Een overlijden aan boord van een vliegtuig komt zelden voor, maar is niet uitgesloten. KLM laat desgevraagd weten dat het jaarlijks om ongeveer vijf gevallen gaat. Luchtvaartdeskundige Joris Melkert noemt het ‘een traumatische ervaring voor iedereen die erbij betrokken is’.
Eerst medische hulp aan boord
Wanneer een passagier onwel wordt en niet meer reageert, komt het cabinepersoneel direct in actie. “De eerste stap is altijd kijken of er medische hulp aan boord is”, legt Melkert uit. “Er wordt omgeroepen of er een arts of iemand met medische kennis aanwezig is. Verbazingwekkend vaak is dat ook zo.”
Ook KLM benadrukt dat de bemanning hierop is voorbereid. “Al het cabinepersoneel is getraind in het verlenen van eerste hulp. Deze training wordt jaarlijks herhaald”, laat een woordvoerder van de luchtvaartmaatschappij weten. Daarnaast zijn ook cockpit- en grondmedewerkers getraind in procedures voor medische noodsituaties.
Aan boord van het vliegtuig is een uitgebreide medische kit aanwezig, inclusief zuurstof, medicijnen en een defibrillator (AED). “De crew is getraind om deze middelen te gebruiken”, aldus KLM. Bij ernstige situaties wordt bovendien contact gezocht met de KLM-arts van dienst op Schiphol. Ook kan hulp worden ingeroepen van passagiers met een medische achtergrond.
Overleg over noodlanding
Tegelijkertijd wordt beoordeeld of een (nood)landing nodig is. “Bij een medisch noodgeval kan een noodlanding worden overwogen”, zegt Melkert. “Dat hangt af van waar het vliegtuig zich bevindt en hoe ernstig de situatie is. Als je boven de Atlantische Oceaan vliegt, kun je niet zomaar landen.”
In onderstaande video zie je een noodlanding op een weiland met een sportvliegtuigje:
Volgens KLM ligt de eindverantwoordelijkheid bij de gezagvoerder. “De gezagvoerder neemt de uiteindelijke beslissing of het nodig is om een tussentijdse landing te maken op een nabijgelegen vliegveld dat geschikt is en waar passende medische faciliteiten beschikbaar zijn.” Zo’n besluit wordt genomen na overleg tussen de KLM-arts op Schiphol, de gezagvoerder, een eventuele arts aan boord en de cabinecrew bij de betreffende passagier.
Wat als iemand overlijdt?
Als de passagier ondanks alle inspanningen overlijdt, ontstaat er een praktisch probleem. “Een vliegtuig heeft simpelweg weinig ruimte”, zegt Melkert. “Dan wordt gezocht naar een zo rustig mogelijke plek om het lichaam neer te leggen.”
In sommige gevallen blijft het lichaam op de stoel zitten tot het vliegtuig is geland en hulpdiensten aan boord komen. Als het toestel vol is, zijn de mogelijkheden beperkt. “Dan kan het gebeuren dat passagiers naast de overledene moeten blijven zitten”, zegt Melkert.
Volgens hem zijn er wel voorzieningen aan boord, zoals speciale lijkzakken, maar is het niet altijd mogelijk om een lichaam apart en waardig op te bergen. “Dat hangt af van het type toestel en hoe vol het vliegtuig is.” Het lichaam wordt in ieder geval niet op het toilet geplaatst. “Dat wordt weleens gezegd, maar dat is niet gebruikelijk. Iemand is daar niet goed vast te zetten. De meest gebruikelijke plek is een vliegtuigstoel.”
KLM bevestigt dat per situatie wordt bekeken of er een geschikte plaats aan boord is voor de overledene en of het mogelijk is om door te vliegen naar de eindbestemming. “In principe wordt over medische gevallen niet algemeen gecommuniceerd in de cabine, vanwege de privacy van de betrokkenen. Uiteraard is er wel aandacht voor passagiers die ooggetuige zijn.”
Doorvliegen of omkeren
Of een toestel omkeert, verschilt per situatie. “Bij een vlucht richting Suriname, net na de oversteek van de Atlantische Oceaan, wordt per geval bekeken of terugkeren zinvol is”, zegt Melkert. “Bij een ernstig medisch noodgeval dat niet kan wachten, kan omkeren een optie zijn.”
Maar als iemand eenmaal is overleden, heeft een noodlanding geen medische meerwaarde meer. “Dan wordt doorgaans doorgevlogen naar de eindbestemming.”
Wereldwijd nemen jaarlijks zo’n 4,5 miljard mensen het vliegtuig. “Statistisch gezien overlijdt slechts een heel klein percentage tijdens een vlucht”, zegt Melkert. “Mensen met ernstige medische risico’s mogen vaak al niet vliegen, maar een hartaanval kan natuurlijk altijd en overal gebeuren.”
Na aankomst op Schiphol wordt de overledene overgebracht naar het mortuarium van de luchthaven; op andere luchthavens gebeurt dat volgens de lokale regels en autoriteiten. Als iemand alleen reist, stelt KLM de familie in kennis.
Voor nabestaanden en andere betrokkenen is er op Schiphol opvang via het Luchthavenpastoraat, waar ruimte is voor rust, een gesprek en praktische ondersteuning na zo’n ingrijpende gebeurtenis.
Vier uur naast overleden vrouw
Hoe ingrijpend zo’n situatie kan zijn voor medepassagiers, bleek vorig jaar tijdens een vlucht van Melbourne naar Doha. Een Australisch koppel moest daar nog vier uur naast het lichaam van een overleden vrouw blijven zitten. Ook na de landing werden zij als enigen aan boord gehouden, tot het lichaam was onderzocht. Het stel sprak later van een traumatische ervaring en miste nazorg van de luchtvaartmaatschappij.