De onderhandelingen over het verdrag tussen de EU en belangrijke Zuid-Amerikaanse landen hebben zo lang geduurd dat in de tussentijd mensen van geboorte tot volwassenheid zijn geraakt. Vrijdag stemden voldoende Europese lidstaten voor het handelsverdrag met de Mercosur-landen zodat de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, volgende week een handtekening kan zetten in Paraguay.
Nadat boeren met tractoren donderdag nog Parijs introkken om hun ongenoegen over het handelsakkoord te uiten, bevestigde de Franse president Emmanuel Macron publiekelijk: Frankrijk was in 1998, toen de onderhandelingen begonnen, al tegen, en is dat nog. Net als Ierland, Polen, Oostenrijk en Hongarije. De zorgen over de concurrentie van Zuid-Amerikaanse boeren die hun producten tegen lagere prijzen kunnen aanbieden dan de Europese boeren zijn niet weg.
Naast de boeren is ook onder meer Greenpeace bezorgd over de impact van het verdrag, vanwege de mogelijke impact ervan op het Amazonewoud. De milieuorganisatie vestigt nu zijn hoop op het Europees Parlement dat het verdrag nog moet goedkeuren.
Frankrijk kon het verdrag vrijdag niet blokkeren, want een meerderheid van Europese lidstaten stemde voor, mede mogelijk gemaakt door Italië, dat zijn eerdere verzet staakte. Nederland, dat lang tegen de handelsafspraken was maar in 2024 ook de grootste exporteur van de EU was naar de Mercosur-landen, besloot na de verkiezingen in 2025 voor het verdrag te stemmen.
Teleurstelling voor Macron
In december stond al een moment voor handtekeningen ingeboekt, dat ging niet door. Het was nog één keer uitstel, beloofde premier Giorgia Meloni aan de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva, die dreigde met een einde aan de onderhandelingen. Meloni had er vertrouwen in dat ze de Italiaanse boeren tevreden kon stellen.
Lees ook
Wéér uitstel Mercosur, maar is dat gezien de geopolitieke spanningen wel verstandig? ‘Europa heeft nieuwe vrienden nodig’
En dat lukte, zeker nadat Von der Leyen aan het begin van de week voorstelde 45 miljard euro beschikbaar te stellen aan de Europese landbouw, geld dat ze naar voren wil halen uit de Europese meerjarenbegroting. Het zou de geplande bezuiniging op de landbouwbegroting wat dempen, maar betekent ook dat dat geld niet aan andere posten kan worden uitgegeven.
Met het verdrag maken de twee regio’s het makkelijker en goedkoper met elkaar te handelen door lagere importheffingen en versoepeling van douaneregels. Het scheelt Europese exporteurs waarschijnlijk jaarlijks 4 miljard euro aan heffingen. De Mercosur-landen, Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, exporteren vooral landbouwproducten (vlees) en grondstoffen naar de EU. Andersom gaat het om auto’s, machines en chemische stoffen.
Voor de Franse president is de uitkomst een teleurstelling, ook al heeft hij met zijn verzet verzachtingen binnengehaald voor de boeren. De Franse krant Le Monde vindt dat het debat in het land is ontspoord: politieke partijen hebben vrij baan gegeven aan de angst, voor bijvoorbeeld een overvloed aan rund en kip uit Zuid-Amerika. Op die import is een limiet: ongeveer 1,5 procent van de Europese consumptie.
De Duitse industrie, die auto’s exporteert naar de Mercosur-landen, kijkt ernaar uit dat de tarieven dalen. De Spaanse landbouwminister Luis Planas benadrukte woensdag bij een laatste bijeenkomst van landbouwministers in Brussel dat het júíst nu noodzakelijk is de banden aan te halen.
Samenwerking met het mondiale Zuiden
Gezien de toenemende onbetrouwbaarheid van de VS moet Europa meer samenwerking opzoeken met het mondiale Zuiden, dus ook met de Mercosur-landen in Latijns-Amerika, schreef de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een rapport over Nederland, Europa en het mondiale Zuiden. De langetermijnbelangen van de twee komen overeen: om enigszins te voorkomen dat ze klem komen te zitten tussen de VS en China is goede samenwerking noodzakelijk.
Belangrijk dus om relaties met andere regio’s te verstevigen. In dat licht lijkt het Europese verzet tegen het handelsverdrag wat onhandig, maar als de handtekeningen eenmaal gezet zijn, zal dat gauw naar de achtergrond verdwenen zijn, verwacht Tanya van Gool, lid van de AIV en mede-auteur van het rapport over het mondiale Zuiden. Ze was ambassadeur van de EU in Colombia toen het Andesverdrag werd gesloten, ook een handelsverdrag, en merkte toen ook dat er „veel politieke elementen bij kwamen die soms niets met het verdrag te maken hadden. Dat is niet leuk, maar mensen begrijpen het.”
Lees ook
Dankzij Trumps grillen denkt de Europese Commissie dat het eindelijk gaat lukken: een handelsdeal met Zuid-Amerika
De zorgen die in Europa leven over milieubelasting en de kwaliteit van producten uit de Mercosur-landen zijn aan de ene kant gegrond, zegt ze. In het verdrag zijn er afspraken over gemaakt, maar kwaliteitscontroles zijn in veel Europese landen wat strakker georganiseerd dan in Mercosur-landen. Tegelijk is het Europese wantrouwen kenmerkend voor het superioriteitsgevoel waarvan de AIV zegt: dat moet Europa opzij moeten zetten om de relatie met het Mondiale Zuiden, en dus ook Zuid-Amerika te kunnen versterken. „We hebben de neiging ervan uit te gaan dat het onze het beste is, dat leidt tot ergernis.”
Trumps tactieken
Voor het aanhalen van de banden zijn duidelijke afspraken belangrijk, zegt Van Gool, juist omdat de EU in handel vaak veel verschillende randvoorwaarden heeft: rond milieu, welzijn, arbeidsrechten. Landen als bijvoorbeeld China zijn vaak eenduidiger bij handelsovereenkomsten.
Het verdrag zal Trump niet aanstaan, verwacht Alberto Rizzi van de European Council on Foreign Relations. „Trump maakt bij voorkeur transactionele afspraken door de handel met de VS als drukmiddel te gebruiken. Landen gaan dan maar akkoord met voorwaarden die nadelig uitpakken”, schrijft hij aan NRC. Als de EU en Mercosur deze deal sluiten, zegt Rizzi, heeft Trump minder bewegingsruimte om Zuid-Amerika onder druk te zetten, omdat het alternatieven heeft.
Zo staat Brazilië straks mogelijk sterker in onderhandelingen met de VS over heffingen. Trump gooit graag exclusiviteit of een voorkeursbehandeling in de strijd, zeker als het om cruciale grondstoffen gaat. Dat drukmiddel wordt hem door dit verdrag uit handen genomen.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC