Door: Ruben van Luijk

‘Potverdikke, we dachten dat het stabiel was,’ zegt Brenda Timmerman. Zij teelt aardappelen in het Drentse Roswinkel en is lid van de vakgroep Akkerbouw van LTO Nederland. ‘Daar is toch wel een schokgolf door ontstaan, die schimmel blijkt sneller te veranderen dan we verwacht hadden.’

Wratziekte komt ook voor in Groningen, met name in de Veenkoloniën, een gebied waar veel zetmeelaardappelen worden geteeld. Zo werd in 2022 de plantenziekte in zeven Groningse velden aangetroffen. Ook in 2025 was het raak, deze keer in de gemeente Midden-Groningen, aldus de NVWA.

Zorgen bij de toezichthouder
Toch is de situatie nu anders en slaat de toezichthouder alarm. Binnen vijf jaar tijd zijn drie nieuwe varianten van de schimmel aangetroffen. ‘Dat is opvallend, want in de tientallen jaren daarvoor werd maar heel af en toe een nieuwe variant ontdekt’, stelt de NVWA. De nieuwe varianten blijken ook aardappelrassen te besmetten die juist resistent zouden moeten zijn. Bovendien verwacht de toezichthouder dat er al meer varianten van wratziekte zijn en dat dit aantal verder zal toenemen.

Voor boeren in Groningen heeft dit veel impact. Het belangrijkste instrument om wratziekte te bestrijden en te beheersen was juist om gebruik te maken van die resistente rassen. Voor telers is nu onduidelijk welke rassen nog resistent zijn. Percelen waar wratziekte aangetroffen wordt, mogen 20 jaar lang niet voor aardappelteelt worden gebruikt. ‘Als je daarmee geconfronteerd wordt, heb je met je hele bedrijf daar een enorme schadepost mee’, zegt Timmerman.

Alternatieven
Overstappen op andere gewassen is volgens Timmerman niet gemakkelijk: ‘Wij telen ook veel suikerbieten en de prijs daarvoor is schrikbarend laag. Ook graanprijzen zijn laag. Er zijn gewoon geen goede alternatieven.’

Bovendien hebben telers vaak een leveringsplicht aan verwerkers als Avebe, waardoor ze beperkt zijn in hun keuzes in gewassen.

Volgens Egbert Schepel, onderzoeker en landbouwadviseur bij HLB, staat de kennis over de nieuwe schimmelvarianten nog in de kinderschoenen. Het kost tijd om vast te stellen om welke variant het gaat en welke rassen daartegen bestand zijn. ‘Het is allemaal kweekwerk: je moet eerst het probleem goed in beeld hebben.’

Schepel stelt ook dat de maatregel om een perceel twintig jaar uit de aardappelteelt te halen, te streng is. Die strikte regelgeving kan er volgens hem toe leiden dat boeren niet direct een melding durven te maken als ze iets verdachts zien in hun aardappelen. ‘Een teler zal daarmee niet gelijk naar de NVWA gaan en zeggen: nou moet je eens even uitzoeken wat dit is’, zegt Schepel. ‘Want dan heeft hij een heel groot probleem.’