{"id":88082,"date":"2026-06-21T15:22:11","date_gmt":"2026-06-21T15:22:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/88082\/"},"modified":"2026-06-21T15:22:11","modified_gmt":"2026-06-21T15:22:11","slug":"jwst-ontdekt-vier-generaties-sterren-in-terzan-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/88082\/","title":{"rendered":"JWST ontdekt vier generaties sterren in Terzan 5"},"content":{"rendered":"

Nieuw onderzoek met de James Webb- en Hubble-ruimtetelescopen toont aan dat de sterrenhoop Terzan 5 niet \u00e9\u00e9n maar vier generaties sterren herbergt, wat hem tot een zeldzaam \u2018bulge fossil fragment\u2019 maakt: een overblijfsel uit de vroege bouw van onze Melkweg.<\/p>\n

Terzan 5 is al jaren \u00e9\u00e9n van de meest raadselachtige objecten in de Melkweg<\/a>. Wat ooit een gewone bolvormige sterrenhoop leek, blijkt bij nader inzien een kosmisch fossiel te zijn: een overblijfsel van de reusachtige gas- en stofklonten die miljarden jaren geleden de bouwstenen vormden van het centrum van ons sterrenstelsel. Dankzij de James Webb-ruimtetelescoop<\/a> en archiefdata van Hubble hebben astronomen nu onthuld dat dit systeem maar liefst vier afzonderlijke generaties sterren herbergt \u2013 een ontdekking die ons begrip van de formatie van de Melkweg ingrijpend verandert.<\/p>\n

Terzan 5: Van bolvormige sterrenhoop naar \u2018bulge fossil fragment\u2019<\/p>\n

Bolvormige sterrenhopen zijn normaal gesproken eenvoudige structuren: bolvormige verzamelingen van honderdduizenden tot soms miljoenen oude sterren, allemaal ruwweg tegelijk gevormd en dicht opeen gepakt in een bol met een diameter van meestal minder dan driehonderd lichtjaar. De Melkweg herbergt ten minste 150 van deze hopen. Terzan 5 paste perfect in dat plaatje \u2013 totdat astronomen in 2009 ontdekten dat hij twee totaal verschillende sterrenpopulaties bevatte met verschillende ijzergehaltes. Dat is iets wat bij een normale bolvormige sterrenhoop niet hoort voor te komen.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>Deze nieuw gepubliceerde opname van de James Webb- en Hubble-ruimtetelescopen toont het dichtbevolkte binnenste van Terzan 5, een sterrenstelsel dat zich in de bult van de Melkweg bevindt op 22.000 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Boogschutter. Het beeld is een samenstelling van Webb\u2019s nabij-infrarooddata (F115W en F200W) en Hubble\u2019s optische waarnemingen (F606W en F814W). Foto: NASA, ESA, CSA, STScI, G. Zullo & F. R. Ferraro (universiteit van Bologne), bewerking: A. Pagan (STScI). Klik hier om de (ongeannoteerde) foto zoombaar te openen<\/a>, hier om deze als printbaar .tiff-bestand te downloaden<\/a> (36 MB), hier als .jpg-bestand voor je bureaublad<\/a> (4,3 MB) of hier om deze te openen in ESASky viewer<\/a>.<\/p>\n

