Bekijk artikel in krant
Eva Hofman: Man neemt vrouw. Aantekeningen uit het patriarchaat. Pluim, 205 blz. €14,99
In 1991 lag het boek Backlash, geschreven door Susan Faludi, voor het eerst in de winkel. Inmiddels is het een klassieker: Faludi toont erin aan dat er na iedere feministische golf een conservatieve tegenbeweging (een backlash) op gang komt, die vrouwen zo snel mogelijk weer terug achter het aanrecht wil krijgen. Nu, vijfendertig jaar later, is er weer zo’n backlash aan de gang. Na de overwinningen van bewegingen als #MeToo en body positivity zaagt het patriarchaat weer aan de stoelpoten van het feminisme. Deze keer gebeurt dat op een nieuwe manier: online. In de nieuwe essaybundel Man neemt vrouw neemt journalist Eva Hofman (1995) de hedendaagse internetmisogynie onder de loep.
Hofman weet als geen ander hoe het eraan toegaat in de krochten van het internet die we de manosphere zijn gaan noemen. Als journalist en redacteur technologie bij De Groene Amsterdammer doet Hofman al jaren onderzoek naar misogynie en internetcultuur. Manosphere-influencers als Andrew Tate (die in meerdere landen werd aangeklaagd voor verkrachting en mensenhandel) drukken jongens op het hart dat het leven draait om geld, status en het domineren van vrouwen. Hofman analyseert niet alleen scherp waarom sommige jongens vatbaar zijn voor dit soort ideeën, maar laat ook zien dat ze geworteld zijn in patriarchale overtuigingen die veel breder gedragen worden dan de extremistische speeches van Tate en trawanten: mannen zijn gewoon vaak betere leiders, en vrouwen moeten na al die feministische vooruitgang nu echt eens een keer ophouden met zeuren. Volgens Hofman komen we niet verder door de manosphere de schuld te geven van deze oude ideeën, die nu alleen een nieuw medium hebben gevonden.
Veelkoppig monster
In de beschrijvingen van het (online) krachtenspel tussen feminisme en backlash is Man neemt vrouw op zijn sterkst. Hofman spreekt met expertise over dit onderwerp, en brengt verschillende internet-trends op een originele manier met elkaar in verband. De incel-beweging wordt bijvoorbeeld gepresenteerd als onderdeel van de huidige tegenbeweging. Dit ligt behoorlijk voor de hand. Mannen op het internet die vrouwen haten omdat ze geloven dat die hen seks verschuldigd zijn: veel seksistischer wordt het niet.
Wat minder voor de hand ligt, is dat de op vrouwen gerichte online afval- en dieetcultuur volgens Hofman ook in de backlash past: dieetcultuur lijkt over gezond eten te gaan, maar ondertussen moet je vooral dun zijn. Vrouwen die aan deze denkbeelden ten prooi vallen doen in Man neemt vrouw aan een raadselachtige, Foucaultiaans aandoende zelfdwang. Ze proberen zichzelf en elkaar in een patriarchaal ideaalbeeld te wurmen dat hen op alle mogelijke manieren klein wil houden. Hofman laat hiermee zien dat de tegenbeweging een veelkoppig monster is, en dat deze niet alleen maar bestaat uit boze conservatieve mannen.
Het idee, dat vrouwen zich onder het gewicht van het patriarchaat tegen zichzelf en elkaar keren , is overigens niet nieuw, vooral niet als het gaat over het voldoen aan lichaamsbeelden en -idealen. In de jaren zeventig rebelleerden feministen tegen deze geïnternaliseerde misogynie met tuinbroeken en ongekapt haar, in 1993 wijdde Susan Bordo er het monumentale boek Unbearable Weight aan. De online dieetcultuur die Hofman beschrijft is wat dat betreft inderdaad relevant, maar haar betoog had nog iets meer aan diepgang kunnen winnen als ze ook naar de geschiedenis vóór het jaar 2000 had gekeken.
Bekende vrouwen
De patriarchale ideeën die Hofman bespreekt, worden soms ter afwisseling geïllustreerd aan de hand van de levens en carrières van bekende vrouwen. Deze portretten liggen Hofman duidelijk goed. Haar beschrijving van TV-icoon Lucille Ball is vermakelijk. Ball speelde in de serie I Love Lucy (1951-1957) de naïeve huisvrouw Lucy Ricardo, terwijl ze in werkelijkheid de show deels produceerde en daar waanzinnig rijk van werd. Hofman presenteert Ball als iemand die profiteerde van het patriarchale ideaal van de huisvrouw, maar die ondertussen haar tijd vooruit was als zakenvrouw in de jaren vijftig. Ook andere portretten, zoals dat van de controversiële podcaster en actrice Dasha Nekrasova, zijn meeslepend maar worden helaas wat losjes in verband gebracht met de centrale problematiek van het boek.
Hofman eist met dit boek haar plaats op in een rijk feministisch debat. Man neemt vrouw is niet alleen geïnspireerd door Faludi’s Backlash, maar bouwt ook voort op recentere schrijvers. De toegankelijke essayvorm en de thematiek van het boek doen denken aan het werk van Amerikaanse feministen als Jia Tolentino en Rebecca Solnit. Hofman staat middenin deze moderne feministische traditie, en geeft er door haar nuchtere stijl en journalistieke grondigheid haar eigen draai aan. Het patriarchaat mag wel uitkijken: Eva Hofman laat er geen spaander van heel.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC