Duiven vliegen over een plein in het Santander-park waar verderop een paar honderd mensen voor een 18de-eeuwse kathedraal met Colombiaanse vlaggen zwaaien. Beta Villanueva (64) draagt een T-shirt met daarop een levensgrote foto van de Colombiaanse president Gustavo Petro en houdt haar hand op de borst terwijl ze met haar ogen dicht het volkslied meezingt. „We staan hier voor onze vrijheid”, zegt ze vol emotie. „Onze voorouders hebben hun levens opgeofferd voor de strijd tegen de Spanjaarden. Dankzij hen leven wij in vrijheid en zijn we onafhankelijk, maar dat wordt nu bedreigd door Trump, die denkt dat hij God is, alles kan bepalen en zomaar landen in onze regio kan binnenvallen.”
Niet alleen hier in Cúcuta, een stad aan de grens met Venezuela, maar op veel meer plekken in Colombia gaan deze week mensen de straat op om te demonstreren tegen de forse dreigementen van de Amerikaanse president. Na zijn aanval, zaterdag, op Venezuela en de ontvoering van president Nicolás Maduro en diens echtgenote Cilia, verkondigde hij meermaals dat Colombia en vooral de linkse president van het land, Gustavo Petro, wel eens het volgende doelwit zouden kunnen zijn.
„Colombia wordt geregeerd door een zieke man die graag cocaïne maakt en verkoopt aan de VS, maar dat gaat hij niet lang meer volhouden”, waarschuwde Trump. Hij bevestigde ook dat een militaire operatie tegen Colombia hem best „goed in de oren klonk”.
Beta Villanueva.
Foto Pietro Varoli
Zoom in
Waar zijn onze rechten als Latijns-Amerikanen? En waarom is de wereld zo stil!
Beta Villanueva
betoger in Cúcuta
Beta Villanueva schudt haar hoofd. „Onze soevereiniteit staat op het spel. Eerst wordt Venezuela aangevallen. En wat je ook van Maduro vindt, hij wordt gewoon van z’n bed gelicht en in een gevangenis in Amerika gesmeten. En nu zijn wij aan de beurt en dreigt Trump ook nog tegen Cuba en Mexico. Waar zijn onze rechten als Latijns-Amerikanen? En waarom is de wereld zo stil!”, zegt ze verbijsterd.
Simón Bolívar is terug
De naschok van de Amerikaanse aanval op Venezuela en alles wat er daarna gebeurde en gezegd is in keiharde oorlogstaal door Trump en zijn entourage, onder wie buitenlandminister Marco Rubio (met Cubaanse wortels), dreunt na in de hele regio. Dat Washington zich de Venezolaanse olie schaamteloos heeft toegeëigend en de handel erin nu gebruikt als chantagemiddel om Maduro’s opvolger Delcy Rodriguez tot volgzaamheid te dwingen, wordt met grote bezorgdheid gevolgd. Zeker in deze Colombiaanse grensplaats, waar veel van wat er in Venezuela gebeurt directe impact heeft: in het verleden kreeg de stad al meermaals grote Venezolaanse vluchtelingenstromen te verstouwen.
Op de Simón Bolívar-grensbrug staat een groepje mensen met vlaggen van beide buurlanden. Een grote afbeelding van de ooit zeer geliefde leider van Venezuela, Hugo Chávez, die in 2013 overleed, wordt omhoog gehouden. Acteur en dichter Miguel Ángel Rodríguez Gutiérrez, gitzwart haar, zware bakkebaarden en gehuld in legerkleding met rode cape en goudkleurige versieringen, zwaait met een zwaard.
Lees ook
‘Bolívar wordt van alle kanten beklommen’
Hij moet Simón Bolívar voorstellen, als ‘El Libertador’ de grote vrijheidsstrijder van Zuid-Amerika, geboren in 1783 in Venezuela. „Ik ben teruggekeerd omdat we ons opnieuw moeten bevrijden! Eerst was het Spanje dat ons driehonderd jaar in slavernij geketend hield en nu probeert een ander imperium, namelijk het Noord-Amerikaanse, ons weer te vertellen hoe we moeten leven”, zegt hij bloedserieus terwijl mensen selfies met hem maken.
Trump is volgens Gutiérrez een bedreiging voor iedereen. „Hij is een psychopaat die Latijns-Amerika als zijn achtertuin ziet. Maar we zullen ons verzetten, want de tijd van kolonialisme is voorbij”, aldus deze hedendaagse Bolívar.
Acteur en dichter Miguel Angel Rodriguez Gutiérrez als Simón Bolívar.
Foto Pietro Varoli
Zoom in
Revolutionaire retoriek
Dat is ook de boodschap van president Gustavo Petro, wiens beveiliging naar aanleiding van Trumps dreigementen deze week fors opgeschroefd is. De voormalige guerrillero, die in 2022 tot eerste linkse president van het land werd gekozen, beet van zich af. „Als de VS ons gaan bombarderen zoals ze in Venezuela hebben gedaan, dan zullen de Colombiaanse boeren duizenden guerrillastrijders in de bergen worden’’, waarschuwde Petro. „En als ze de president gevangennemen, die bij een groot deel van het land geliefd is en gerespecteerd wordt, dan zullen ze de ‘jaguar ’van het volk loslaten”, waarschuwde hij.
Daar voegde Petro nog aan toe dat hij zonodig zelf de wapens weer zou oppakken, verwijzend naar zijn jeugdige deelname aan de linkse guerrillagroep M-19. Begin jaren negentig werd deze groepering gedemobiliseerd en omgevormd tot politieke partij en werd Petro burgemeester van hoofdstad Bogotá. „Ik heb gezworen de wapens nooit meer aan te raken, maar voor het vaderland zou ik het wel doen.”
Arts Miguel Maldonado schiet in de lach over die opmerking van Petro. „Ik vind dat de uitlatingen van een waanzinnige. Waarom laat onze president zich zo uit de tent lokken door Trump en probeert hij dit niet diplomatiek op te lossen? Als president vertegenwoordig je een heel volk, niet alleen je eigen ego. Petro zou hier boven moeten staan’’, vindt de arts die deze namiddag na sluiting van zijn praktijk door de stad huiswaarts loopt.
Miguel Maldonado.
Foto Pietro Varoli
Zoom in
Waarom laat onze president zich zo uit de tent lokken en probeert hij dit niet diplomatiek op te lossen?
Miguel Maldonado
arts
Maldonado gelooft dat het zo’n vaart niet zal lopen met de dreigementen van Trump, omdat Colombia niet zulke gigantische oliereserves heeft als Venezuela. „Bij ons valt niet veel te halen. En natuurlijk is Petro geen drugsdealer. Helaas zijn wij wel de grootse cocaïneproducent ter wereld, maar laat Trump eens naar zichzelf kijken. Want daar zit de vraagkant, al die verslaafden zitten in zijn land.”
‘Dit halfrond is van ONS’
In Cúcuta, dat bekend staat als een rechts bolwerk, denken velen bovendien dat het ‘probleem Petro’ zich in mei vanzelf oplost. Dan is de eerste ronde van de presidentsverkiezingen en de kans is groot dat die een rechtse winnaar opleveren. Voor het gemeentekantoor staan al dagen lange rijen met mensen, die met hun identiteitsbewijs proberen de plek te wijzigen waar ze kunnen stemmen.
Camila Escapara (24) is als advocaat gespecialiseerd in mensenrechten en humanitaire crises, actuele thema’s hier aan de grens. „Het voelt wel alsof we onder druk worden gezet door Trump, maar tegelijkertijd is Colombia een heel ander land dan Venezuela, want we hebben al zolang juist een goede relatie met de VS en in drugsbestrijding veel samengewerkt. Het is alleen verslechterd sinds Trump aan de macht is gekomen. Hij moet niets hebben van linkse regeringen, en dus zijn we met onze huidige president een gericht doelwit geworden”, zucht ze.
Camila Escapara
Foto Pietro Varoli
Zoom in
Trump moet niets hebben van linkse regeringen, en dus zijn we met onze huidige president een gericht doelwit geworden
Camila Escapara
advocaat
De afgelopen decennia doofde de Amerikaanse ‘achtertuinpolitiek’ in Latijns-Amerika uit. Een hele generatie, zoals die van Camila Escapara, groeide op zonder openlijke inmenging door de machtigste buur. Onder Trump-II komt daar sinds vorig jaar verandering in. In zijn vorige maand gepubliceerde Nationale Veiligheidsstrategie eiste Trump het hele westelijke halfrond weer op als Amerikaanse invloedssfeer. In zijn 19de-eeuwse interpretatie van de Monroe-doctrine mogen allerlei pressiemiddelen worden ingezet om andere, ‘niet-hemisferische’ machten de deur te wijzen.
Het hogere doel is vooral China uit de regio te weren, nadat Beijing jarenlang redelijk ongehinderd zijn macht kon uitbreiden en kon uitgroeien tot belangrijkste handelspartner. De Amerikaanse toe-eigening van de Venezolaanse olie – die tot voor kort vooral naar China en Rusland ging – is economisch niet bijzonder lucreatief. Er moet vooral een vermanende werking van uitgaan. ,,Dit halfrond is van ONS”, zoals het Witte Huis maandag twitterde.
Dat het regime in Venezuela alleen maar onthoofd werd, maar niet ten val gebracht – en dat nu met de restanten van het bewind oliezaken worden gedaan – tekent die koers. Het gaat niet om goed bestuur of democratie, maar om regeringen die stabiel genoeg zijn om zaken mee te doen – op voorwaarden die Washington dicteert.
Zoom in
Zoom in
Dat Washington zich de Venezolaanse olie schaamteloos heeft toegeëigend wordt met grote bezorgdheid gevolgd. Zeker in de Colombiaanse grensplaats Cúcuta, waar veel van wat er in Venezuela gebeurt directe impact heeft: in het verleden kreeg de stad al meermaals grote Venezolaanse vluchtelingenstromen te verstouwen.
Foto’s Pietro Varoli
Riskante uitnodiging
Arts Maldonado weet al dat hij bij de volgende verkiezingen niet op Petro zal stemmen. Als het aan hem ligt krijgt Colombia weer een rechtse regering. Al moet Trump dan niet denken dat Colombia voor hem buigt, zegt de arts. „Het klinkt allemaal zo koloniaal zoals Trump de wereld ziet en zijn verdeling in invloedssferen klinkt alsof we terugkeren naar een tijd waarin kolonisten met liniaal en potlood de wereld wel even verdeelden.” Colombianen bepalen zelf wel met wie we zaken doen en met wie niet, zegt hij.
Aan het einde van de woensdag wordt bekend dat Trump en Petro elkaar telefonisch hebben gesproken. Trump blijkt zijn Colombiaanse ambtgenoot ineens graag uit te nodigen op het Witte Huis en geeft aan ‘vereerd’ te zijn als Petro die uitnodiging accepteert. In Cúcuta barst de discussie los: Moet Petro wel gaan? Is dat niet gevaarlijk, wordt hij straks – net als Maduro – opgesloten en voor een rechtbank gebracht? Of misschien vernederd, net als de Oekraïense president Zelensky vorig jaar?
Eerder die middag verwoorde acteur en dichter Miguel Ángel Rodríguez in zijn rol als Simón Bolívar het zo: „Onafhankelijkheid betekent ook dat een land een eigen grens trekt en die niet laat beïnvloeden met intimidatie of valse beloften.”
Lees ook
In meer presidentiële paleizen rijst de bange vraag: kan ik ook van mijn bed worden gelicht?
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC