‘Ik denk iedere seconde van de dag aan eten. Niets brengt die gedachten tot rust’, vertelt Jennifer B. (29) uit Costa Mesa, Californië. Ze worstelt al sinds de middelbare school met boulimia. Ondanks jaren van herstel, terugval en periodes van zelfopgewekt braken – met alle pijnlijke gevolgen voor haar gebit en slokdarm – heeft ze nooit blijvende verlichting gevonden. In de hoop eindelijk af te rekenen met de constante gedachten over eten die haar leven al zo lang beheersen, begon ze onlangs met wekelijkse GLP-1-injecties.
Ook de 30-jarige Julie (een pseudoniem) uit Salt Lake City zag Ozempic als een mogelijke uitkomst. Ze heeft een voorgeschiedenis van atypische anorexia: ze voldeed aan alle diagnostische criteria voor anorexia nervosa, behalve dat ze geen ondergewicht had. Na jaren van streng lijnen, gevolgd door gewichtstoename, hoopte ze dat de medicatie een einde zou maken aan de eindeloze mentale rekensommen en schuldgevoelens die iedere maaltijd begeleidden. ‘Geen obsessief calorieën tellen of dwangmatig sporten meer.’
Voor vrouwen als Jennifer en Julie, die jarenlang gevangen zaten in de uitputtende mentale strijd van een eetstoornis, lijken GLP-1-medicijnen zoals semaglutide (verkocht onder de merknamen Ozempic, Rybelsus en Wegovy) iets haast onvoorstelbaars te bieden: een uitknop voor de constante gedachten over eten. Deze medicijnen bootsen een hormoon na dat de eetlust reguleert. Ze geven de hersenen als het ware het signaal: ‘We zitten vol’, terwijl ze tegelijkertijd de spijsvertering vertragen. Maar hoe tegenstrijdig het ook klinkt: zouden afslankmedicijnen daadwerkelijk een rol kunnen spelen bij de behandeling van eetstoornissen?
De eerste onderzoeken lijken voorzichtig hoopgevend. Een retrospectieve cohortstudie uit 2023, gepubliceerd in Obesity Pillars, liet zien dat patiënten die semaglutide gebruikten een grotere afname van eetbuien ervoeren dan mensen die andere afslankmedicatie kregen. Opvallend genoeg leverde een combinatie van semaglutide met een ander geneesmiddel geen extra voordeel op.
Toch benadrukt een overzichtsstudie in het International Journal of Eating Disorders vooral hoeveel we nog níét weten. De beschikbare onderzoeken zijn beperkt door kleine onderzoeksgroepen, korte onderzoeksperiodes en methodologische tekortkomingen. Bovendien is er tot op heden geen enkel onderzoek dat specifiek kijkt naar de effecten van deze medicijnen bij mensen met anorexia of boulimia.
Liudmila Chernetska//Getty Images
Rachelle Heinemann, eetstoornisspecialist uit New Jersey en presentator van de podcast Understanding Disordered Eating, erkent dat medicijnen zoals semaglutide mensen met specifieke hormonale problemen of insulineresistentie mogelijk kunnen helpen. Dat geldt volgens haar vooral voor ‘die kleine groep mensen met een eetbuistoornis waarbij de eetbuien niet uitsluitend voortkomen uit restrictief eetgedrag’.
Maar als ze naar het grotere geheel kijkt, maakt ze zich zorgen. Volgens Heinemann versterken deze medicijnen de maatschappelijke obsessie met slank zijn, wat juist kan bijdragen aan het ontstaan of in stand houden van eetstoornissen. Nu steeds meer beroemdheden opvallend slank worden, lijkt de boodschap volgens haar duidelijk: dunner is beter. ‘We bevestigen opnieuw het idee dat afvallen de manier is om gezond te worden’, zegt Heinemann.
“De grens tussen gezond gebruik en ongezond gebruik is flinterdun.”
De ervaringen met GLP-1-medicatie verschillen sterk, afhankelijk van het type eetstoornis. Voor mensen met een restrictieve eetstoornis, zoals anorexia, kunnen deze medicijnen olie op het vuur gooien. Ze kunnen juist het gedrag versterken dat patiënten blootstelt aan ernstige risico’s, zoals hartcomplicaties en levensgevaarlijke verstoringen van de elektrolytenbalans.
Bij mensen met een eetbuistoornis kunnen afslankmedicijnen eetbuien tijdelijk verminderen doordat ze de eetlust onderdrukken. Maar ze doen niets aan de onderliggende emotionele oorzaken van het eetgedrag. Voor mensen die kampen met purgeergedrag geldt bovendien dat de bekende bijwerkingen van de medicatie – misselijkheid en maagklachten – juist kunnen leiden tot vaker zelfopgewekt braken, omdat zij verlichting proberen te vinden.
Voor Julie veranderde haar ervaring met semaglutide van veelbelovend in problematisch. ‘Ik begon steeds afhankelijker te worden van semaglutide en mijn Adderall om mijn eetlust te onderdrukken, op een manier die uiteindelijk heel ongezond werd’, vertelt ze. ‘Er waren weken waarin ik maar één of twee volledige maaltijden at en veel dagen waarop ik misschien 300 tot 400 calorieën binnenkreeg. De grens tussen gezond en ongezond gebruik is flinterdun.’
Hoewel haar arts enthousiast was over haar gewichtsverlies, wezen bloedonderzoeken uit dat Julie ondervoed was. Zij en een vriendin die vergelijkbare medicatie gebruikte, maakten weleens half voor de grap opmerkingen dat ze scheurbuik hadden, met symptomen als haaruitval, extreme vermoeidheid, chronische pijn en bloedend tandvlees.
Ervaringen zoals die van Julie baren artsen en onderzoekers zorgen over de complexe wisselwerking tussen GLP-1-medicatie en eetstoornissen. Door het gebrek aan degelijk onderzoek én de explosieve populariteit van deze middelen begeven experts zich op onbekend terrein. Ze proberen te achterhalen wanneer deze medicijnen daadwerkelijk kunnen bijdragen aan herstel van een eetstoornis, en wanneer ze juist bestaande problematische eetpatronen versterken of zelfs nieuwe problemen veroorzaken.
sal61
Juist vanwege de complexiteit van dit onderwerp is goede medische begeleiding essentieel wanneer mensen met een eetstoornis medicijnen zoals Ozempic gebruiken. Toch zijn deze middelen opvallend eenvoudig te verkrijgen zonder die begeleiding. Via telezorgdiensten en online platforms voor gewichtsbeheersing kunnen patiënten soms sneller een recept krijgen dan een pizza wordt bezorgd, vaak zonder hun volledige medische voorgeschiedenis te delen.
‘Mensen in een groter lichaam met atypische anorexia krijgen deze medicijnen regelmatig voorgeschreven zonder dat er überhaupt wordt gescreend op bestaande eetstoornissen’, zegt Dr. Kim Dennis, medeoprichter, CEO en medisch directeur van SunCloud Health, een netwerk van behandelcentra voor eetstoornissen. ‘Deze patiënten kunnen, ondanks hun lichaamsgewicht, al ondervoed zijn.’
Jennifer vertelt dat ze haar semaglutide via een online dienst bestelde, zonder haar eigen arts te raadplegen. ‘Ik heb het er niet met mijn huisarts over gehad, vooral omdat ik zulke negatieve ervaringen heb gehad met zorgverleners in relatie tot mijn eetstoornis’, zegt ze.
Dat wantrouwen komt vaker voor. Veel huisartsen krijgen tijdens hun opleiding nauwelijks scholing over eetstoornissen en zijn daardoor niet altijd in staat om waarschuwingssignalen te herkennen of patiënten goed te begeleiden.
Stel dat de medicatie precies doet wat ze belooft: de eetlust normaliseert, eetbuien verdwijnen en het gewicht stabiliseert. Geweldig. Maar kun je de medicatie vervolgens voor altijd blijven gebruiken?
‘Deze medicijnen schakelen het volledige beloningssysteem in de hersenen als het ware uit’, legt Heinemann uit. ‘Maar zodra je stopt, komt dat systeem met volle kracht terug. Het lichaam zal weer meer voedsel verlangen omdat het zo lang in een staat van schaarste heeft verkeerd, terwijl iemand vaak niet heeft geleerd om daar op een gezonde manier mee om te gaan.’
Jennifer denkt daar nu al over na. ‘Ik hoopte het middel maar tijdelijk te gebruiken, maar als de voordelen inderdaad zijn zoals ik verwacht, blijf ik het waarschijnlijk gebruiken.’ Jezelf voor altijd wekelijks een injectie geven is een ingrijpend vooruitzicht. Maar jarenlang moeten leven met een eetstoornis is dat net zo goed.
“De trek is verdwenen. Ik kan nu één koekje eten en daar tevreden mee zijn, en dat is me nog nooit eerder gelukt.”
Stef (een pseudoniem), een 35-jarige vrouw uit Oneonta in de staat New York, zou Ozempic met alle liefde voor altijd blijven gebruiken. Ze herleidt haar eetstoornis naar haar negende levensjaar. ‘Mijn ouders zetten me toen op WeightWatchers.’ Daarmee begon een jarenlange cyclus van restrictief eten en eetbuien die voortduurde tot ver in haar twintiger jaren. Op haar 23e ontwikkelde ze boulimia en braakte ze dagelijks, terwijl ze ook obsessief sportte. In haar dertiger jaren verschoof haar eetstoornis naar een eetbuistoornis, waardoor ze aankwam. Vorig jaar kreeg Stef diabetes en stelde haar arts Ozempic voor. Volgens hem kon het middel haar helpen om haar eetdrang onder controle te krijgen, zonder dat ze calorieën hoefde te tellen – iets wat haar boulimia juist kon triggeren.
Volgens Stef heeft de medicatie haar leven ingrijpend veranderd. ‘De grootste verandering is dat de constante gedachten over eten zijn verdwenen’, vertelt ze. ‘De trek is weg. Ik kan één koekje eten en daar tevreden mee zijn, en dat is me nog nooit eerder gelukt. Het heeft me ook op andere vlakken geholpen. Ik kamp al jaren met een ernstige koopverslaving, maar sinds ik Ozempic gebruik voelt de drang om geld uit te geven niet langer als iets waar ik voortdurend tegen moet vechten.’
Voor iedereen die overweegt om GLP-1-medicatie te gebruiken terwijl hij of zij met een eetstoornis leeft, benadrukken zowel experts als patiënten een aantal belangrijke voorwaarden. Wees volledig open tegenover je behandelaars over je eetstoornisverleden – niet alleen over de delen die comfortabel voelen om te delen.
‘Werk samen met zorgverleners die verstand hebben van zowel eetstoornissen als deze medicijnen. Alleen dan kun je de mogelijke voordelen en risico’s goed afwegen en echt een weloverwogen keuze maken’, zegt Dr. Dennis.
Daarnaast is het belangrijk om eerlijk naar jezelf te kijken. Ben je bereid om deze medicatie mogelijk langdurig te gebruiken, zowel financieel als emotioneel? En misschien nog belangrijker: wees eerlijk over de reden waarom je het middel gebruikt. Helpt het je herstellen van je eetstoornis, of houdt het die juist in stand?
Julie verwoordt het treffend: ‘Je moet op een gegeven moment tegen jezelf kunnen zeggen: “Ja, ik gebruik dit medicijn om mijn eetstoornis te voeden.” Pas dan kun je besluiten om iets te veranderen.’ Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan wanneer je midden in een eetstoornis zit.
Jennifer vat de gevoelens samen die veel mensen herkennen: hoop, maar ook twijfel. ‘Ik weet dat veel mensen negatief zijn over GLP-1-medicatie en zeggen dat het “de makkelijke uitweg” is’, zegt ze. ‘Maar zij begrijpen niet dat er mensen zijn zoals ik, die naar veel meer op zoek zijn dan alleen gewichtsverlies.’