Wat maakt Terzan 5 dan zo uitzonderlijk? Het antwoord ligt in zijn geschiedenis. Het systeem bevindt zich op slechts zo\u2019n 6.500 lichtjaar van het centrum van de Melkweg, in een gebied dat zo dichtbezet en stoffig is dat zichtbaar licht er nauwelijks doorheen komt. De JWST kon met zijn infraroodsensors door dit stof heen kijken en een gedetailleerder beeld vastleggen dan ooit tevoren. Hubble leverde daarbij de cruciale precisie: door opnamen met een tijdsverschil van twaalf jaar te vergelijken, konden astronomen de eigenbewegingen van individuele sterren meten en zo onderscheiden welke sterren echt bij Terzan 5 horen en welke slechts toevallig in hetzelfde gezichtsveld staan.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>Deze Hubble-opname uit 2011 toont Terzan 5 in optisch en nabij-infrarood licht. De dichte kern van de sterrenhoop is zichtbaar als een fel oplichtende opeenhoping, omringd door een zwakkere halo van oudere sterren. De opname is samengesteld uit beelden door een geel\/rood filter (F606W, weergegeven in blauw) en een nabij-infraroodfilter (F814W, weergegeven in rood). Foto: ESA\/Hubble & NASA
\n<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>Deze optische en infrarood opname uit 2016 van Hubble met extra observaties door de nabij-infraroodcamera van de Keck-telescoop en de Very Large Telescope (VLT) van ESO toont eveneens Terzan 5. De waarnemingen met de Multi-Conjugate Adaptive Optics Demonstrator (MAD) maakten het mogelijk om door het dichte stof heen te kijken en de twee oorspronkelijk ontdekte sterrenpopulaties te onderscheiden, wat leidde tot de eerste leeftijdsbepalingen van ongeveer 12 miljard en 4 \u00e0 5 miljard jaar.\u00a0 Foto: ESO\/F. Ferraro
\n<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>De data uit enkel de James Webb-ruimtetelescoop van de Terzan 5 sterrenhoop, via de F115W filter van diens NIRCam-beeldsensor genomen in 2024 en 2025; de aanvullende dataset om tot de nieuwste onderzoeksinzichten te kunnen geraken en de eigenbewegingen en compositie ergo ouderdom van de verschillende sterren te kunnen analyseren. Foto: NASA\/ESA\/James Webb\/G. Zullo et al.(2026)<\/a>
\nVier generaties sterren in \u00e9\u00e9n systeem<\/p>\n

De nieuwe analyse, gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics<\/a> onder leiding van Giorgia Zullo van de universiteit van Bologne, toont aan dat Terzan 5 zelfs vier generaties sterren bevat. De oudste component is 12,5 miljard jaar geleden ontstaan, kort na de oerknal en tegelijk met de vorming van de Melkweg zelf. Deze sterren zijn relatief ijzerarm. De tweede generatie volgde 4,7 miljard jaar geleden \u2013 ruwweg de tijd waarin ons zonnestelsel ook ontstond \u2013 en is aanzienlijk rijker aan metalen. Daarnaast vonden de onderzoekers aanwijzingen voor nog eens twee jongere sterrenpopulaties, van 3,8 miljard en 2,5 miljard jaar geleden.<\/p>\n

Die opeenvolgende generaties wijzen op een bijzondere eigenschap: Terzan 5 was massief genoeg om de uitgestoten materialen van eerdere sterren, waaronder zware elementen die bij supernova-explosies werden gevormd, vast te houden. Lichtere systemen zouden die ejecta hebben verloren, maar Terzan 5 kon het gebruiken als brandstof voor nieuwe sterren. Dit proces van \u2018zelfverrijking\u2019 maakt hem tot wat astronomen nu een bulge fossil fragment noemen: een overblijfsel van \u00e9\u00e9n van de primordiale klonten waaruit ooit de centrale bult van de Melkweg is ontstaan.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>Bovenste paneel: het kleur-magnitudediagram van Terzan 5, gebaseerd op JWST-waarnemingen. De ingezoomde weergave laat het gebied zien waar sterren zich van de hoofdreeks afbuigen. De gekleurde vakjes markeren de vier verschillende leeftijdsgroepen: rood voor de oudste sterren (12,5 miljard jaar), blauw voor de tweede generatie (4,7 miljard jaar), groen voor de derde (3,8 miljard jaar) en geel voor de jongste sterren (jonger dan 3,8 miljard jaar). Onderste paneel: de verdeling van deze groepen over de afstand tot het centrum van Terzan 5 (doorgetrokken lijnen met dezelfde kleuren). Ter vergelijking is ook een groep gewone veldsterren uit de Melkweg weergegeven (zwarte stippellijn). Afbeelding: G. Zullo et al., Astronomy & Astrophysics, 709, A212 (2026)<\/a>
\nEen tweede fossiel fragment: Liller 1<\/p>\n

Terzan 5 is niet het enige bekende object van dit geheel nieuw type hemelobjecten. Liller 1, een ander massief systeem dat oorspronkelijk als bolvormige sterrenhoop werd geclassificeerd, vertoont opvallend veel gelijkenissen. Het bevindt zich nog dichter bij het centrum van de Melkweg en heeft eveneens meerdere sterrenpopulaties met uiteenlopende leeftijden en chemische samenstellingen. Ook Liller 1 herbergt een uitgebreide \u2018blauwe pluim\u2019 van relatief jonge sterren, wat duidt op een langdurige, meervoudige sterformatieactiviteit die vergelijkbaar is met die van Terzan 5. Deze twee systemen zijn tot dusver de enige bevestigde bulge fossil fragments, maar onderzoekers vermoeden dat er meer te vinden zijn tussen de veertig tot vijftig bolvormige hopen die in de bult van de Melkweg cirkelen.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a>Liller 1 is na Terzan 5 het tweede bekende \u2018bulge fossil fragment\u2019. Deze Hubble-opname uit 2022 toont de dichte sterrenhoop op slechts 2.600 lichtjaar van het galactische centrum van ons sterrenstelsel, 30.000 lichtjaar bij ons vandaan. Ook dit systeem herbergt meerdere sterrenpopulaties met uiteenlopende leeftijden, vari\u00ebrend van 1 tot 12 miljard jaar ouderdom. Foto: ESA\/Hubble & NASA, F. Ferraro (University of Bologna)
\nTerzan 5 als venster op de vroege Melkweg<\/p>\n

De ontdekking van vier stellaire generaties in Terzan 5 sluit alternatieve verklaringen uit. Eerder werd nog gedacht dat de jongere sterrenpopulatie het gevolg kon zijn van een toevallige botsing met een moleculaire wolk of een andere sterrenhoop, maar met vier opeenvolgende formatie-episodes is die mogelijkheid vrijwel uitgesloten. In plaats daarvan wijzen de bevindingen op een scenario waarin een reusachtige primordiale structuur in de vroege Melkweg, met een massa die vergelijkbaar is met die van een dwergstelsel, gedurende miljarden jaren in staat was om sterren te blijven vormen. Dit maakt Terzan 5 niet alleen tot een kosmisch fossiel, maar ook tot een uniek laboratorium voor het bestuderen van de vroege bouwfasen van spiraalstelsels zoals de onze.<\/p>\n

De afgelopen decennia zijn er prachtige foto\u2019s gemaakt van interstellaire nevels, sterrenstelsels, planeten, andere hemellichamen en in de ruimtevaart. Ieder weekend halen we een indrukwekkende ruimtefoto uit het archief. Genieten van alle foto\u2019s? Bekijk ze op deze pagina<\/a>. Heb je zelf bijzondere (astro)foto\u2019s die je wil delen met ons? Stuur ze in via ons mailadres<\/a> o.v.v. \u2018Ruimtefoto\u2019!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nieuw onderzoek met de James Webb- en Hubble-ruimtetelescopen toont aan dat de sterrenhoop Terzan 5 niet \u00e9\u00e9n maar…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":88083,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[38],"tags":[27,26,25,3904,1954,39,41,42,3905,46,40,45,43,44],"class_list":["post-88082","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-wetenschap-en-technologie","tag-be","tag-belgie","tag-belgium","tag-melkweg","tag-ruimtefoto-van-de-week","tag-science","tag-science-and-technology","tag-scienceandtechnology","tag-sterren","tag-technologie","tag-technology","tag-wetenschap","tag-wetenschap-en-technologie","tag-wetenschaptechnologie"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@be_nl\/116788785847900186","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88082"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88082\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/88083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=88082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}