Met een boodschap van „hoop, goedheid en vrede” en omringd door militairen en militair spionnen, ontstak Vladimir Poetin woensdagnacht een kaars tijdens de Orthodoxe kerstmis in de Joris de Overwinnaar kerk nabij Moskou. Na afloop van de dienst sprak hij een groepje beteuterd kijkende kinderen toe met een minder vreedzame boodschap. „Russische soldaten vervullen altijd de heilige missie om het vaderland te verdedigen en het moederland te redden, in opdracht van de Heer”, aldus een Poetin, wiens montere humeur bleek uit de afwezigheid van een stropdas.
Nog geen etmaal later werd de kerstvrede in het Kremlin ruw verstoord, toen een Russische olietanker ten zuidoosten van IJsland werd geënterd door Amerikaanse militairen. De Marinera stond op de sanctielijst, was afkomstig vanuit Venezuela en werd al twee weken lang door de Amerikanen gevolgd. Het schip zou al sinds vorige maand onder Russische vlag en registratie varen om eventuele Amerikaanse blokkades te omzeilen.
Lees ook
VS enteren olietanker Marinera op Atlantische Oceaan
Dat mocht niet baten. Woensdag werd de Marinera in een bliksemactie door de Amerikanen ingenomen. Kort daarop werd een tweede schaduwtanker aangehouden in het Caribisch gebied. Beide schepen zouden, aldus een verklaring van de VS op woensdag, een „gevaar vormen voor de veiligheid en stabiliteit van het westelijk halfrond”. In de loop van de avond vroeg de Russische regering een „humane behandeling” van de Russische bemanning aan boord van het schip. De tanker was leeg op het moment van de entering, na een vergeefse poging om olie te laden in Venezuela.
Uit schaduw stappen
De entering is een miscalculatie, volgens Craig Kennedy van het centrum voor Rusland-studies aan de Amerikaanse Harvard universiteit. „Het in beslag nemen van een Russisch schip op volle zee is een schending van de Russische aanspraak op exclusieve jurisdictie over het schip”, zei Kennedy woensdag tegen The Guardian. Dat Trump zover zou gaan, hadden de Russen waarschijnlijk niet verwacht. Het is niet uitgesloten dat de VS het kunstje zullen herhalen. De afgelopen tijd wisselden tientallen tankers naar de Russische vlag, woensdag zouden nog vijf schepen voor de Venezolaanse kust hetzelfde hebben gedaan. Daarmee lijkt de schaduwvloot na bijna vier jaar oorlog en sancties uit zijn schaduw te stappen.
Ondanks de doorgaans felle retoriek, reageerde Rusland ingetogen op de gebeurtenissen. Woensdag noemde het de Amerikaanse actie „in strijd met de Russische wet en het internationale recht”. Een dag eerder had het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken in een grommende verklaring geschreven de „ongebruikelijke situatie met zorg te monitoren” en noemde het de Amerikaanse achtervolging „disproportioneel”. De oproep aan westerse landen om de „vrijheid van navigatie op zee” te respecteren klonk wrang gezien de onophoudelijke bombardementen op Oekraïne en aanvallen op Oekraïense schepen.
Net zo ingehouden reageerde Rusland de afgelopen dagen op de gewelddadige Amerikaanse ingreep in Venezuela en op Trumps voornemen de Russen uit het land „te verjagen” en het te dwingen de banden met Rusland, China en Cuba te verbreken. Daarmee verliest Rusland een belangrijk steunpunt in de regio en dreigen langjarige politieke en economische investeringen in rook op te gaan. Hoewel Russische vertegenwoordigers hun onvrede uitten in de VN-Veiligheidsraad en op sociale media, liet Poetin zelf niet van zich horen.
Verlies voor Rusland
Aan de ene kant komt dat door het feit dat Rusland relatief weinig olie uit Venezuela haalde. De olie-industrie is dusdanig verwaarloosd, dat Trump het land ook niet kan dwingen meer te produceren. De Russische energie-expert Boris Aronsjtein noemde de olie-discussie woensdag tegen de tv-zender Dozjd dan ook „politieke pr”, met één serieus risico: de ineenstorting van de Venezolaanse en de (afhankelijke) Cubaanse economie. Toch dreigt ook voor Rusland serieus verlies: staatsvehikel Roszarubezhneft zou volgens analisten de rechten hebben over velden ter waarde van zo’n 2,3 miljard olievaten.
Aan de andere kant heeft Poetin hogere doelen dan het in de lucht houden van vriendschappelijke schurkenstaten. De Russische president heeft zijn ogen strak gericht op Oekraïne en de ‘vredesonderhandelingen’. Hij verkondigt daarbij één constante boodschap: ‘onze positie is sterker dan die van Oekraïne, dus geef ons wat wij willen’. Bovendien is een opdeling van de wereld naar invloedssferen precies wat Poetin nastreeft. Als hij Trump zijn gang laat gaan op het zuidelijk halfrond, hoopt Poetin eveneens „zijn” invloedssfeer te kunnen claimen.
Genade en wijsheid
Zijn woede koelt Moskou ondertussen op Europa en de NAVO. Het Kremlin probeert een wig te drijven tussen Washington en Europese landen.„Politici in Europa, die de anti-Russische hysterie opstoken, geloven niet in hun eigen strategieën en zijn daarom gedoemd”, zei buitenlandminister Sergej Lavrov woensdag in een interview met Tass. Trump echode die woorden in middag met zijn opmerking dat Rusland „nul angst heeft voor de NAVO”. Tegen Fox News noemde vicepresident JD Vance de Marinera een „nep-Russische tanker” en bezwoer hij dat de spanningen wel meevielen.
Het waren Vance’s temperende uitspraken die door Kirill Dmitriëv, Oekraïne-toponderhandelaar namens Poetin, donderdag op sociale media werden herhaald. ‘Keep calm’ luidde ook zijn Kerstboodschap. „De wereld wordt niet alleen gedreven door macht en kracht. Wij geloven dat zij wordt gedreven door Christus de Verlosser, door genade, vriendelijkheid, vrede en wijsheid.” Voor één tanker of één dictator zijn goede betrekkingen niet riskeren, maar hoelang het Kremlin zijn vredesboodschap zal volhouden is de vraag. Woensdag werd bekend dat Trump groen licht zou hebben gegeven voor nieuwe sancties tegen Rusland. Daarover kan volgende week worden gestemd .
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC