Brandschone gangen, de ruimtes wit en TL-verlicht en de geur van desinfectiemiddelen. Voorheen bewaarde De Nederlandsche Bank goudstaven in dit gebouw op een industrieterrein bij Haarlem, nu staan er vriezers en koelcellen te loeien, en ligt er bot en huid opgeslagen, hoornvlies en hartkleppen. Bij weefselbank ETB-BISLIFE wordt menselijk donormateriaal opgeslagen en geprepareerd voor ziekenhuizen in Nederland en Europa.
Antoon van den Bogaerdt, hoofd van de afdeling Huid, trekt de deur van een koelcel open. Zo goed als leeg. 123.000 vierkante centimeter huid is de afgelopen week per koerier naar Zwitserland, Zürich en Leipzig gebracht voor de 83 slachtoffers van de Nieuwjaarsbrand in Crans-Montana die nog in het ziekenhuis liggen. Veertig jonge mensen overleden direct bij de brand in café Le Constellation. Vermoedelijk is het geluiddempende foam op het plafond in brand gevlogen toen er werden afgestoken. „Het was er een ondergronds crematorium”, zegt plastisch chirurg Ali Pirayesh. Hij werkte in het brandwondencentrum in Gent en promoveerde op Glyaderm, kunsthuid gemaakt van mensenhuid. Dat maakt ETB-BISLIFE ook.
Zoom in
Zoom in
Als deeg wordt de huid uitgerold en breed getrokken. Soms worden er gaatjes in gemaakt – dan ziet het eruit als een visnet
Foto: Olivier Middendorp
Bij veel Zwitserse slachtoffers is het lichaam voor meer dan 50 procent verbrand. Bij een derde- of vierdegraads brandwond is de huid verschroeid of helemaal weg, maar ook de pezen, spieren en zenuwen daaronder. Pirayesh: „In die eerste fase draait alles om overleven. Je bent één diepe open wond die wordt weggegeten door bacteriën.” Brandslachtoffers zijn soms in open water gesprongen, ze zijn bedolven onder puin, hebben blootgestaan aan toxische stoffen. „Direct na de verbranding zijn ze vaak nog alert en aanspreekbaar, zegt Van den Bogaerdt van de weefselbank. „Soms lopen ze zelf het ziekenhuis in. Pijn voelen ze niet, want alle zenuwen zijn verbrand. Binnen een dag liggen ze doodziek aan de beademing.” In die fase werkt donorhuid als een biologisch verband tegen infecties, uitdroging en pijn.
„Het is een tijdelijke bedekker,” zegt chirurg Annebeth de Vries van het RKZ Brandwondencentrum in Beverwijk. „Je verwijdert zoveel mogelijk verbrande huid en de wond die dan ontstaat bedek je met donorhuid. Eens in de één, twee weken moet je die donorhuid vervangen, soms wekenlang, tot de wond bedekt kan worden met eigen getransplanteerde huid.”
Sinds de cafébrand in Volendam houden we een ijzeren reserve aan van 100.000 cm2 huid.
Antoon van den Bogaerdt
Hoofd afdeling Huid, weefselbank ETB-BISLIFE
De lege koelcel in Haarlem moet dus aangevuld. Van den Bogaerdt: „We zijn nu elke dag aan het bijmaken, maar als Zwitserland volgende week weer zo’n hoeveelheid wil, hebben we dat niet liggen.” Dát de weefselbank zoveel op voorraad had, komt door een vergelijkbaar ongeluk in Volendam, de Nieuwjaarsbrand in de nacht van 1 januari 2001 in café ’t Hemeltje – 14 doden en ruim 200 zwaargewonden. „Sindsdien houden wij een ijzeren reserve aan van 100.000 vierkante centimeter huid.”
Cryo, meshed en autograft
Donorhuid wordt afgenomen in mortuaria, bij overledenen die toestemming hebben gegeven voor donatie. Het maakt niet uit of de donor oud en gerimpeld was, de leeftijdsgrens voor huiddonatie is 80 jaar. „Jonge huid is elastisch,” zegt Van den Bogaerdt van de weefselbank. „Na afname krimpt het, je houdt juist minder over.” De huidskleur maakt niet uit, het gebruik is tijdelijk. Het type huid maakt wel verschil, maar alleen voor het afschaven of snijden. De huid van de rug: mooi dik. De benen: stevig. De kuiten: zacht en soepel. De buikhuid is niet stevig genoeg om te verwijderen. Een volwassen mens heeft 15.000 tot 20.000 cm2 huid (een hand is ongeveer één procent). Eén donor levert tussen de 2.500 en 3.000 cm2 weefsel. Omgerekend is er voor vijftig donoren aan huid naar Zwitserland gebracht.
Plakjes huid gaan soms bij aankomst in Haarlem direct de vriezer in, dan heet het cryo-huid – sommige chirurgen geven daar de voorkeur aan. Een deel gaat in de glycerol, een doorzichtige, stroperige vloeistof die ook desinfecteert. In de clean room snijden analisten de rafels van de stroken huid en in de tussentijd controleert de Nederlandse Transplantatie Stichting of de donor geen aandoeningen had die donatie beletten. Als deeg wordt de huid uitgerold en breed getrokken. Soms worden er gaatjes in gemaakt – dan ziet het eruit als een visnet, meshed heet dat. Grote brandwonden geven veel exudaat, wondvocht en via de gaatjes kan dat weglekken.
Preparatie van weefsel bij ETB-BISLIFE in Haarlem
Foto Olivier Middendorp
Zoom in
Glyaderm wordt verkregen door echte huid onder te dompelen in natronloog, gootsteenontstopper, waardoor de haarfollikels en cellen van de donor worden verwijderd. Het restant collageen dat overblijft wordt gebruikt bij grote open wonden door brand, beknelling of vleesetende bacteriën. Plastisch chirurg Pirayesh: „Ideaal is: eerst donorhuid, dan Glyaderm en daaroverheen autograft, een getransplanteerd stukje huid van de patiënt zelf.” Maar dan moet er op het lichaam eerst iets van eigen huid te oogsten zijn. Hij probeert nu met collega’s in Londen Glyaderm 3D te printen.
Veelbelovend is ook de ontwikkeling van kweekhuid. En pijnlijkgenoeg zijn ze daar uitgerekend in Zwitserland ver mee, zegt chirurg Annebeth de Vries – ze is ook hoogleraar kinderbrandwonden. „In het lab worden daar kleine stukjes eigen huid van de patiënt opgekweekt tot grotere lapjes. Als dat op een goed voorbereide wond wordt geplaatst, lijkt het soepelere littekens te geven.”
Vooralsnog wordt in Haarlem mensenhuid verwerkt, van jaarlijks 349 huiddonoren. Potje voor potje raakt gevuld met opgerolde reepjes doorschijnend vel. Van den Bogaerdt: „Het is allemaal handwerk.” ETB-BISLIFE heeft geen winstoogmerk, maar krijgt ook geen overheidssubsidie. Voor één vierkante centimeter huid rekent de weefselbank de kostprijs van 1 euro 80.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC