Iedere blik op zijn telefoon herinnert Mstyslav Tsjernov eraan dat hij liever in Oekraïne zou zijn. Hij ziet de berichten over zwaarbevochten steden langs de frontlinie en denkt alleen maar: „Ik moet daarnaartoe, ik moet daar zijn”, zegt de Pulitzer- en BAFTA-winnende oorlogsjournalist. Maar hij is in Amsterdam om zijn nieuwste documentaire te promoten. „Het is raar en soms woestmakend dat ik heen en weer kan reizen tussen de verschillende werelden.”
Het is die drang, die onoverbrugbare afstand tussen ergens zijn en er niet zijn, waar 2000 Meters to Andriivka over gaat. Tsjernov (1985) neemt je mee daarnaartoe, naar het front. Hij zet de kijker in de schoenen van soldaten op momenten die ze nooit zullen navertellen. Via beelden van GoPro-cameraatjes die geïnstalleerd waren op helmen zie je de mogelijk laatste sigaret die soldaten roken en hoor je de laatste woorden die ze naar elkaar roepen.
Andriivka is een dorpje nabij Bachmoet dat Oekraïne in 2023 probeerde te heroveren. De enige weg ernaartoe is een smalle, twee kilometer lange strook met bomen, ingeklemd tussen twee mijnenvelden. Maanden doen de militairen van de Derde brigade erover, meter voor meter bevechten ze het pad. In de documentaire treedt Tsjernov in hun voetsporen.
Het bos is een symbool voor de oorlog, stelt Tsjernov. Oorlog tast tijdsbeleving en afstanden aan. In de documentaire 20 Days in Mariupol (2022), waarmee Tsjernov wereldwijde bekendheid kreeg en een Oscar won, toonde hij die nog decennia zullen na-echoën. Nu toont hij twee kilometer die vele levens kostte om af te leggen.
Zelfs als je er levend uitkomt, kun je er nooit helemaal uit weg
Tsjernov droomt nog van het bos. „Zelfs als je er levend uitkomt, kun je er nooit helemaal uit weg. Soldaten offerden daar niet alleen de beste jaren van hun leven op om Oekraïne te verdedigen, ze dragen dat bos en die oorlog in hun harten mee tot het einde van hun leven.”
Mstyslav, 2000 Meters to Andriivka is een van de verschrikkelijkste films die ik ooit heb gezien.
„Bedankt, het is ook een van de verschrikkelijkste films die ik ooit heb gemaakt.”
Normaal gesproken wordt een film die zo rauw en expliciet is over de offers van een strijd gezien als een ‘anti-oorlogsfilm’. Is dit kritiek op de oorlog?
„Het is geweldig dat je dat zegt. Ik ken geen enkele andere natie die meer anti-oorlog is dan Oekraïne op dit moment. Oekraïners worden aangevallen en vechten voor overleving. Dus hier staan wij allemaal, miljoenen mensen die de ware moed en offers die onze overlevingsstrijd kost, proberen te eren. Terwijl we de wereld proberen duidelijk te maken dat we vrede willen. Zeggen dat Oekraïne oorlog wil, is als zeggen dat een verkrachtingsslachtoffer graag verkracht wordt.”
Krijgt u geen kritiek in Oekraïne dat u geen optimistischer kant van het verzet toont?
„Ik ken geen optimistischer kant dan de moed. Want als dit een film zou zijn die oorlog verheerlijkt, zou dat een volkomen verkeerd signaal uitzenden over waarom Oekraïners doen wat ze doen.”
Is het hooghouden van het moreel niet belangrijk in oorlogstijd?
„Ik heb honderden Oekraïners vol energie uit de bioscoop zien komen na het zien van deze film – vol van de vraag: wat kan ik doen om te helpen? En het geeft ook een impuls aan het moreel van de mannen in de frontlinies. Omdat ze zien dat hun inzet en pijn erkend worden.
„Tijdens het filmen vroeg ik mannen vaak: waar ga je heen als je een moment vrij hebt? Naar Kyiv, Odesa of waar je vandaan komt? Ze zeiden bijna allemaal: ‘Nee, dat kan niet. Omdat daar alles normaal lijkt. Mensen begrijpen daar niet hoe zwaar het is.’ Ze waren gefrustreerd over hoe positief en cool de situatie werd afgeschilderd, over hoe het Russische leger afbrokkelt en op de vlucht slaat. Dat demotiveert ze. Het is mijn morele verplichting om waarachtig te zijn in de film. Om te laten zien wat zij doormaken.”
Mstyslav Tjernov in New York, op 12 november 2025.
Foto Getty Images
Zoom in
Op een gegeven moment zegt u tegen een 22-jarige militair: zoveel doden, en als je erover nadenkt is het slechts een strookje bos. Vindt u dat?
„Ik weet dat het niet alleen maar een bos is. Maar ik wil weten wat het bos betekent voor de mensen die ik daar ontmoet. Voor mij zijn het de plekken uit mijn jeugd. De gebieden waar mijn overgrootvader vocht in de Tweede Wereldoorlog. De Donbas was toen ook een slagveld. Het is de omgeving uit de verhalen van mijn grootmoeder – het zijn nooit alleen maar bossen en nooit zomaar dorpjes. Dus ik daag mensen uit om te vertellen hoe zij erover denken.”
U toont ook dieren in de loopgraven. Een muisje, een vlieg. Waarom?
„In de film zitten uitgezoomde shots die op dronebeelden lijken: dat zijn geen dronebeelden. Dit is hoe God naar ons kijkt. Kleine vliegen, muizen, katten die vechten om te overleven. Daarom was die microscopische schaal zo belangrijk in de film. Wanneer je in de loopgraven zit, terwijl boven je hoofd een drone vliegt en ergens een bom valt, zie jij alleen een klein spinnetje. Dat is je leven. Het is mooi. Het is beangstigend. De natuur keert terug. Wauw.
Het bos begon al opnieuw te groeien en zichzelf te voeden met de lichamen van Russische soldaten. Niemand raapt hen op. Dus gaven zij hun leven zodat het Oekraïense bos opnieuw kon leven
„Vooral op de terugweg kon ik zien dat het bos al begon terug te groeien. Artillerie vernietigt geleidelijk. Terwijl de strijd verderop voortduurde, begon het bos aan het begin al opnieuw te groeien. En het begon zichzelf te voeden met de lichamen van Russische soldaten. Niemand raapt hen op. Dus gaven zij hun leven zodat het Oekraïense bos opnieuw kon leven.”
U merkt het verschil op tussen de mannen die een wapen oppakken aan het begin van de invasie, en uzelf, die de camera pakt. Maar jullie zitten samen in dezelfde loopgraaf. Wat is het verschil?
„Het kan een bom of een kogel of een drone in de loopgraaf niet schelen of je een Pulitzerprijs hebt. Niets doet er dan toe behalve degene die je naast je hebt. Maar wat ik meemaak is vele malen zachter dan de zorgen, de pijn en het gevaar die de soldaten meemaken. Omdat zij blijven vechten heb ik de luxe van een normaal leven als ik niet bij de frontlinies ben.
„De keuze om een geweer of een camera op te pakken is niet politiek, het is een keuze voor gemeenschap. Ik walg van het onrecht van de Russische invasie in Oekraïne, of de Russische invasie in Georgië, of — je weet wel — de Russische bezetting in Moldavië, enzovoort. Ik walg van dat onrecht en van het feit dat het grootste deel van de wereld dat onrecht accepteert. En dus doe ik wat ik doe, hoe beperkt dat ook is, om enige vorm van rechtvaardigheid te zoeken voor mijn gemeenschap.
„De film komt voort uit liefde voor een verminkt land. Liefde voor die huizen die niet meer bestaan. Het is zachtheid voor de mensen in de stad Izjoem die hopen dat [een van de hoofdpersonen] ‘Fedja’ en zijn brigade niet weggaan, omdat zij weten wat er gebeurt als Russen de stad weer bezetten. Er is een bos naast die stad waar honderden mensen zijn begraven in naamloze graven, nadat ze gemarteld en gedood zijn. Alles wat ik doe is voor deze mensen, niet voor vlaggen met een specifieke kleur, die komen later. Het land bestaat nu uit gemeenschappen vol rouwende families.”
Tegen de tijd dat Andriivka bevrijd wordt, is het meer een naam op de kaart dan een dorp. Volgens de laatste census, begin deze eeuw, woonden er überhaupt maar 74 mensen. In 2023, ten tijde van het Oekraïense tegenoffensief, woont er niemand en staat er zo goed als niets meer overeind.
Veel van de protagonisten uit 2000 Meters to Andriivka zijn niet lang na het filmen omgekomen bij de laatste verdediging van de industriestad Avdijivka. De Derde brigade, die Tsjernov volgt, leidde daar de terugtrekking. „Echte, ware moed, is niet wat we in Sovjetfilms zagen: een groep soldaten die met vlag in de hand een veld op rent en roept ‘hoera’! Echte moed is weten dat je vecht tegen een land met nucleaire wapens, miljoenen soldaten, dat de steun heeft van gigantische landen die wapens sturen. En toch niet alleen jezelf en je huis verdedigen, maar zelfs in de aanval gaan… Dat is verbazingwekkend. Dat is ongelooflijk. En het is ook diep pijnlijk. Maar dát is ware moed. Weten dat de vlag die je op de muur van een verwoest huis in een klein dorp plant, op een dag misschien weer onder bezetting zal vallen, en tóch de keuze maken om het te doen.”
‘2000 Meters to Andriivka‘ draait vanaf 15 januari in de bioscoop.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC