Wie is Delcy Rodríguez? Venezuela’s eerste vrouwelijke president na Amerikaanse interventie

Er was een omstreden Amerikaanse militaire aanval voor nodig, maar voor het eerst in zijn 181-jarige geschiedenis heeft Venezuela een vrouwelijke president – in ieder geval voorlopig. De 56-jarige vicepresident Delcy Rodríguez is de nieuwe leider van het chavistische regime, nu haar politieke baas Nicolás Maduro door de VS gevangen is genomen en in een New-Yorkse cel zit in afwachting van zijn proces wegens veronderstelde drugshandel.  

In de eerste chaotische uren na Maduro’s ontvoering, was zaterdag onduidelijk waar Rodríguez verbleef. Volgens meerdere berichten bevond ze zich in Moskou. Staatsmedia lieten een audiofragment horen, waarop ze op hoge toon eiste dat de VS een teken van leven gaven van Maduro en zijn vrouw Cilia. Aan het eind van de Venezolaanse middag bleek Rodríguez toch niet in Rusland te zitten en verscheen ze op de staatstelevisie, die haar nog introduceerde als vicepresidenta. In haar toespraak zei ze ook zelf dat Maduro nog altijd de president was en riep ze op tot zijn „onmiddellijke vrijlating”.

NRC

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
Probeer de pagina opnieuw te laden

of probeer het later nog eens.

reuters

Circa twee uur eerder hadden de Amerikaanse president Donald Trump en diens buitenlandminister Marco Rubio haar echter al op het schild gehesen als nieuwe de facto machthebber in Venezuela. Rubio had een lang telefoongesprek met haar gehad en ze zou bereid zijn om met de Amerikanen samen te werken. Trump noemde haar zelfs een geschiktere kandidaat om het land te leiden dan oppositieleider en vredesprijslaureaat María Corina Machado, die volgens hem „respect” ontbeert in Venezuela.

Pas aan het einde van de lange zaterdag 3 januari 2026 bepaalde het Hooggerechtshof dat Maduro door zijn ontvoering „gedwongen afwezig is” waardoor „een buitengewone en atypische overmachtssituatie is geschapen waarin de grondwet niet letterlijk voorziet”. Maar omdat het land wel bestuurd moet worden en „beschermd tegen buitenlandse dreigingen”, bevalen de hoge rechters dat Rodríguez per direct als ‘waarnemer’ alle presidentiële taken overneemt. Nieuwe verkiezingen zijn hierdoor niet nodig.

Onthoofd, niet omver geworpen

Dat Trump en Rubio haar – voor dit moment – wel zien zitten, is deels opportunisme. Door het Maduro-regime ‘slechts’ te onthoofden en niet volledig omver te werpen, ontstaat geen onvoorspelbaar machtsvacuüm, waarin het land zou kunnen afglijden in chaos of burgeroorlog. Dit Witte Huis hecht niet aan democratisch en goed bestuur in de regio. Er moeten regimes zitten met wie Washington zaken kan doen, of het nu gaat om olie of de bestrijding van immigratie en criminaliteit.

Ook Maduro bood in zijn nadagen de VS zulke medewerking aan. Maar de regering-Trump nam alleen genoegen met zijn vertrek van de macht. Een ballingschap in Turkije zou Maduro hebben afgeslagen, waarna hij blufte dat de Amerikanen hem maar moesten komen halen – wat ze zaterdag deden.

Die operatie verliep voor het Pentagon zo vlekkeloos, dat de Amerikanen zo goed als zeker medewerking hebben gehad van binnen het bewind. Daarmee is het niet gezegd dat de VS er in geslaagd zijn specifiek Rodríguez en haar broer Jorge, de machtige parlementsvoorzitter, los te weken. Maar door haar zo fluks te omarmen als tijdelijke president, maken de VS wel duidelijk dat ze niet meteen aansturen op een transitie naar democratie. Daarmee overleeft het 27 jaar oude chavistische project voorlopig.

Na de dood van grondlegger Hugo Chávez (in 2013) en de gevangenneming van Maduro, is het nu aan Rodríguez om deze van oorsprong links-populistische, ‘anti-imperialistische’ (lees: anti-Amerikaanse) beweging een nieuw fase in te leiden. Ideologisch is de socialistische regeringspartij PSUV echter al jaren afgegleden tot een vehikel voor zelfverrijking; een crimineel web van corrupte partijkopstukken en generaals die elk hun eigen olieveldje, drugslijn of illegale goudmijn mogen exploiteren. Rodríguez maakt met haar broer al twee decennia deel uit van dit netwerk.

Pragmatische minister van Olie

Opgegroeid in een gezin van marxistische dissidenten vervulde Rodríguez eerst onder Chávez en later onder Maduro verschillende topposities. Ze was minister van Buitenlandse Zaken, voorzitter van de grondwetgevende vergadering, minister van Economie en Financiën, sinds 2018 vicepresident en de afgelopen twee jaar ook minister van Olie.

In die laatste rol zou ze de Amerikanen positief zijn opgevallen. Hoewel ideologisch net zo trouw aan het chavisme als de rest van de top, toonde ze zich economisch pragmatisch. De ooit zo rendabele olie-industrie kan alleen gereanimeerd worden met buitenlandse investeringen, zag ze in.

Daarvoor was ze bereid tot dialoog met de zogenoemde imperialistisch vijand. Zo kon de Amerikaanse petroreus Chevron weer een joint-venture aangaan met staatsoliemaatschappij PdVSA. Een samenwerking waarvoor Trumps voorganger Joe Biden een uitzondering op Amerikaanse sancties verleende en die vorig jaar nog verlengd werd. Dat Rodríguez zaterdag strijdbaar mededeelde dat Venezolaanse bodemschatten niet geplunderd zullen worden, lijkt vooral retoriek.

Trump heeft nu een intelligentere en meer pragmatischere gesprekspartner in Caracas. Rodríguez zei „bereid te zijn tot relaties op basis van respect en binnen de internationale wettelijke kaders”. Tegelijkertijd is ze radicaal genoeg om een transitie naar democratie zo lang mogelijk tegen te houden.

De politiestaat die ze erft, liet dat zaterdag ook meteen blijken. Tijdens haar tv-toespraak werd ze geflankeerd door binnenlandsminister Díosdado Cabello, verantwoordelijk voor de hardste repressie. Terwijl burgers lange rijen vormden bij supermarkten en apotheken, patrouilleerden in de hoofdstad volop colectivos, knokploegen van het regime van gewapende mannen op motorfietsen. Venezolanen die mochten hopen dat met Maduro ook snel een eind kwam aan de dictatuur, zullen nog veel meer geduld moeten hebben.

‘Colectivos’, knokploegen van het regime van gewapende mensen op motorfietsen.

Foto ASSOCIATED PRESS

Zoom in

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

De journalistieke principes van NRC