NOSSlachtoffers van femicide

Het aantal moorden op vrouwen in Nederland is vorig jaar gedaald. Toch waarschuwen femicide-deskundigen voor te vroeg juichen: het is (nog) niet hard te maken dat geweld tegen vrouwen in het algemeen afneemt.

In totaal zijn vorig jaar 37 vrouwen vermoord, tegenover 44 een jaar eerder. 17 vrouwen werden gedood door hun partner of ex. Dat cijfer was een jaar eerder 27.

De cijfers van de Nederlandse Femicide Monitor leiden tot voorzichtig optimisme bij Marieke Liem, hoogleraar veiligheid en interventies aan de Universiteit Leiden. Maar: “Pas als dat cijfer twee jaar lager blijft, wil ik echt spreken van een daling. Dan kan je ook kijken waar die daling door zou komen.”

Hoe cru ook, meer aandacht voor femicide kan resulteren in meer doden. Tot één jaar na het weggaan is het risico het grootst.

Marieke Liem, hoogleraar veiligheid en interventies Universiteit Leiden

Een duidelijke oorzaak van de daling is er niet. Wel is in Nederland de afgelopen tijd meer aandacht voor femicide. Dat kan betekenen dat vrouwen gevaarlijke situaties sneller herkennen en sneller besluiten hun partner te verlaten. Dat brengt volgens Liem direct een nieuw risico met zich mee: “Uit onderzoek blijkt dat weggaan bij een partner één van de belangrijkste triggers is voor een dader om tot moord over te gaan. Dus, hoe cru ook, meer aandacht voor femicide kan resulteren in meer doden.”

Bij Filomena, een Rotterdams centrum voor huiselijk geweld en kindermishandeling, is het aantal vrouwen dat zich meldt verdubbeld. Dat komt inderdaad door de toegenomen media-aandacht voor femicide, zegt manager Tanya Hoogwerf. “Meer vrouwen herkennen de rode vlaggen.”

Volgens Hoogwerf is steeds breder bekend welke patronen voorafgaan aan partnergeweld. Aan het begin van de relatie pakt de dader zijn slachtoffer in en zet hij haar op een voetstuk, om haar daar later van af te halen en te kleineren, controleren en manipuleren.

Het centrum voor huiselijk geweld is tevreden dat meer vrouwen de weg naar hun instantie weten te vinden. “Want we weten dat we alleen het topje van de ijsberg in beeld hebben.”

De 30-jarige dochter van Marian werd in 2024 gedood door haar man:

‘Achter de voordeur zijn veel meer vrouwen in gevaar dan op straat’

Wat opvalt aan de nieuwe femicidecijfers is dat slachtoffers gemiddeld ouder zijn. In de jaren 90 liep je minder kans om vermoord te worden naarmate je ouder werd, tegenwoordig is het risico voor jonge vrouwen tussen de 20 en 40 jaar bijna net zo hoog als voor vrouwen tussen de 40 en 60 jaar oud. Dat geldt voor alle categorieën binnen femicide, zoals partnermoord, moederdoding of roofmoord.

“Bij die groep zie je vaak dat ze heel lang samen zijn geweest met hun man”, zegt Liem. “Dat ze lang gedacht hebben dat het normaal was, of dat ze bleven voor de veiligheid van de kinderen.”

Gewelddadige ex

Ook Ineke* kreeg te maken met een gewelddadige ex-partner. In het begin leek haar relatie normaal, totdat hij haar steeds meer controleerde. “Ik moest continu verklaren waar en met wie ik was. In het begin is dat heel fijn, want je voelt je gezien. Je krijgt bijvoorbeeld een appje: zal ik je brengen? Zal ik je komen halen?”

Eerst waardeerde Ineke die berichtjes, maar dat veranderde. “Op een gegeven moment zeg je een keer: het is niet nodig. Ik voelde toen dat er absoluut geen vertrouwen meer was.” Inekes ex toonde zich jaloers, ging haar stalken en plaatste zelfs gps-trackers onder haar auto. “Je bent gewoon bezit.” Haar ex gebruikte zelfs een vuurwapen en bedreigde haar met de dood. Ze filmde het incident en stapte naar de politie.

Aangifte

Ineke vond het lastig om aangifte te doen. “Je hebt toch nog gevoelens voor die bepaalde persoon, waardoor het voelt als een vorm van verraad. Als je dan zover bent en er wordt na drie dagen tegen je gezegd dat ze niets kunnen doen en dat de kans groot is dat hij weer vrijkomt, dan is dat een trigger om geen aangifte te doen.”

Uiteindelijk werd haar ex-man opgepakt. Er volgde een periode van opluchting en rust, maar het boek is allerminst gesloten. “De angst vermindert soms, maar de onveiligheid is iets wat in mijn ogen altijd blijft. Ik heb voor mezelf moeten leren dat ik het ook alleen kan, dat ik niet afhankelijk ben van anderen. Ik ben er wel veel krachtiger en sterker uit gekomen.”

Verantwoording

*Ineke is een gefingeerde naam: haar echte naam is bij de redactie bekend.