Oudejaarsavond acht uur. De twaalfjarige Joep komt met zijn moeder en zusje binnen op de spoedeisende hulp van Gelre ziekenhuizen in Apeldoorn. Hij was met oudere vrienden gaan crossen in een auto. Toen de auto bleef steken in een zandheuvel, kwam zijn hand „ergens” klem te zitten. Spoedeisendehulpverpleegkundige Marleen Stegeman moet eerst vaststellen of er sprake is van zwaar letsel. Op de rand van het bed kijkt de jongen vooral naar de klok. „Ik wil eigenlijk voor twaalf uur thuis zijn om vuurwerk af te steken.”
Uiteindelijk blijkt er enkel een breuk te zijn. Stegeman legt een sling aan. „Je bent wel een stoertje”, zegt ze en geeft hem een raketijsje omdat zijn bloedsuiker wat laag is.
Joep heeft een zere hand door een ongelukje met een auto.
Foto eric brinkhorst
Zoom in
Een half uur later is het nog rustig op de ‘spoed’. In de koffiekamer warmen verpleegkundigen kliekjes op en eten een oliebol. Die rust is tijdelijk, dat weten de verpleegkundigen en artsen. Een nachtdienst met Oudjaar is altijd druk en intens. Apeldoorn kent sinds de jaarwisseling van 2020 een vuurwerkverbod, maar op de spoedeisende hulp merken ze daar weinig van. „Mensen zijn langer samen en zitten de hele avond bij elkaar”, zegt verpleegkundige Stegeman, die al 23 jaar op de spoed werkt. „Ze zijn onderweg, buiten, bewegen meer, gebruiken drugs, drinken meer. En dan is er vuurwerk.”
Vroeger zagen we vooral zware rotjes, nu veel Cobra’s
Marleen Stegeman
spoedeisendehulpverpleegkundige
Drukte is niet uitzonderlijk op de spoedeisende hulp. „Bij een groot ongeluk op de A1 kan het hier ook in één keer vol staan”, zegt chirurg Anton Gijsen. Dat hoort erbij. „Daarvan raken we niet in de stress.”
Wel is de bezetting op oudejaarsavond opgeschaald: deze nacht werken er vier verpleegkundigen in plaats van drie. Het vuurwerk is zwaarder geworden door de jaren heen, en daarmee het letsel ernstiger. „Vroeger zagen we vooral zware rotjes”, zegt Stegeman. „Nu veel Cobra’s.”
Tijdens de vorige jaarwisseling belandden in het hele land 1.162 vuurwerkslachtoffers op de spoedeisende hulp of bij de spoeddienst van de huisartsen. Bijna de helft van hen stak zelf geen vuurwerk af. De hoop is dat een mogelijk vuurwerkverbod komend jaar het aantal slachtoffers beperkt en zo de druk op de zorg verlicht.
Typisch voor de feestdagen
Om negen uur melden meerdere patiënten zich met longklachten. „Ze krijgen last van het roet en het vuurwerk dat in de lucht hangt”, zegt verpleegkundige Sandra Burger. Mensen komen binnen na een val door te veel drugs of alcohol. Een oudere vrouw vraagt of ze mag blijven, dan is zij tenminste niet zo alleen. Ondertussen helpen verpleegkundigen patiënten bij wie een stuk vlees vastzit in de slokdarm. „Typisch voor de feestdagen”, zegt verpleegkundige Aniek van Ark.
Zoom in
Zoom in
Zoom in
De nacht van oud op nieuw is druk voor het personeel van de spoedeisende hulp in Apeldoorn.
Foto’s eric brinkhorst
Op de tafel in de koffiekamer ligt gerookte zalm, een verpleegkundige loopt rond met een bord crostini’s met komkommer en brie. Kort voor aanvang van de dienst werd in de groepsapp het verzoek gedeeld om iets lekkers mee te nemen. „En dan hopen we dat er tijd is om het op te eten,” zegt SEH-verpleegkundige Ilona Groothedde lachend. Op het bureau staat een tot dan toe nog onaangeroerd glas alcoholvrije bubbels.
De zorgverleners rennen even later naar de deuren van de huisartsenspoedpost. Een vuurwerkslachtoffer. Een vuurwerkpot – legaal vuurwerk – was niet afgegaan. Bij het controleren van het lont ontplofte het vuurwerk in het gezicht.
Het ruikt in de ruimte plots naar as. Wachtenden bij de huisartsenpost wenden hun blik af. In de crashkamer, bestemd voor ernstig gewonden, verzamelen zich binnen enkele seconden acht zorgverleners rond het bed. Ze werken volgens de ABCDE-methode: een vaste volgorde om snel te zien of iemand kan ademen, genoeg zuurstof krijgt, geen gevaarlijke bloeding heeft en bij bewustzijn is. Wat het meest levensbedreigend is, krijgt als eerste aandacht.
Bij vuurwerk kan het eerste beeld misleidend zijn, legt Stegeman uit. „De kracht van de explosie werkt door, soms dieper in het lichaam en is dan niet meteen zichtbaar.” De familie is nog maar net binnen als wordt besloten tot overplaatsing. Het letsel is zo ernstig dat de patiënt naar het traumacentrum in Zwolle gaat.
Weinig effect
Kort daarna komt de Apeldoornse burgemeester Ton Heerts binnen met een doos chocola om de artsen en verpleegkundigen „een hart onder de riem te steken”. Even daarvoor bracht hij ook een doos langs bij de brandweer. Dat het lokale vuurwerkverbod tot nu toe nog weinig effect sorteert, heeft hij zelf ook gezien. „Handhaven blijft ingewikkeld”, zegt hij.
Hij hoopt dat een landelijk vuurwerkverbod meer verschil zal maken, juist omdat niet alleen het afsteken maar ook de aankoop van consumentenvuurwerk strafbaar wordt. „Ik kan me voorstellen dat het hobbyisten afschrikt”, zegt Heerts. „Omdat je dan een strafblad kunt krijgen.”
Zoom in
Zoom in
Zoom in
Tussen alle drukte door is er ruimte voor hapjes, een ontvangst van de burgemeester en een toost op het nieuwe jaar.
Foto’s eric brinkhorst
De verpleegkundigen die op oudejaarsavond dienst hebben, worden normaal gesproken om tien uur afgelost. Door het vuurwerkslachtoffer lukt dat nu niet. Ook later op de avond wanneer ze alsnog worden afgelost zodat ze vóór middernacht naar huis kunnen, maakt niemand aanstalten om weg te gaan. „Het verdriet van de familie en vrienden komt hard binnen”, zegt Stegeman. „Het voelt vreemd om nu het feestgedruis in te lopen.” Na de debriefing en de overdracht van de avonddienst aan de nachtdienst is het bijna tijd om het nieuwe jaar in te luiden.
Het is bijna middernacht. De nachtploeg schenkt gehaast alcoholvrije bubbels in plastic glazen. Om middernacht is er even tijd om te proosten. Vijf minuten later staan de meesten alweer op de spoedeisende hulp.
Rond half een gaat op meerdere telefoons een NL-alert af: 112 is overbelast. De noodmelding waarmee de Nederlandse overheid iedereen via de mobiele telefoon kan waarschuwen, wordt zelden landelijk verstuurd. Een ambulancemedewerker die buiten adem binnenloopt vertelt dat de ambulance onderweg naar het ziekenhuis meerdere keren werd tegengehouden. „Mensen stapten de weg op, zwaaiden en riepen of we wilden stoppen.”
Op de vuist
In de gang neemt de marechaussee rond drieën positie in. Twee groepen die met elkaar op de vuist gingen en gewond raakten, worden tegelijkertijd naar het ziekenhuis gebracht. Ze zijn nog opgefokt.
De meeste feestjes zijn afgelopen, maar de stoet patiënten zwelt juist aan: er komt meer vuurwerkletsel voorbij, mensen met benauwdheidsklachten, letsel na een vechtpartij.
Lees ook
Hulpverleners beleven heftige Oudjaarsnacht: ‘We zijn door het oog van de naald gekropen’
Zou dat volgend jaar minder worden, als het verbod doorgaat? De zorgverleners op spoedeisende hulp betwijfelen het. „We zijn eigenlijk bang dat mensen het vuurwerk dan gewoon illegaal gaan halen”, zegt Aniek Van Ark. Arts in opleiding Marcus Meijer van de SEH hoopt dat het voor kinderen wél moeilijker wordt, „die vragen hun ouders toch minder snel om even naar het buitenland te rijden voor vuurwerk”.
„Ik hoop dat het morgen regent,’ zegt verpleegkundige Gerda Batenburg. „Dan wordt het vuurwerk nat en kan het niet meer afgaan. Dan zien wij hier morgen hopelijk minder kinderen die ermee hebben zitten spelen.”
De zorgverleners betwijfelen of het volgend jaar minder druk wordt.
Foto eric brinkhorst
Zoom in
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC