Kunstmatig intelligente chatbots zijn een groeiend probleem in de reformatorische gezindte, constateert Jasper Visser. „Jongeren gebruiken ChatGPT als vraagbaak die al hun vragen beantwoordt, ook theologische en ethische. Of als persoonlijke therapeut. Sommigen gaan zelfs een intieme liefdesrelatie aan met een chatbot, tot het erotische aan toe. Ik schrok daar echt van. Scholen zitten met de handen in het haar: leerlingen laten ChatGPT hun verslagen maken; ze leren eigenlijk niks meer.”
„Jongeren gaan een intieme liefdesrelatie aan met een chatbot; daar schrok ik echt van”
Jasper Visser, initiatiefnemer RefGPT
Visser hoorde van medestudenten op het Hersteld Hervormd Seminarie dat het probleem breed in de gezindte leeft. „Wij zouden het liefst kiezen voor een wereld zonder AI, maar die optie hebben we niet: AI is volledig ingeburgerd onder jongeren. Wij denken daarom dat we hun een verantwoord alternatief moeten bieden.”
Lees ook
Jongere ziet chatbot als de ideale therapeut
Ton van Dijk en Jasper Visser. beeld RD
Afgelopen zomer sprak theologiestudent en ondernemer Jasper Visser zijn vriend Ton van Dijk, een techondernemer uit Rijssen. Beiden hadden aanvankelijk dezelfde droom: hun omvangrijke theologische boekenkast ontsluiten door die in een doorzoekbare database te stoppen. Visser: „Daar ontstond de basis van wat nu RefGPT is.”
RefGPT is het reformatorische alternatief om jongeren antwoorden op hun vragen te geven, vult Van Dijk aan, die ook is aangeschoven. „En we voeden ze op in het zelfstandig nadenken. Dus in plaats van klakkeloos een verslag te produceren, neemt RefGPT ze bij de hand en stuurt de leerlingen vragenderwijs door de stof bij het zoeken naar antwoorden, als een soort leraar-assistent.”
„RefGPT gaat geen werkstuk maken over Napoleon, maar geeft de leerling input”
Ton van Dijk, initiatiefnemer RefGPT
Werkstuk over Napoleon
De drie initiatiefnemers, onder wie ook de Rijssense software-ingenieur Wim Nijsink, hebben hierover contact gelegd met reformatorische scholen. Van Dijk: „Ons idee is dat een leerling die een werkstuk over Napoleon moet maken, niet simpelweg de opdracht kan geven: maak een werkstuk over Napoleon. Dat gaat RefGPT niet doen. De chatbot stelt vragen, zoals: wat weet je al over Napoleon? Dan geeft de leerling input, waarop de chatbot gaat doorvragen. Zo helpt hij de leerling door het leerproces heen om een werkstuk over Napoleon te maken. Het leerproces is dan leidend.”
RefGPT heeft de mogelijkheid om het leerproces dat de leerling heeft doorlopen te exporteren naar een pdf met een unieke QR-code. Zodat docenten kunnen checken of het werkstuk over Napoleon echt met RefGPT is gemaakt. Leerlingen kunnen vervolgens hun werkstuk inleveren in combinatie met het leerproces. Visser: „Docenten zeggen ons: Als leerlingen zo constructief gebruikmaken van AI, vinden wij het ook acceptabel.”
De reformatorische chatbot maakt gebruik van een taalmodel, vergelijkbaar met de technologie die de grote internationale techbedrijven inzetten. Van Dijk: „Zelf een model bouwen en trainen, dat kan niet: dan heb je miljoenen euro’s nodig. Wij gebruiken daarom Microsoft Azure. Een platform dat voldoet aan de Europese eisen voor databeveiliging en privacy. Het alternatief is datadiefstal, zoals ChatGPT dat doet. Dat willen wij niet.”
De drie initiatiefnemers hebben het kale Azure gebruikt, en dat vervolgens aangekleed. Visser: „We hebben tienduizenden bronnen ingevoerd. Die doorzoeken we met een eigen algoritme.”
RefGPT is veilig voor de gebruikers, het traint de chatbot niet met de input van de gebruikers. Van Dijk: „Nu niet en nooit niet. Daarom zijn er een aantal bedrijven uit de achterban al aangehaakt. De snelste manier om bedrijfsgeheimen weg te geven, is immers door te werken met een algemene chatbot.”
Wilhelmus à Brakel
Voor het beantwoorden van de vragen gebruikt RefGPT allerlei reformatorische boeken die zijn opgeknipt in kleine stukjes en doorzoekbaar zijn op thema. Visser: „Dus als je een vraag stelt over een wezenlijk geloofsthema, dan zoekt hij de relevantste tekstsnippers uit boeken van Johannes Calvijn, Wilhelmus à Brakel, Augustinus, Isaac Ambrosius, Boston en noem maar op. Auteurs die in de breedte van de gezindte onomstreden zijn. Het enige wat de chatbot doet, is die informatie ontsluiten en samenvatten in een nette tekst.”
De makers hebben grootse plannen met RefGPT, vooral op het gebied van theologie, ethiek en opvoedkunde. „Elementen waarvan je zegt: die horen echt binnen de reformatorische zuil. We putten uit bronnen waarvan wij 100 procent zeker weten dat we die erin hebben gestopt. We weten de input, dus wat eruit komt is ook 100 procent reformatorisch verantwoord”, zegt Visser.
„Iemand kan natuurlijk ook een algemene vraag stellen, zoals over een wiskundige vergelijking. Daarover hebben wij geen boeken in onze database. Dan maken we gebruik van de beschikbare AI, waarover we een eigen, moreel filter hebben gelegd.”
Gods hand
Van Dijk: „Wat ook mooi is, als je een algemene vraag stelt: Leg uit, wat is pi? Dan gaat RefGPT antwoord geven op basis van beschikbare informatie, en hij combineert dat met reformatorische theologie. De chatbot zegt dan bijvoorbeeld: Pi werkt zo, en hierin zien we Gods hand in de schepping; er bestaat orde in de natuur.”
Dat biedt scholen ook mogelijkheden om wetenschap en geloof te integreren in hun onderwijscurriculum, vervolgt Visser. „Scholen hebben vaak eigen methoden voor de vakken burgerschap en godsdienst. Maar wiskundeboeken zijn gewoon seculier. Wij vinden dat ook zulke vakken verweven moeten worden met het reformatorische gedachtegoed. Dat kunnen we in RefGPT heel mooi vormgeven.”
Samenvattend stelt Visser dat RefGPT „op alle vragen die over algemene kennis gaan, een gefilterd, reformatorisch ingekaderd antwoord geeft. De antwoorden op vragen over waarheid borgen we door die te beantwoorden met de content uit onze eigen database. Het door ons geschreven algoritme werkt supergoed. RefGPT verzint daardoor nauwelijks zelf iets: het hallucineert vrijwel niet. Als hij beweert dat Calvijn iets zegt, is het ook van Calvijn, met bronvermelding erbij. Die nodigt uit om verder te lezen in het betreffende boek.”
Visser en Van Dijk vinden het verbazingwekkend hoe goed de chatbot het doet. „Doordat hij de beschikking heeft over talloze boeken, kan hij in luttele seconden antwoorden geven op vragen waarvoor ik anders lang moest zoeken in mijn boeken.”
Gratis account
Gebruikers kunnen gratis een account aanmaken op RefGPT. „Wij hebben geen winstoogmerk. We zoeken creatief naar manieren om de kosten te dekken”, stellen de initiatiefnemers. Gedacht wordt aan betaalde accounts voor scholen en bedrijven of unieke extra functies die een maandbedrag rechtvaardigen.”
„Na een aanpassing stelt RefGPT eerst de morele vraag: zou je daar wel heengaan?”
Ton van Dijk, initiatiefnemer RefGPT
„Gebruikers kunnen ons ook helpen om de chatbot te verbeteren. Via een feedbackknop kunnen ze reageren als een antwoord niet overeenkomt met de verwachting. Dan gaan we daar direct mee aan de slag. We hebben bijvoorbeeld pas een gat gedicht, waarin de chatbot heel feitelijk om dans- of uitgaansgelegenheden werd gevraagd. Die gaf hij toen. Nu stelt RefGPT eerst de morele vraag: zou je daar wel heengaan?”
De makers willen dat RefGPT een alternatief biedt voor de algemeen gebruikte seculiere chatbots, vooral als het gaat om theologische, ethische en morele vraagstukken. Visser: „Jongeren moeten Bijbels verantwoorde antwoorden krijgen van een chatbot. RefGPT pleast niet, zoals ChatGPT dat bijvoorbeeld wel doet. Zo nodig verwijzen we door naar een hulpverlener of een predikant. Bijvoorbeeld als jongeren worstelen met seksualiteit of homoseksuele gevoelens en die delen met RefGPT.”
Preek samenstellen
RefGPT kent zijn beperkingen, maar die zijn er met opzet ingebouwd. Aan het beoordelen van Bijbelvertalingen waagt de chatbot zich niet. „Dat ligt te gevoelig”, bevestigt Visser.
Wel kan RefGPT uitleggen wat verschillende vertaalprincipes zijn of bijvoorbeeld een weergave geven van wat dr. Bavinck in zijn dogmatiek zegt over de waarde van concordant vertalen.
Ook kunnen predikanten RefGPT geen preek laten samenstellen. „Een preek maken is een gebedszaak, waarvoor de leiding van Gods Geest noodzakelijk is. Maar RefGPT geeft dan wel homiletische handvatten die een predikant houvast kunnen geven om zijn preek te maken, zoals een handboek dat zou doen. Ook kunnen ze exegetische kwesties voorleggen aan de chatbot.”
Momenteel liggen seculiere chatbots, waaronder ChatGPT, onder vuur, omdat ze pornografische afbeeldingen en video’s kunnen maken. Met chatbot Grok van X kunnen betalende gebruikers gefotografeerde mensen, ook kinderen, uitkleden. Met RefGPT kan dat niet, verklaart Van Dijk. „Onze chatbot kan niet eens plaatjes genereren. Dat hebben we bewust helemaal dichtgetimmerd.”
Lees ook
Functie AI-chatbot Elon Musk om seksuele plaatjes te maken beperkt na ophefAbsolute prioriteit
De beide mannen voorzien dat chatbots op termijn zoekmachines zoals Google gaan vervangen. Visser: „ChatGPT wordt het nieuwe Google. We zitten nu op een kantelpunt. Daarom heeft een gefilterde reformatorische chatbot in onze ogen nu absolute prioriteit. We zijn bezig met het toevoegen van internettoegang en zouden daarbij gebruik kunnen maken van gefilterd internet, bijvoorbeeld van Kliksafe of Fiberlinq.”
De ambities reiken ver. Van Dijk schetst een paar vergezichten. „Wat zou het mooi zijn om kerktijden.nl te koppelen of Digibron. Ook reformatorische uitgevers zoals De Banier, Den Hertog, Gebr. Koster en Stichting Gereformeerd Erfgoed zouden hun boeken beschikbaar kunnen stellen.”
RefGPT zou dan uit deze boeken kunnen citeren bij het beantwoorden van vragen en mensen kunnen stimuleren om deze boeken te kopen bij de uitgever. „Zo gaan we de ontlezing ook tegen. En met provisie op deze verkopen zouden we onze ontwikkelkosten kunnen compenseren”, aldus Van Dijk.
„Enige snelheid is wel geboden; laten we daarom samen de handen ineenslaan”
Jasper Visser, initiatiefnemer RefGPT
Ook hebben de ontwikkelaars het onderwijs in het vizier. „We kunnen met onderwijsadviesorganisaties zoals de VGS en het Kerstencentrum kijken hoe we de chatbot verder kunnen ontwikkelen voor het gebruik door leerlingen.”
De grootste uitdaging is vooralsnog om het vertrouwen van de achterban te winnen, weet Visser. „RefGPT is nu al een volwaardig reformatorisch alternatief voor ChatGPT en soortgelijke chatbots. Ik besef dat dit soort dingen langs veel schijven binnen organisaties moeten. Maar enige snelheid is wel geboden. Laten we daarom de handen ineenslaan.”