Er is tot nu toe één serieuze maatregel genomen om het stikstofprobleem op te lossen: veehouderijen opkopen. Het afgelopen jaar was cruciaal voor de uitkoopregelingen, want veel veehouders moesten de knoop doorhakken: doe ik wel, of doe ik niet mee?
Dat zit zo: de regeling is vrijwillig. Veehouders konden zich aanmelden, maar zich later terugtrekken. Het enige moment waarop ze écht moeten kiezen, is wanneer ze hun stallen leeghalen. Voor het gros van de veehouders was dat moment ergens in 2025.
Inmiddels lieten 779 boeren hun stallen daadwerkelijk leeghalen. Dat blijkt uit cijfers december van de Rijksdienst voor Ondernemend (RVO) Nederland. De veehouders vroegen ook een voorschot op het uitkoopbedrag aan.
Tegelijkertijd hebben 450 veehouders hun aanvraag voor uitkoop ingetrokken, waardoor de regeling minder stikstofwinst oplevert dan waar het ministerie van Landbouw van uitging. In maart 2025 stuurde minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) een inschatting van de stikstofreductie naar de Tweede Kamer. Indien alle boeren die op dat moment in het uitkooptraject zaten, zouden meedoen, zou jaarlijks gemiddeld 37 ‘mol’ (een mol is 14 gram stikstof) minder stikstof per hectare kwetsbare natuur landen. Sindsdien hebben 212 veehouders hun uitkoopaanvraag ingetrokken.
Mogelijk volgen meer boeren in hun kielzog: 209 van hen hebben nog geen definitief besluit genomen.
Traag
De opbrengst was al lager dan gehoopt: toen de uitkoopregelingen begonnen, hoopte toenmalig minister Christianne van der Wal (Stikstof, VVD) op een reductie van gemiddeld 100 mol per hectare per jaar.
Beoogd was bovendien dat de uitkoopregelingen de stikstofdruk op de natuur snel zouden verlichten, zodat bijvoorbeeld makkelijker vergunningen voor de woningbouw konden worden verstrekt. Dat lijkt nog niet het geval. De ene regeling is al twee jaar gesloten, de andere bijna een jaar, maar pas 46 veehouders hebben het proces helemaal doorlopen, van hen is vastgesteld dat ze aan alle voorwaarden voldoen. Zo moeten de stallen worden gesloopt en moet een contract bij de notaris worden ondertekend.
Als een veehouder een vergunning heeft, moet die ook worden aangepast of ingetrokken. Maar zo ver is het overgrote deel nog niet. In totaal krijgen de veehouders, na het ondertekenen van een eerste contract, maximaal 34 maanden om aan alle voorwaarden te voldoen. De stikstofuitstoot moet binnen twaalf maanden stoppen.
Voor een deel lijkt het te stokken bij het intrekken van de vergunningen. In onder meer Limburg hebben veel veehouders de provincie gevraagd dat te doen, maar is dat meestal nog niet gebeurd. Een woordvoerder van de provincie laat weten dat in vrijwel alle gevallen aanvullende informatie nodig is. Zo mogen deelnemers een deeltje van hun stikstofruimte houden. Veel boeren willen bijvoorbeeld verder als akkerbouwer, of willen een opslag voor campers beginnen. Maar dat moeten ze wel vooraf aangeven. „In veel gevallen is dat nog niet bekend”, stelt de woordvoerder.
Melkveehouders
Wie lieten zich eigenlijk uitkopen? De helft van de deelnemers komt uit Gelderland en Brabant, waar met de Veluwe (Gelderland) en de Pelen (Brabant) grote natuurgebieden zitten. Er toonden daarnaast relatief veel veehouders met pluimvee, varkens en vleeskalveren interesse: rond de 15 procent van alle bedrijven meldden zich bij de RVO. Er deden relatief weinig melkveehouders mee: 3 procent van de 15.250 die Nederland in 2021 telde.
Die melkveehouders lijken wel veel groter dan gemiddeld. Follow The Money, Omroep Gelderland en NRC achterhaalden de dieraantallen van 188 veehouders van wie de vergunning al is ingetrokken – die besluiten staan op de site van Officiële Bekendmakingen. Daar zaten 71 melkveehouders tussen. Ze hadden gemiddeld 199 dieren: 50 procent meer dan de gemiddelde melkveehouder.
In sommige gemeenten sorteren de uitkoopregelingen effect. De gemeente Venray, in Noord-Limburg, meldde al eerder dat driekwart van de varkenshouders in die gemeente stopt. In het plaatsje Ysselsteyn, dat een grote concentratie varkenshouders heeft, is de sloop van de stallen al maandenlang bezig.
Lees ook
Schrappen, vertragen, blokkeren; hoe een onervaren minister krimp van de veestapel tegenhield
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC