Documentaire
2000 Meters to Andriivka. Regie: Mstyslav Tsjernov. 106 min. In de bioscoop op 15 januari.
20 Days in Mariupol. Regie: Mstyslav Tsjernov. 95 min.
In de bioscoop op 26 februari.
Mstyslav Tsjernov won in 2024 zeer verdiend een Oscar met 20 Days in Mariupol. De rest van de pers vluchtte in februari 2022 uit de bijna omsingelde Oekraïense havenstad Marioepol, Tsjernov bleef met zijn ploeg om de botte wreedheid van de Russische belegeraar vast te leggen, en het leed, de wanhoop en de woede van de in het nauw geraakte burgers. De vierjarige Evangelina die op de operatietafel doodbloedt, haar huilende moeder – het waren noodzakelijke beelden uit de hel die Rusland in zijn buurland aanricht.
2000 Meters to Andriivka is een andere, niet minder unieke film: een bijna hallucinant verslag van de uitputtingsslag die de Russisch-Oekraïense oorlog is geworden. Op het Russische beginoffensief richting Kyiv, Cherson en Charkiv volgde een succesvol Oekraïens tegenoffensief, waarna technologie de oorlog in een loopgravenstrijd veranderde. Mijnen, snelle en nauwkeurige artillerie, satellieten en drones maken elke troepenconcentratie onmogelijk, het slagveld is nu zelfs te transparant voor aanvalsacties zoals in deze film getoond: een drie maanden durend kruipoffensief van de derde Oekraïense aanvalsbrigade naar het gehucht Andriivka via twee kilometer bosstrook tussen mijnenvelden. De rondzoemende drones die zich hier nu en dan op een prooi storten, zwermen nu overal en maken 80 procent van de slachtoffers.
Als momentopname van een bloedige impasse maakt dat 2000 Meters to Andriivka niet minder tijdig. Tsjernovs camera, helmcamera’s en drones leggen een onderdeel van het mislukte Oekraïense zomeroffensief van 2023 vast. Door royaal gebruik van helmcamera’s ervaar je dat vaak als een videogame, een ‘first person shooter’, maar dan heftiger – je hebt maar één leven. Gevaar loert overal: mijnen, mitrailleurs, handgranaten, mortieren, kanonnen, raketten, drones. Alles gaat haastig, onzichtbaar en verspreid, kreupelhout en de ‘fog of war’ zijn je enige vrienden.
Gezicht in de modder
We zien hoe Oekraïense troepen in panserwagens arriveren terwijl het granaten regent: alsof je landt op een planeet waar alles je wil vermoorden, zegt iemand. Men kruipt en ploetert miserabel voorwaarts tussen de boomstompjes; ledematen worden afgerukt, tourniquets aangetrokken. Een militair – ‘Gagarin’ – sterft met zijn gezicht in de modder, een kameraad houdt zijn hand vast. „Ze zeggen dat helden nooit sterven”, zegt zijn weduwe op zijn begrafenis. Maar helden sterven en weglopers leven, vervolgt ze bitter. Op de grimmige begrafenis volgt een montage van droneshots: een eindeloos kerkhof, een veld vol granaathulzen, een spookachtige infraroodopname van een bos, een grijze, verwoeste stad.
Mstyslav Tsjernovs documentaire is opmerkelijk omdat de dood zo acuut en nabij is, maar het is ook een montagemeesterstuk dat eindigt in een lege overwinning: commandant Fedja plant een blauw-gele vlag op een ruïne en roept mechanisch: „Leve de natie, dood aan de bezetter!”
Het is niet zozeer hoop die deze mannen bezielt, het is de moed der wanhoop. Een militair vertelt Tsjernov dat hij elke nacht droomt dat hij vecht om een paar meter bos, en dan wakker wordt om te vechten om een paar meter bos. „Dit is een nachtmerrie waaruit we niet ontwaken.”
Een nachtmerrie die straks mogelijk opnieuw wordt bevroren, zoals in 2014. In iets dat dan vrede heet, maar mogelijk een wapenstilstand is.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC