Suzanne Huurman zag veel voorbij komen bij Real Madrid, waar ze tussen 2020 en 2024 werkte als sportarts. Het hele palet aan supplementen en vitamines, waaronder cafeïnetabletten, eiwitten, koolhydraatproducten, elektrolyten, magnesium, vitamine C en D, Omega 3, probiotica en collageen. „Suppletie is al jaren breed genormaliseerd in het profvoetbal”, zegt ze. „Bij Real Madrid werd mega veel gebruikt. Hoe rijker een club, hoe meer er wordt genomen.”
Huurman, nu onder meer werkzaam als match doctor voor wereldvoetbalbond FIFA, is dan ook niet verrast dat Ajax, na eerder onder meer PSV en de Nederlandse zwembond, onlangs een deal sloot met een supplementenbedrijf. Vitakruid, een familiebedrijf uit Hillegom, is sinds 1 januari de ‘Official Nutrition Supplier’ van de club.
De indruk wordt gewekt dat het gaat om meer dan een gewone sponsordeal. Vitakruid gaat Ajax „voorzien van hoogwaardige supplementen” en die „specifiek” voor de club ontwikkelen, staat in een recent gepubliceerd persbericht waarin behalve de commercieel directeur ook hoofd topsport Martijn Redegeld wordt geciteerd. Redegeld, zelf sportvoedingsdeskundige en eerder werkzaam bij sportkoepel NOC-NSF en wielerploeg Jumbo-Visma, spreekt van „toegang tot expertise en producten die aansluiten bij onze filosofie”.
Na de aankondiging klonk al snel kritiek. Zo noemde Nico Terpstra, huisarts en oud-voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, het bedrijf op LinkedIn een „enge en omstreden vitamine- en supplementen pusher”. En in Trouw schreef wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack, bekend als Sjamadriaan, in zijn column dat „lariekoekgrootgrutter” Vitakruid zich door deze deal met Ajax „probeert te legitimeren”. Waar komt die kritiek vandaan? Wat voor bedrijf is Vitakruid? En wat voor rol gaan ze spelen bij Ajax?
Orthomoleculaire therapie
Elly Korzelius begon Vitakruid in 2000 vanuit een „praktijk in voedingsleer en Traditionele Chinese Geneeskunde”, staat op de bedrijfssite. Ze hield zich daarnaast ook bezig met orthomoleculaire therapie. Dat is (volgens het Voedingscentrum wetenschappelijk niet bewezen) natuurgeneeskunde die zoekt naar ‘optimale concentraties’ voedingsstoffen in het lichaam, onder meer door suppletie. Drie jaar na de oprichting van Vitakruid bracht Korzelius eigen merkproducten op de markt, waaronder ‘Gebufferde Vitamine C’ en ‘Magnesium Tauraat’. Hun huis in Hillegom stond er „vol” mee, staat te lezen op de website, al ging de verkoop „langzaam”.
Vanaf 2015 nam haar zoon, Bob van Inge, de leiding „stapsgewijs” over en groeide Vitakruid in lijn met de gehele supplementenbranche hard. Volgens de site „gemiddeld met 50 procent per jaar”. Het bedrijf is daarbij zeer winstgevend: in 2023 werd ruim 10 miljoen winst gemaakt op een brutobedrijfsresultaat, een afgeleide van de omzet (die het bedrijf niet publiceert), van een kleine 25 miljoen euro, blijkt uit de laatste gedeponeerde jaarrekening bij de KvK. Een jaar eerder was dat nog 5,6 miljoen op een brutobedrijfsresultaat van 16,4 miljoen euro.
De groeiende populariteit van Vitakruid dankt het bedrijf in hoge mate aan samenwerking met influencers die de producten online aanprijzen en verkopen. Topsporters als hockeyer Yibbi Jansen en kickboxer Levi Rigters zijn ‘ambassadeur’, Arie Boomsma was dat ook.
Maar die samenwerking met influencers is ook een bron van kritiek. Zo heeft wetenschapsjournalist Ter Braack geregeld gewezen op onwetenschappelijke uitspraken die door Vitakruid-verkopers en -ambassadeurs worden gedaan, bijvoorbeeld over omstreden ‘zonnetrainingen’.
Of neem een orthomoleculair diëtist die postte over het anti-kindervaccinatie-boek Vaccin vrij! en waarschuwde voor laptop- en telefoonstraling, onder meer bij ongeboren baby’s. In een reactie aan NRC zegt ze dat deze uitspraken niet meer online te zien zijn. Volgens haar heeft Vitakruid haar nooit op dit soort uitingen aangesproken. NRC deed hierop navraag bij het bedrijf, maar op dit specifieke punt werd niet gereageerd. Omdat de vrouw naar eigen zeggen bedreigd is vanwege controversiële uitspraken die ze in het verleden deed, verzocht ze om niet bij naam genoemd te worden. Haar naam is bekend bij de redactie.
Het komt ook voor dat influencers Vitakruid-producten aanprijzen op manieren die niet geoorloofd zijn. NRC legde enkele posts voor aan de Nederlandse Voedsel- en Waterautoriteit (NVWA), zoals die van een voedingscoach die het Vitakruid-middel Collageen Solugel Matcha in haar webshop in oktober aanprees als bijdrage aan „sterke gewrichten en bindweefsel”. Dat mag niet, zegt een NVWA-woordvoerder. Het is verboden te claimen dat supplementen gezondheidsvoordelen hebben, tenzij daar wetenschappelijk bewijs voor is en de Europese Unie zo’n claim heeft goedgekeurd. Dat is in het geval van collageen niet zo.
‘Ernstige misleiding’
Influencers zijn zelf verantwoordelijkheid voor hun reclameteksten, maar ook Vitakruid werd vorig jaar op de vingers getikt door de NVWA wegens „ernstige misleiding” in uitingen over collageen. Vitakruid stelde dat collageen belangrijk is voor allerlei functies in het lichaam, zoals ligamenten, bloedvaten en botten, én dat de stof kan worden aangevuld met een supplement. Ook een verboden gezondheidsclaim, aldus de NVWA. Ook andere bedrijven, waaronder Kruidvat en Holland & Barrett, werden beboet voor ernstige misleiding.
De tekst op de site van Vitakruid is aangepast. Maar er staat nog wel dat er „veel wetenschappelijk onderzoek is gedaan” naar de geschikte dosering van collageensupplementen. Ook dat mag niet, zegt een woordvoerder van de NVWA tegen NRC. „Omdat geen enkele claim wetenschappelijk is bewezen, kan ook niet gesteld worden dat een bepaalde dosering bijdraagt aan het gewenste effect.” Deze uitspraak is ook voorgelegd aan Vitakruid, maar het bedrijf reageerde hier niet inhoudelijk op.
Nog steeds worden producten van Vitakruid door influencers aangeprezen en verkocht op Instagram en Tiktok. Maar inmiddels is het bedrijf een stap verder. Zo liggen hun supplementen nu ook in de winkels van Albert Heijn. Een deal met Ajax lijkt bij deze volgende fase te passen.
„Sport is natuurlijk een dankbare markt voor deze bedrijven”, zegt Floris Wardenaar, sportvoedingswetenschapper aan de Arizona State University in Phoenix. Ook Renger Witkamp, hoogleraar nutritional biology aan de universiteit in Wageningen (WUR), begrijpt waarom Vitakruid graag wil samenwerken met Ajax. Zo’n grote profclub heeft een „aureool van gezondheid”, zegt hij. „Commercieel is dat heel interessant.”
Sport is natuurlijk een dankbare markt voor dit soort bedrijven.
Floris Wardenaar
sportvoedingswetenschapper Arizona State University
Maar wat kan Vitakruid voor Ajax betekenen? Witkamp is daar sceptisch over. Wetenschappelijk gezien is er weinig basis voor het idee dat voetballers een scala aan supplementen nodig hebben, zegt hij. Extra eiwit kan bijdragen bij het herstel en bij krachttraining. „Dit geldt deels ook voor creatine, maar dat geeft soms ook gewichtstoename.”
En cafeïne wordt veel gebruikt in het profvoetbal, zegt sportarts Huurman, eerder ook werkzaam bij Go Ahead Eagles en PSV. „Zoals voor de verhoging van de alertheid.” Eventuele ijzertekorten, bijvoorbeeld bij vegetariërs, kunnen met een supplement worden aangevuld, zegt Witkamp. „En tot slot zie je dat bietensap en beta-alanine worden gebruikt. Deze zouden het uithoudingsvermogen kunnen verbeteren. Maar ik betwijfel of goed getrainde voetballers hier iets van merken.”
Voetbal is niet zo’n extreme sport als bijvoorbeeld wielrennen, waar grote hoeveelheden energie worden verbruikt en minder ruimte is voor groente en fruit, zegt Witkamp. „Daar kan een multi-vitamine nuttig zijn.” Maar voor een voetballer, mits hij of zij een gezond voedingspatroon heeft, en dat lijkt aannemelijk bij een club als Ajax die sportdiëtisten en koks in dienst heeft, is dat volgens hem niet nodig.
Dat is ook meteen de kern van de kritiek op de supplementen-industrie: wie gevarieerd eet, heeft bijna nooit extra vitamines of mineralen nodig, zegt Witkamp. Op uitzonderingen na, als foliumzuur tijdens de zwangerschap en vitamine D in de winter bij een donkerdere huid. En de redenering ‘baat het niet, dan schaadt het niet’, gaat ook niet altijd op: zo kreeg oud-schaatser Sven Kramer in 2010 een beenblessure door te hoge doses vitamine B6.
Bij de andere groep supplementen, op basis van bijvoorbeeld kruidenextracten of ingrediënten als collageen, is dan weer vrijwel geen wetenschappelijk bewijs dat ze werken, zegt Witkamp.
Toch, tot ergernis van wetenschapsjournalist Ter Braack, raadt Vitakruid in adviezen op de eigen website schijnbaar iedereen supplementen aan, ongeacht leefstijl, leeftijd, of andere variabelen. Dat is althans zijn ervaring, zegt hij, na het doorlopen van een online ‘vitaminetest’ die het bedrijf aanbiedt. „Ik heb het heel vaak geprobeerd. Je kunt het invullen alsof je alles perfect doet en alsnog krijg je supplementen voorgeschreven.” NRC vroeg Vitakruid of er ook scenario’s zijn waarin dat niet gebeurt, maar kreeg geen antwoord op die vraag.
Door de deal met Ajax verbindt Vitakruid zich aan een mondiaal merk met sterke geloofwaardigheid en enorme fanbase. Voedingswetenschapper Wardenaar zegt dat hij „verbaasd” was over het nieuws van de samenwerking tussen Ajax en Vitakruid. „Ajax wordt gezien als een topclub. Dan zou het fijn zijn dat de partners waarmee ze samenwerken van onbesproken gedrag zijn.” En hij vindt het niet goed dat een club zich verbindt aan één commerciële partij: daarmee wordt het supplementenadvies voor de spelers „vertroebeld” door sponsorbelangen.
Reacties Ajax en Vitakruid
NRC stuurde vragen naar zowel Ajax als Vitakruid. Beide gaven een algemene reactie. Over de boete van de NVWA schrijft Vitakruid: „Het NVWA-onderzoek had betrekking op een tekstpassage op een algemene, informatieve categoriepagina over collageen. Deze teksten waren bedoeld ter informatie en niet als productclaim of reclame-uiting, maar als feitelijke beschrijving van waar collageen van nature in het lichaam voorkomt: ‘Collageen is terug te vinden in onder andere de huid, het kraakbeen en de botten.’ De NVWA heeft deze passages beoordeeld, waarna de teksten direct door Vitakruid zijn aangepast. Om dit in de toekomst te voorkomen is het interne proces rond informatieve content aangescherpt.”
Ajax schrijft: „Voedingssupplementen maken al jarenlang onderdeel uit van het topsportprogramma, waarin een gezonde basisvoeding altijd centraal staat. Voor alle spelers en speelsters ligt daar dan ook de nadruk op.”
„Deze samenwerking betreft een aanvulling en uitbreiding op het bestaande traject. In de praktijk levert Vitakruid een zorgvuldig geselecteerde reeks supplementen, waaronder enkele producten die speciaal voor Ajax-spelers zijn ontwikkeld.”
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC