Een op de drie vrouwen heeft pijn en hevig bloedverlies als ze ongesteld is: wanneer moet je naar de dokter?

Menstruatie is voor veel vrouwen op z’n zachtst gezegd geen pretje. Ongeveer een op de drie tot vier vrouwen heeft hevig bloedverlies en veel vrouwen hebben hevige pijnklachten als ze ongesteld zijn. Hoeveel menstruatiepijn is eigenlijk normaal? En wat kan er aan de hand zijn als je hevige klachten hebt? Gynaecoloog Ellen Klinkert legt het uit.

Pijn bij ongesteldheid kan per vrouw erg verschillen. Waar in het lichaam je de pijn voelt, hangt onder andere af van hoe de baarmoeder ligt. „Ligt de baarmoeder achterover in de buik, dan straalt de pijn vaak uit naar de rug en billen. Ligt deze meer naar voren, dan heb je vooral pijn in de buik, liezen en bovenbenen”, zegt Ellen Klinkert, gynaecoloog en hoofd van het endometriosecentrum van het UMCG in Groningen.

De een heeft nauwelijks klachten, terwijl de ander zoveel pijn heeft dat ze soms zelfs ziek thuis moet blijven en dagenlang op bed ligt. „Bijna alle vrouwen hebben in meer of mindere mate last van hun buik als ze ongesteld zijn. Maar weinig vrouwen hebben helemaal geen klachten.’’

In de loop van het leven kan een vrouw haar menstruatie veranderen. „Heb je bijvoorbeeld lange tijd aan de pil gezeten en stop je hiermee, dan kan de cyclus anders zijn dan voordat je aan de pil begon. Na een zwangerschap kan de menstruatie heftiger zijn.’’

Als jij veel last hebt van een pijnlijke menstruatie, dan is de kans groot dat je familieleden dit ook hebben. „Sommige vrouwen lijken er meer aanleg voor te hebben.’’

Waarom heb ik pijn bij mijn menstruatie?

Ongeveer een op de drie vrouwen heeft hevig bloedverlies als ze ongesteld zijn. Vaak geldt: hoe meer bloedverlies er is tijdens de menstruatie, hoe meer pijn je hebt. „Hoe meer bloedverlies, hoe harder de baarmoeder moet werken om dat bloed naar buiten te krijgen, wat krampen veroorzaakt.’’

Veel bloedverlies met veel menstruatiepijn kan verschillende oorzaken hebben. Een daarvan is een zogeheten vleesboom, ook wel myoom, in de spierlaag van de baarmoeder. Een vleesboom is een balletje van spiercellen dat ervoor kan zorgen dat de baarmoeder wat wordt opgerekt.

Klinkert: „Hoe groter het binnenoppervlak van de baarmoeder, hoe meer bloedverlies een vrouw over het algemeen heeft tijdens de menstruatie.’’

Ook een stollingsafwijking kan voor verergerde klachten zorgen. „Het bloed stolt dan minder, wat tot meer bloedverlies leidt. Maar dit zien we niet heel vaak.’’

Hoe zit het met een ontstekingsreactie door endometriose?

Ook de chronische ziekte endometriose kan een oorzaak zijn van menstruatiepijn. „Hierbij zit er weefsel dat lijkt op de binnenbekleding van de baarmoeder op andere plekken in het lichaam. Deze plekjes kunnen overal in het lijf voorkomen, maar zitten meestal in de buikholte op het buikvlies.’’ Endometriose kan ook organen aantasten, zoals de darmen en de blaas.

Die endometrioseplekjes zijn gevoelig voor hormonen. Richting de menstruatie worden deze plekken geactiveerd en gaan ze groeien. „Als het bloedverlies op gang komt, gaan die plekjes ook bloeden. Er volgt een ontstekingsreactie, wat hevige pijnklachten geeft. Vrouwen met endometriose kunnen ook chronische buikpijn en vruchtbaarheidsproblemen hebben.’’

Maar niet altijd wordt er een duidelijke oorzaak gevonden voor hevig bloedverlies en hevige menstruatiepijn. „Dat is in de meeste gevallen zo.’’

Wat kun je zelf doen bij klachten?

Heb je veel last van pijn tijdens de menstruatie, dan kunnen ten eerste ontstekingsremmende tabletten helpen. „Bijvoorbeeld ibuprofen of naproxen, gewoon van de drogist. Deze werken beter tegen krampen dan paracetamol.’’

Die ontstekingsremmende tabletten zorgen er namelijk voor dat het menstruatiebloed dunner wordt en dus makkelijker vloeit. Dat leidt tot minder bloedverlies, een kortere menstruatie en minder pijn. „Een ander middel dat we eventueel kunnen voorschrijven is tranexaminezuur, dat ook zorgt dat bloed makkelijker wordt afgevoerd.’’

Ook een aangepast dieet kan in sommige gevallen helpen. „Bij vrouwen met endometriose weten we dat dit klachten kan verminderen. Zo zijn er voedingsmiddelen die invloed hebben op de hormoonhuishouding of die ontstekingsremmend werken. Rood vlees kan bijvoorbeeld klachten bij endometriose verergeren en citrusvruchten lijken juist beschermend te werken.’’

Wanneer heb je te veel menstruatiepijn?

Niet iedere vrouw heeft evenveel pijn, en iedereen beleeft pijn anders. Het belangrijkste volgens Klinkert is dat je tijdens de menstruatie wel normaal kunt blijven functioneren.

Heb je ook met pijnstillers van de drogist zoveel pijn dat je niet kunt werken, niet naar school kunt en sociale activiteiten en afspraken moet afzeggen, dan is dat niet normaal.

Bloed je tijdens de menstruatie meer dan zeven dagen, moet je om de twee uur wisselen van maandverband, tampon of menstruatiecup, of heb je bloedstolsels die ongeveer zo groot zijn als een euromunt, dan spreken artsen van hevig bloedverlies.

Veel pijn of hevig bloedverlies is altijd een goede reden voor verder onderzoek, zegt Klinkert. „Vrouwen blijven vaak lang lopen met hun klachten. Ze denken dat de pijn hoort of dat ze zich aanstellen. Dat is niet zo. Je hoort tijdens de menstruatie gewoon je dagelijkse leven te kunnen leiden.”

Veel vrouwen willen niet beginnen aan een behandeling totdat ze weten wat de oorzaak is van hun klachten. „Maar ook als we de oorzaak niet weten, kunnen we vaak wel wat doen om klachten te verminderen.”

Heb je hevige klachten, meld je dan ten eerste bij de huisarts. „Komt die er niet uit, dan kan worden doorverwezen naar de gynaecoloog voor verder onderzoek en advies.”

Hoe kan menstruatiepijn worden behandeld?

Anticonceptie met hormonen, zoals een hormoonspiraaltje of hormoonstaafje, werkt in veel gevallen om menstruatieklachten te onderdrukken. „De pil doorslikken helpt bijvoorbeeld om de kans op klachten te verminderen. Bloedverlies tijdens de stopweek kan namelijk juist die klachten veroorzaken.’’

Hormonale anticonceptie helpt vaak ook goed tegen klachten door endometriose. „Door hormonen komen de endometrioseplekjes tot rust. De ontstekingsreacties nemen af. Stop je met anticonceptie, dan komen de klachten vaak weer terug.’’

De hormonen in deze middelen kunnen wel bijwerkingen geven. „Dat kan vervelend zijn. Uiteindelijk is het aan de vrouw zelf om deze afweging te maken en een behandeling te kiezen.’’

Blijven de klachten aanwezig, dan kan ook gekozen worden voor een operatie. Zo kunnen een vleesboom en endometrioseplekjes operatief verwijderd worden. „Werkt verder niets en wil je geen kinderen of geen kinderen meer, dan kan in het uiterste geval het baarmoederslijmvlies worden weggebrand of kan de baarmoeder worden verwijderd.’’