De wilde en tamme varkens die nu voorkomen op eilanden in de Stille Oceaan stammen af van varkens die vierduizend jaar geleden in zeekano’s werden meegenomen door migranten uit Taiwan en het aangrenzende Chinese vasteland. Dit blijkt uit een complexe genetische analyse van ruim honderd varkensgenomen tot 3.000 jaar oud. Ze is deze week is gepubliceerd in Science, door een team onder leiding van Greger Larson en Laurent Frantz (beide Queen Mary University of London).
Tot nu werd aangenomen dat de Austronesisch sprekende migranten hun varkens pas hadden meegenomen uit de eilanden die ze onderweg aandeden, in hun millennia durende trek van eiland naar eiland. De eerste fase ging van Taiwan via de Filippijnen zuidelijk naar de Indonesische archipel – allemaal gebieden met eigen autochtone varkenssoorten en -rassen – en van daaruit ging het oostelijk naar Melanesië (Papoea-Nieuw-Guinea, Vanuatu).
De volgende fase vanaf ongeveer 2.800 jaar geleden gaat dan Polynesië in: Samoa en in meer historische tijden (1.100 jaar geleden) wordt het verre Hawaï bereikt, en ook Nieuw-Zeeland en Paaseiland (beide ongeveer 800 jaar geleden). Vanuit Indonesië voeren Austronesisch sprekende groepen ook westwaarts de Indische Oceaan over. Rond 1.500 jaar geleden bereikten ze Madagaskar.
Nauwelijks menging met lokale varkens
Verrassend genoeg bleven in de eerste golven van varkensverspreiding over de eilanden van de Pacific, de meegenomen varkens redelijk raszuiver, met vrijwel geen bijmenging van lokale varkens op de eilanden waar die al voorkwamen, zoals de Filippijnen en Sulawesi. Alleen de varkens die daar achterbleven mengden zich met andere soorten en rassen, al dan niet in het wild.
Overigens past dit patroon wonderwel bij het gedrag van migranten zelf, die op weg naar verdere oorden zich ook niet mengden met lokale bevolkingen, voor zover die aanwezig waren op de bezochte eilanden (vooral in de Indonesische archipel). Dat bleek bijna tien jaar geleden al uit dna-analyses. Kennelijk bleven lange tijd de Austronesische migranten, met varkens en al, nogal op zichzelf.
Wat betreft de varkens vermoeden de onderzoekers dat de rassen die meekwamen uit Taiwan kennelijk specifieke eigenschappen hadden die hun veehoeders wilden behouden. Ongetwijfeld zal geschiktheid voor vervoer over zee daar een van zijn geweest, maar in detail zijn deze eigenschappen niet bekend. Een specifieke anatomische kiesvorm is het duidelijkste uiterlijke kenmerk van deze Pacifische variant van het Oost-Aziatische varken (Sus scrofa).
Lees ook
Eerste bewoners van Paaseiland hadden rechtstreekse contacten met mensen 3.500 km verderop
Vermenging met Europese varkens
De dna-analyse was complex omdat vooral de genomen van recente varkens uit het gebied konden worden onderzocht: 54 huidige, 60 uit de vorige eeuw (1871-1993) en slechts drie oeroude. Eén uit de Filippijnen van 500 jaar oud, één uit Palau (Micronesië) van 1.400 jaar geleden, en één uit de vroege fase van de expansie, uit Vanuatu van 2.900 jaar oud. De huidige genomen waren flink vermengd met andere Oost-Aziatische rassen, in al die honderden tot duizenden jaren na de eerste expansiegolf over de Stille Oceaan. En recenter kwamen daar ook nog eens de vermengingen met Europese varkens bij die vanaf de negentiende eeuw met de koloniserende machten meekwamen.
Ook zijn de stambomen vertroebeld door de vele genetische flessenhalzen waaraan de toch al kleine varkenspopulaties door hun vele zeereizen werden onderworpen. Bij zo’n plotselinge beperking van de bevolking (omdat bijvoorbeeld de helft in een storm overboord gaat of sterft bij aankomst) vinden allerlei toevallige verschuivingen in de genetische signaturen plaats (genetic drift).
Al die vermengingen en willekeurige genetische verschuivingen leidden ertoe dat de vorige (veel beperktere) dna-analyses uit leken te wijzen dat de Austronesisch sprekende migranten hun varkens pas op de aangedane eilanden ná vertrek uit Taiwan opdeden. Alleen door ingewikkeld ‘schoonboenen’ van de latere invloeden en vooral door het bijna 3.000 jaar oude varkensgenoom uit Vanuatu konden de onderzoekers een nieuw beeld krijgen.
Ze sluiten ook niet uit dat nieuw onderzoek verdere verfijningen zal opleveren, bijvoorbeeld dat uit Taiwan indertijd ook andere varkens zijn meegenomen (die wel veel meer op de ‘gewone’ Oost-Aziatische varkens lijken), maar dat alleen die met de huidige Pacifische signatuur de eerste genetische flessenhalzen hebben overleeft.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief NRC Wetenschap
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Inschrijven
Uitschrijven
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC