Terwijl spanningen tussen Europa en de VS oplopen over Groenland, hebben dezelfde partijen dinsdag in Parijs weer stappen gezet op weg naar politieke afspraken over Oekraïne. Die gingen vooral over veiligheidsgaranties, mochten Kyiv en Moskou ooit tot een staakt-het-vuren komen. Op die manier moet voorkomen worden dat Rusland in de toekomst opnieuw aanvalt. Een sterke, door het Westen gesteunde Oekraïense strijdkracht en een internationale garantiemacht moeten Rusland blijvend afschrikken, is de gedachte.
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn bereid daartoe militairen in Oekraïne te stationeren. Duitsland heeft toegezegd in elk geval militairen in een buurland van Oekraïne te plaatsen. Nederland heeft een bijdrage toegezegd, maar demissionair premier Schoof zei na afloop dat de exacte invulling van die toezegging moet wachten totdat een vredesdeal dichterbij komt. De inzet van Nederlandse soldaten wordt hoe dan ook eerst aan het parlement voorgelegd.
De VS hebben het in principe op zich genomen om toezicht te houden op een staakt-het-vuren en in actie te komen als Rusland daadwerkelijk zou aanvallen. De samenwerking rond Oekraïne wordt straks gecoördineerd vanuit een Amerikaans-Europees hoofdkwartier in Parijs.
In Parijs vergaderden dinsdag de leden van de Coalition of the Willing, een grote groep landen die bereid is bij te dragen aan de veiligheid van Oekraïne. De VS waren wel in Parijs vertegenwoordigd, maar maken geen deel uit van de coalitie. Volgens de VS zijn de onderhandelingen over de garanties „grotendeels” afgerond.
De garantiemacht is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van Europa, vindt het Witte Huis. Maar Europese landen wilden niet in een militair avontuur stappen zonder de belofte van Washington dat de VS zullen bijspringen, mócht Rusland daadwerkelijk tot een nieuwe aanval overgaan. Na maanden van diplomatieke massage lijkt president Trump sinds enige tijd bereid te zijn zo’n Amerikaanse basisgarantie te verstrekken.
Inname Groenland
Net nu de zaak bijna rond is, lonkt de Amerikaanse president de afgelopen dagen weer openlijk naar Groenland, grondgebied van NAVO-bondgenoot Denemarken. Trump beweert al geruime tijd dat het land onderdeel van de VS moet worden. Inname van Groenland zou wel eens het einde van de NAVO kunnen betekenen, suggereerde de Deense premier Mette Frederiksen, die de Amerikaanse dreiging Groenland in te lijven heel serieus neemt.
Europa is sinds het aantreden van Trump veroordeeld tot tergende behoedzaamheid. Het moet zijn eigen belangen verdedigen, terwijl het voor de eigen veiligheid én voor de toekomst van Oekraïne afhankelijk is van een soms openlijk vijandige VS. Zeker nu onderhandelingen over een vredesvoorstel voor Oekraïne weer in een kritieke fase zijn beland, is het zaak controverses met het Witte Huis te mijden.
De Europese reacties op de ontvoering van de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro afgelopen weekend vielen vrij mild uit. Europese politici wezen op het internationaal recht en het dictatoriale karakter van het regime van de ontvoerde president. Kritiek op de VS was spaarzaam en omfloerst.
Maar Groenland is Europa en Denemarken is lid van de NAVO. Een aantal Europese leiders wees de VS er vlak voor de vergadering in onomwonden bewoordingen op dat de soevereiniteit van Groenland gerespecteerd moet worden. ,,Groenland is van zijn burgers. Het is aan Denemarken en Groenland, en aan hen alleen, om te beslissen over kwesties die Denemarken en Groenland aangaan”, schreven de leiders van Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken.
In hun verklaring wijzen de Europese leiders erop dat veiligheid in het Arctisch gebied alleen gezamenlijk door alle NAVO-partners, inclusief de VS, gegarandeerd kan worden. Daarbij moeten de „principes van het VN-Handvest, inclusief soevereiniteit, territoriale integriteit en de onschendbaarheid van grenzen” gerespecteerd worden. „Dit zijn universele principes die we zullen blijven verdedigen.”
Tijdens de vergadering kwam Groenland niet ter sprake, maar het land was in de wandelgangen wel onderwerp van gesprek. Zo zegde premier Schoof zijn Deense collega in de marge van de bijeenkomst Nederlandse steun toe.
Concept-vredesakkoord
De Atlantische spanning over Groenland komt op een voor Oekraïne en Europa precair moment. In een concept-vredesakkoord, waar Oekraïne en de VS de afgelopen weken aan gesleuteld hebben, staat dat de VS, de NAVO en Europese landen garanties zullen bieden die vergelijkbaar zijn met die van artikel 5 van de NAVO. Daarnaast moet Oekraïne ook in vredestijd een krijgsmacht van 800.000 militairen op de been houden om Rusland af te schrikken.
Aan de vergadering namen naast de Oekraïense president Zelensky ook de leiders van de Europese Unie deel, evenals NAVO-chef Mark Rutte en tientallen Europese regeringsleiders. De Verenigde Staten stuurden de Oekraïne-onderhandelaars Steve Witkoff en Jared Kushner.
Zelensky was na een ontmoeting met Trump vorige week in Florida redelijk optimistisch dat Oekraïne, de VS en Europa overeenstemming kunnen bereiken over een vredesaanbod. Kyiv en Washington zijn het nog niet eens over de toekomst van de grote kerncentrale in Zaporidja. Het grootste struikelblok vormen de territoriale concessies die Oekraïne zou moeten doen.
Als de meningsverschillen aan westerse kant uit de weg geruimd zijn, moet nog maar blijken waartoe Moskou bereid is. De Amerikaanse gezanten hebben weliswaar geregeld contact met president Poetin en diens onderhandelaars, maar Rusland stelt zich onbuigzaam op. Poetin heeft nog niet laten blijken dat hij geïnteresseerd is in serieuze vredesbesprekingen.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC