ouderen (boven de 65 jaar)<\/a> is het percentage in Nederlands onderzoek 3 procent gebleken\u201d.<\/p>\nDe 70\u201379\u2011jarige ADHD\u2019ers vallen volgens Diekhorst vooral op door verlies van mobiliteit, wegvallen van sociale structuren, partnerverlies, en het niet langer kunnen maskeren van hun ADHD\u2011kenmerken. Het herinrichten van een leven en het verwerken van gemiste kansen vraagt veel tijd en rouwverwerking. \u201cHet kerstdiner organiseren waar het eerst met een hoop vliegwerk nog wel lukte, lukt dat dan op een gegeven moment niet meer,\u201d zegt Diekhorst.<\/p>\n
Tjalling Kindt over het werk als predikant met ADHD<\/p>\n
Tjalling Kindt (75) wordt predikant na het afronden van een succesvolle studie. Maar studeren gaat hem niet altijd even makkelijk af. Dat komt doordat hij ADHD heeft. Kindt\u00a0krijgt de diagnose nadat een oud-collega hem vertelt dat hij \u201caltijd maar zit te wachten op iets.\u201d Die opmerking en een aantal andere dingen die bij hem spelen, zetten hem aan tot onderzoek. \u201cAlsof er een punaise in het behang zit geprikt, waar ik naar zit te staren,\u201d vertelt hij.<\/p>\n
De ideale baan<\/p>\n
De structuur van het vak, met vaste momenten, duidelijke verwachtingen en vooral veel deadlines sluit verrassend goed aan bij hoe zijn brein werkt. \u201cDeadlines helpen me. Ik cre\u00eber ze zelfs voor mezelf, waardoor ik minder medicatie nodig heb,\u201d zegt hij.<\/p>\n
Als hij terugkijkt op zijn jeugd, ziet hij hoe anders het in die periode is. Hij voelt zich vaak niet passend binnen de groep, en dat leidt soms tot pesten. Die gevoeligheid voor hoe mensen op hem reageren, draagt hij nog altijd met zich mee. Juist daarom vindt hij het bijzonder dat hij als dominee nu een centrale rol heeft, waarin hij het groepsproces kan sturen en be\u00efnvloeden. \u201cAchteraf dacht ik: \u2018Dat heb je slim aangepakt, Tjalling\u2019,\u201d zegt hij met een glimlach. Het vak zit vol afspraken, ritme en sociale interactie. Precies de elementen die hem helpen functioneren.<\/p>\n
Hij herinnert zich dat hij destijds heel bewust voor het predikantschap kiest. Hij weet dan dat hij met mensen moet werken om niet te vereenzamen. \u201cAnders zou ik op kantoor belanden en \u2019s avonds als vrijgezel op de bank naar de tv zitten kijken. Dat is niet het bestaan dat ik wilde.\u201d De keuze voor het vak komt dus niet alleen voort uit een roeping, maar is ook een strategische beslissing. Het is een manier om zichzelf uit de marge te houden en een leven te cre\u00ebren dat bij hem past.<\/p>\n
Een lichtelijke chaoot<\/p>\n
Hij noemt zichzelf weleens een \u2018lichtelijke chaoot\u2019, en als hij dat uitlegt, wordt meteen duidelijk wat hij daarmee bedoelt. Aan het eind van elk seizoen moet hij een nieuw programma opstellen, maar precies dan loopt hij vast. Het materiaal stroomt binnen, de idee\u00ebn buitelen over elkaar heen, maar het ordenen ervan blijft lastig. \u201cIk weet dan niet goed waar ik moet beginnen,\u201d zegt hij. Pas later realiseert hij zich dan, dat dit \u00e9lk jaar opnieuw gebeurt. \u201cHet ligt niet aan het seizoen, maar aan hoe mijn brein werkt.\u201d<\/p>\n
Hij zit vol idee\u00ebn, soms zelfs z\u00f3 vol dat anderen zich vaak afvragen: \u201cWat is nu zijn plan?\u201d Die overvloed aan gedachten had hij in zijn loopbaan misschien effectiever kunnen benutten, denkt hij achteraf. Niet omdat het hem aan talent ontbreekt, maar omdat het uitvoeren en structureren van die idee\u00ebn vaak meer moeite kost dan het bedenken ervan.<\/p>\n
Overwegend positief<\/p>\n
Kindt ziet naast de worstelingen ook duidelijke positieve kanten van zijn ADHD. Zo merkt hij dat zijn manier van denken hem juist creatiever maakt in zijn werk. \u201cJe hebt door die ADD ook nog een bepaalde creatieve invalshoek in preken en overwegingen.\u201d In gespreksgroepen ervaart hij bovendien een sterke hyperfocus. \u201cDan zit ik helemaal in dat gesprek. Dan is dat hele verstrooide meteen weg.\u201d<\/p>\n
Joke de Reede over haar late ADHD-diagnose<\/p>\n
Joke de Reede, 79 jaar, vertelt openhartig over haar late ADHD-diagnose, die zij ongeveer anderhalf jaar geleden krijgt. Ze beschrijft dat ze altijd al vermoedt dat er \u201ciets is\u201d, omdat ze als kind en jongvolwassene erg druk, impulsief en snel afgeleid is. Op school heeft ze moeite met concentratie en presteert ze onder haar niveau. \u201cIk kon me gewoon heel slecht concentreren\u201d. Zelfs op haar werk krijgt ze regelmatig te horen dat ze kenmerken van ADHD vertoont. Toch stelt ze het zoeken naar een diagnose lang uit.<\/p>\n
Leven lang twijfelen<\/p>\n
Voor De Reede voelt het grootste deel van haar leven alsof er \u201ciets niet klopt\u201d, zonder dat iemand haar kan vertellen wat dat dan is. Al vanaf de lagere school worstelt ze met concentratie, onrust en het gevoel achter te blijven. \u201cIk kon me gewoon heel slecht concentreren. Altijd achterstevoren zitten, naar buiten kijken, heel snel afgeleid.\u201d Toch krijgt ze nooit een verklaring, alleen verwijten. \u201cEr werd steeds gezegd dat ik onder mijn niveau presteerde en niet genoeg mijn best deed.\u201d<\/p>\n
Die twijfel blijft haar hele leven aan haar knagen. Ze ziet zichzelf terug in cli\u00ebnten met ADHD, maar durft zelf de stap nooit te zetten. Pas als 2 kleinkinderen de diagnose ADHD krijgen, valt het kwartje. \u201cToen zei mijn dochter: \u2018Dat hebben ze vast van jou, want jij bent ook altijd zo ontzettend druk\u2019.\u201d<\/p>\n
Groei op latere leeftijd<\/p>\n
Hoewel haar huisarts eerder vraagt waarom ze dit \u201cop deze leeftijd\u201d nog wil weten, voelt De Reede het tegenovergestelde: \u201cBeter laat dan nooit.\u201d De erkenning dat haar worstelingen een naam hebben, maakt haar milder voor zichzelf. \u201cIk ben er gewoon gelukkiger door geworden, kort door de bocht.\u201d<\/p>\n
De diagnose betekent voor De Reede niet alleen erkenning, maar ook een onverwachte vorm van persoonlijke groei. Waar ze voorheen vooral twijfelt aan zichzelf, voelt ze nu ruimte om anders naar haar leven te kijken. \u201cHet heeft mij echt heel veel rust gegeven. Het kwam echt binnen zo van: \u2018O ja, daarom is dit zo. En daarom gaat dat ook zo\u2019.\u201d<\/p>\n
Die nieuwe helderheid geeft haar zelfs op hoge leeftijd meer zelfvertrouwen. Ze merkt dat ze veel meer kan dan ze altijd dacht. \u201cNu merk ik gewoon dat het mij vertrouwen geeft. Ik kan veel dingen eigenlijk w\u00e9l heel goed.\u201d Het besef dat haar beperkingen destijds niet zijn voortgekomen uit onwil, maar uit een niet-herkende aandoening, maakt haar milder voor zichzelf.<\/p>\n
Dankbaar<\/p>\n
Ze kijkt met een mengeling van trots en lichte weemoed terug op kansen die ze misschien anders zou hebben benut. \u201cIk denk dat ik meer had kunnen doen dan ik nu gedaan heb. Ik heb vooral kansen laten lopen, vanwege mijn perfectionisme en angst om dingen niet goed te doen of te falen. Niet dat ik mijn leven verspeeld heb, absoluut niet. Maar ik vind het wel gek dat ik het dus wel gekund zou hebben.\u201d<\/p>\n
Toch overheerst dankbaarheid. De diagnose is laat gekomen, maar precies op het juiste moment. \u201cKort gezegd, Ik ben er gewoon gelukkiger door geworden\u201d.<\/p>\n
Behandelen van ADHD op latere leeftijd<\/p>\n
Jolien Diekhorst benadrukt dat het behandelen van ADHD op latere leeftijd zeker nog zinvol is. Een groot deel van behandelen is acceptatie. \u201cMensen hebben 70 jaar lang niet geweten dat hun brein anders werkt. Die verontschuldiging is heel belangrijk.\u201d Ook is medicatie, mits er zorgvuldig wordt gecontroleerd, een optie.<\/p>\n
Door: Orly Metten<\/p>\n
Dit is het laatste deel van een zesdelige ADHD-serie.<\/p>\n
(Bron: Hersenstichting, archief. Foto: Shutterstock)<\/p>\n
ADHD (5) bij 70-plussers: \u2018En dan blijkt dat je je hele leven al ADHD hebt\u2019<\/a><\/p>\n\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wat is ADHD en hoe uit het zich in de leeftijdsgroep 70-79? Een computer met 100 openstaande tabbladen…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":97500,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[38],"tags":[1567,27,26,25,39,41,42,46,40,45,43,44],"class_list":["post-97499","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-wetenschap-en-technologie","tag-adhd","tag-be","tag-belgie","tag-belgium","tag-science","tag-science-and-technology","tag-scienceandtechnology","tag-technologie","tag-technology","tag-wetenschap","tag-wetenschap-en-technologie","tag-wetenschaptechnologie"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@be_nl\/116871211623583277","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=97499"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97499\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/97500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=97499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=97499"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/be-nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=97499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}