‘Vandaag wordt een historische dag.” Santiago Guzmán, 24-jarige student Theaterwetenschappen aan één van de grootste universiteiten van Mexico, had drie dagen geleden al een protestbord geschilderd. De Amerikaanse vlag, met een hakenkruis op de plek waar de vijftig sterren horen te staan. „De Verenigde Staten zijn het meest criminele land ter wereld. Iedereen praat over Rusland, maar wat zij met Latijns-Amerika doen, is ongelofelijk.”
Guzmán loopt deze dag mee in de „anti-imperialistische mars” door het centrum van Mexico-Stad. Vakbonden en een aantal linkse politieke partijen, waaronder de Communistische Partij, hebben aangekondigd ook te komen. Aanleiding is de inval van de VS in Venezuela en de ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Deelnemers aan de mars willen vandaag laten zien dat ze achter Venezuela staan, en vooral tegen de Amerikaanse inmenging in andere landen zijn.
Het anti-Amerikaanse sentiment is nog eens extra aangewakkerd door de uitspraken van Donald Trump en zijn kabinetsleden in de nasleep van de inval, die zeiden dat Mexico wel eens het volgende land kan zijn waar Amerikaanse militairen actief zullen zijn.
„Yankees, ga naar huis”, roepen enkele betogers. Op de grond ligt een brandende, kartonnen pop, het moet Donald Trump voorstellen. Uiteindelijk zijn het enkele duizenden mensen die vandaag demonstreren tegen de steeds agressievere rol van de VS in Latijns-Amerika, een stuk minder dan vooraf verwacht werd. Guzmán haalt zijn schouders op. „Mexicanen komen dit weekend net terug van vakantie. Maar reken maar dat iedereen hier klaar is met Trump.”
Lees ook
Trumps nieuwe imperialisme werpt Latijns-Amerika terug naar een duister verleden. ‘Hij denkt dat hij zomaar onze landen kan binnenvallen’
Militaire operaties op Mexicaans grondgebied
Al sinds de terugkeer van de Republikein in het Witte Huis wijst alles erop dat Latijns-Amerika veel meer aandacht krijgt dan onder voorganger Joe Biden het geval was. Mexico wordt in dat verband van meet af aan het meest genoemd, met name vanwege de grote hoeveelheden fentanyl, methamfetamine en cocaïne die Mexicaanse drugskartels naar de VS smokkelen.
Trump en zijn naaste beleidsmakers zinspelen al geruime tijd op militaire operaties op Mexicaans grondgebied. De Mexicaanse president Claudia Sheinbaum werd eerder onder dreiging van enorme importheffingen gedwongen verregaande maatregelen te nemen tegen kartels. Desondanks werd militaire dreiging van de VS steevast door Sheinbaum weggezet als „onderdeel van de retoriek van Trump”.
Maar sinds de ontvoering van Maduro is voor heel Latijns-Amerika eens te meer duidelijk geworden dat Trumps woorden serieus moeten worden genomen. En daarom gaan de alarmbellen in Mexico af. In een van zijn eerste interviews na de inval in Venezuela, met Fox News, zei Trump dat er „iets met Mexico moet gebeuren”. Volgens Trump is Sheinbaum „bang voor de kartels” die Mexico „in hun greep hebben”. Enkele dagen deed de Amerikaanse president er een schepje bovenop, door aan te kondigen dat de VS de kartels binnenkort over land gaan aanvallen.
Lees ook
Als de VS de Mexicaanse drugskartels als terreurorganisatie bestempelen, dreigt een economische ramp – of zelfs militaire interventie
Sheinbaum reageerde zoals ze dat afgelopen jaar steevast deed: ze benadrukte het belang van de soevereiniteit van Mexico en wees op de reeds intensieve samenwerking met de VS op het gebied van veiligheid. Het afgelopen jaar leverde Mexico tientallen leiders van drugskartels uit aan de VS, werd het leger ingezet op plekken waar de georganiseerde misdaad veel macht heeft en werden talloze fentanyllabs vernietigd.
Kartels en Cuba
De inval van Venezuela zet de relatie tussen Mexico en de VS echter weer op scherp. Als linkse leider van één van de grootste landen in Latijns-Amerika veroordeelde Sheinbaum de Amerikaanse actie. „Latijns-Amerika behoort noch toe aan een doctrine, noch aan een macht”, zei de Mexicaanse president.
De VS richten hun vizier na Venezuela niet alleen op Mexico vanwege de dominante rol die drugskartels in het land spelen. Voor Washington zijn de olieleveranties aan Cuba door Mexico ook een doorn in het oog. Zaterdag kwam er nog een Mexicaanse olietanker met 86.000 vaten olie aan in Havana, bedoeld om de constante problemen in het energienetwerk in het land te verlichten.
Nu hoofdleverancier Venezuela, dat gemiddeld zo’n 35.000 vaten olie per dag naar Cuba stuurde, onder de Amerikaanse druk is weggevallen, is Cuba’s afhankelijkheid van Mexico gegroeid. De VS, met buitenlandminister Marco Rubio voorop, hopen dat olie-embargo’s tegen Cuba leiden tot een verdere instorting van de nationale economie van het eiland en daarmee een val van het communistische regime. De leveringen van Mexico helpen niet dat doel te bewerkstelligen.
Maar mochten de VS besluiten over te gaan tot aanvallen op Mexico, dan zal dat niet zijn vanwege Cuba, zegt de Mexicaanse analist Stephanie Henaro tegen NRC. „De VS legitimeren hun aanvallen op andere landen door te stellen dat ze hun nationale veiligheid verdedigen. Trump ziet drugs als een enorm gevaar voor die nationale veiligheid. En vrijwel alle drugs die de VS bereiken, komen via Mexico.”
In Mexico wijzen ministers regelmatig op de hechte banden met de VS. Mexico is de grootste handelspartner van de VS, de twee landen bereiden onderhandelingen voor over het USMCA-handelsakkoord (het vrijhandelsakkoord tussen de VS, Mexico en Canada), en de twee gaan samen met Canada het WK voetbal organiseren. Tegelijkertijd lijkt Mexico te beseffen dat heilige huisjes en nauwe banden met Trump in het Witte Huis weinig meer waard zijn.
Lees ook
Het drugsgeweld in Mexico escaleert nu kartels ook drones en bermbommen inzetten
Een grootschalige grondaanval op Mexico ziet analist Henaro echter niet gebeuren. „Maar precisieaanvallen, met special forces of drones, moeten we niet langer uitsluiten”, aldus Henaro. „Vergeet niet dat zowel de Mexicaanse als Amerikaanse autoriteiten van de meeste gezochte drugsbazen precies weten waar ze zitten. Dat Mexico ze niet aanpakt, is omdat ze geen zin hebben in de chaos die ontstaat na de dood of arrestatie van een kartelleider. De VS hoeven die chaos niet op te ruimen. Die zullen minder problemen hebben om de trekker over te halen.”
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC