Documentaire
Mr. Nobody Against Putin. Regie: Pavel Talankin, David Borenstein. 90 minuten.
Pavel Talankin is een held van deze tijd. Hij is videograaf en evenementcoördinator op de middelbare school van het stadje Karabasj in de Oeral; met dank aan de kopersmelterij riep de VN het stadje in 1989 uit tot ‘giftigste plek op aarde’. De levensverwachting is 38 jaar, maar Talankin is dol op Karabasj. De haveloze Sovjetflats. De knerpsneeuwdagen van -45 graden, als je met rood hoofd en ijssnor van huis naar winkel moet hollen. De spaghetti van fabrieksbuizen waaruit vaak kwalijk geurende stoomwolken lekken.
Talankin ergert zich aan ander soort vergif: de militarisering die vanaf februari 2022 zijn school binnensluipt, na Poetins ‘speciale operatie’ in Oekraïne. Dan regent het steeds extremere patriottische directieven uit Moskou. Talankin moet filmen of ze daadwerkelijk worden uitgevoerd en dient de lokale indoctrinatie. Hij haat het, maar beseft – na contact met Russen in ballingschap via internet – dat het ook een ideale dekmantel is om de militaristische gelijkschakeling van Rusland vast te leggen.
En zo zijn we getuige van geforceerde parades en leraren die absurde verklaringen over ‘denazificatie en demilitarisering’ van Oekraïne voorlezen. De klas lacht eerst nog. „Juf, knipper met uw ogen als ze u dwingen dit voor te lezen!” Maar gaandeweg worden ze stil en passief, de blikken glazig. De sfeer kantelt door de angstaanjagende toon op televisie, het vendelzwaaien, de marcheerklassen, de granaatwerpwedstrijden. Ex-leerlingen als Vanja, een aardige jongen, tekenen voor het leger: 1.200 euro per maand is niet niks. Het gaat van kwaad tot erger. Wagner-soldaten komen op school vertellen over vlindermijn en kruisvuur. Lijken keren terug. Met name in 2024, het jaar van de gehaktmolen als Rusland dagelijks zo’n duizend man opoffert in de Donbas. Schoolresultaten hollen achteruit door het eindeloze gedram: „Hup Rusland en leve de kernwapens!”
Maar al kent het Kremlin steeds minder genade voor ‘landverraders’, Karabasj is een kleine wereld. Pavel Talankin is ‘anders’: gay, suggereert de film. Maar ook ‘nasj’, van ons. Dus knijpt men een oogje dicht over de ‘democratische vlag’ in zijn kantoortje, waar scholieren vrij mogen geiten, gitaarspelen en kletsen. Zelfs een schokkende verzetsdaad – op een ochtend speelt Talankin op school het Amerikaanse volkslied in de versie van Lady Gaga – wordt mopperend met de mantel der liefde bedekt. Zelfs met geschiedenisleraar Pavel Abdoelmanov, een misleide Poetinfanaat, blijft de band warm.
Die kneuterigheid – een samenleving die überhaupt niet in politiek gelooft kent weinig polarisatie – maakt Mr. Nobody Against Putin beurtelings wrang, grappig, triest en hartverwarmend. Pavel Talankin is een held: hij smokkelde zijn videomateriaal over de grens in de wetenschap dat hij als ‘landverrader’ zijn moeder misschien nooit meer ziet. Hij filmt een gewichtig én ontroerend tijdsbeeld van een autoritaire samenleving die binnen een paar jaar totalitair wordt, hoe angst erin sluipt en de sfeer drukkend en naargeestig maakt. In Karabasj zal de revolutie niet uitbreken, maar ze zullen een zucht van verlichting slaken als het Kremlin ze weer met rust laat.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC