Ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider van Iran, heeft vrijdagochtend voor het eerst op de protesten gereageerd die zijn land voor de dertiende dag op rij in hun greep houden. In een korte toespraak op de Iraanse staatstelevisie zei hij dat demonstranten „hun eigen straten aan het verpesten zijn, om de president van een ander land blij te maken”. De ayatollah refereerde aan de Amerikaanse president Donald Trump, die zegt de demonstranten te steunen. Trump heeft meermaals gedreigd met militair ingrijpen.
In Iran zijn sinds 28 december demonstraties gaande. Deze begonnen met winkeliers in hoofdstad Teheran, die hun winkels sloten uit protest tegen de inflatie in het land. Dit groeide uit tot een landelijke protestgolf, met openlijke oproepen tot de val van het theocratische regime van opperste leider Khamenei.
Ook vrijdagochtend vonden protesten plaats in Teheran en op andere plekken in het land, melden verschillende media. Donderdag kon The Guardian bevestigen dat de protesten zich hadden verspreid naar alle 31 Iraanse provincies.
Lees ook
In Iran verspreiden protesten zich over het hele land – wat drijft de betogers en hoe reageert het regime?
Het is moeilijk een goed beeld van de situatie in Iran te krijgen. De Iraanse autoriteiten hebben het internet en de telefoonlijnen sinds donderdag grotendeels afgesloten. „Dat maakt dit een heel gevaarlijk moment voor demonstranten,” zegt Sanham Vakil, Iran-expert van denktank Chatham House tegen de BBC.
Zonder internet is het voor demonstranten lastiger om zich te organiseren. Een bijkomend voordeel voor het regime is dat de rest van de wereld niet kan meekijken wanneer het nog harder optreedt tegen de betogers. De Iraanse autoriteiten nemen de dreigementen van Trump om in te grijpen serieus, zegt Iran-deskundige Vali Nasr vrijdag tegen NRC. De Amerikaanse president dreigt in te grijpen als de veiligheidsdiensten „beginnen met het doden van mensen”.
„Het Iraanse leiderschap houdt daarnaast rekening met de mogelijkheid dat Israël zijn voordeel uit de situatie probeert te halen”, aldus Nasr. De Israëlische regering heeft volgens hem nooit al haar strategische doelen behaald tijdens de Twaalfdaagse Oorlog met Iran, afgelopen juni. Trump gaf Israël toen publiekelijk opdracht de oorlog te beëindigen, waar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu met tegenzin gehoor aan gaf. Nu Trump het idee van een interventie weer opwerpt, ziet de Israëlische premier wellicht zijn kans schoon de oorlog weer op te starten.
Volgens mensenrechtenorganisaties proberen de autoriteiten op verschillende plekken de protesten met geweld neer te slaan. Zeker 42 Iraniërs zijn bij de demonstratie om het leven gekomen, meldde mensenrechtenorganisatie HRANA donderdag. Ook zijn er volgens de in de Verenigde Staten gevestigde organisatie minstens 2.277 demonstranten gearresteerd.
Ondanks de grootschalige internetuitval verschijnen er online vele tientallen filmpjes van demonstrerende menigtes. In een daarvan, geverifieerd door The New York Times, is te zien hoe duizenden demonstranten zich verzamelen in de buurt van het Kaj Plein in Teheran, waar grote vuren zijn aangestoken.
Op andere video’s is te zien hoe door het hele land overheidsgebouwen in brand staan. Ook in de heilige sjiitische plaats Mashhad, de thuisstad van Khamenei en vanouds een belangrijk bolwerk van het regime, vinden protesten plaats. Persbureau Reuters deelde een video van een gigantische vlag die door een demonstrerende menigte van zijn stok werd getrokken en aan flarden werd gescheurd.
Zoon van sjah
De in de VS woonachtige Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette sjah, probeert bij de protesten de leiderschapsrol op zich te nemen. In een video moedigde hij Iraniërs aan om op donderdag en vrijdag om 20.00 uur ’s avonds hun steun aan hem te betuigen. Volgens AP werd hier op verschillende plekken in Teheran gehoor aan gegeven.
Het is niet duidelijk hoeveel steun Pahlavi werkelijk geniet onder de Iraanse bevolking. Online wordt de 64-jarige kroonprins in ballingschap vaak beschimpt. In video’s die de afgelopen dagen online verschenen, scandeerden demonstranten juist hun steun voor Pahlavi.
Lees ook
‘Iran bevindt zich in een gigantische strategische crisis’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC