Verbod hulporganisaties Gaza zorgt nu al voor doden – en het ergste moet misschien nog komen

Het Israëlische ministerie van Diaspora en Antisemitismebestrijding besloot vorige maand zo’n 37 NGO’s te schorsen. Ze zouden niet meer aan Israëlische regelgeving voldoen, meende de overheid. Save the Children is één van die organisaties.

‘Enorme gevolgen’

“Voor iedereen heeft dit enorm grote gevolgen”, stelt noodhulpexpert Juliette Verhoeven, zelf actief voor Save the Children. “Op dit moment kunnen we nog wel mensen helpen, maar dit gebeurt enkel met lokale hulpverleners. Dat zijn dezelfde mensen die ook slachtoffer van deze oorlog zijn, die ook hun huizen kwijt zijn en familieleden hebben verloren. En die al meer dan twee jaar hulp bieden. Zo’n team heeft ook nieuwe energie nodig. Maar bepaalde experts van ons, bijvoorbeeld op het gebied van ondervoeding, die mogen nu dus niet meer naar binnen.”

Dat is het gevolg van de nieuwe regels van Israël. Het verplichtte hulporganisaties vorig jaar zich opnieuw te laten registreren. Ditmaal werden er alleen strengere eisen gesteld. Zo moesten de organisaties persoonsgegeven verstrekken van alle internationale en Palestijnse medewerkers, adressen en ook hun social-media-accounts. De opgegeven reden daarvoor: Israël zegt ermee te willen voorkomen dat terroristen infiltreren in hulporganisaties. Op dit besluit kwam internationaal veel kritiek.

Op dit moment zorgen de nieuwe regels ervoor dat 37 ngo’s geen internationale medewerkers meer in Gaza kunnen krijgen, en daarnaast ook dat al die organisaties zelf hun hulpgoederen niet meer de grens over krijgen. Israëlische media schrijven dat de organisaties, als ze zich voor 1 maart niet alsnog laten registreren, al hun werkzaamheden moeten neerleggen. 

VN dreigt met Internationaal Gerechtshof 

VN-topman António Guterres heeft Israël in een brief gewaarschuwd dat hij het land kan verwijzen naar het Internationaal Gerechtshof (ICJ) als het de wetgeving tegen UNRWA niet intrekt. Dit VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen speelt een belangrijke rol bij de hulpverlening in Gaza.

Het Israëlische parlement nam in oktober 2024 een wet aan die UNRWA verbiedt in Israël te opereren en ambtenaren verbiedt contact te hebben met de organisatie. Vorige maand werd die wet gewijzigd om elektriciteit en water voor UNRWA-faciliteiten te verbieden. De Israëlische autoriteiten namen vorige maand de UNRWA-kantoren in Oost-Jeruzalem in beslag. De VN-chef wil ook dat Israël de in beslag genomen eigendommen teruggeeft.

“Als dat gebeurt, betekent het dat ziekenhuizen moeten worden gesloten, dat voedseluitdeelpunten dicht moeten”, zegt de Norwegian Refugee Council, een van de getroffen hulpverleningsorganisaties. “Dit is niet zomaar een administratieve maatregel, het heeft zeer ernstige gevolgen voor de lokale bevolking.”

Staakt-het-vuren

Het vooruitzicht mag dan uiterst slecht zijn, de huidige situatie is niet veel beter. “10 oktober is een zogenaamd vredesakkoord getekend. Dit terwijl er nog steeds mensen worden gedood”, zegt Verhoeven. “Maar ook de afspraak rondom het minimale aantal vrachtwagens dat iedere dag moest worden toegelaten, wordt niet nagekomen. Het is nog geen derde van van wat de afspraak is.”

Volgens het staakt-het-vuren zouden dat er namelijk 600 moeten zijn. Rode Kruis-woordvoerder Bastiaan van Blokland: “Als je kijkt naar december dan zijn dit er 130 of 140 per dag, soms een keer 220, en dan de andere dag weer 80. De cijfers vanaf januari zijn nog niet bekend, maar ik heb weinig reden om aan te nemen dat dat flink is verhoogd. Dit aantal is genoeg om de hoge nood te stoppen, maar niet om de situatie echt te verbeteren.” 

© Zuma Press Palestijnse familieleden stoken in een tentenkamp vuur om warm te blijven.

Het is niet de enige afspraak die niet wordt nagekomen. Op dit moment zou moeten worden gesproken over fase twee van het plan. Israël zou zich terugtrekken uit de Gazastrook en Hamas zou de wapens inleveren. Intussen heeft de Israëlische legerchef al uitgesproken dat de gele lijn, het gebied waartoe de Palestijnen in Gaza mogen komen, de nieuwe grens met Israël is. En Hamas lijkt ook niet van plan de wapens neer te leggen.

“Het klopt dat we allang in een volgende fase van het vredesbestand hadden moeten zitten”, zegt correspondent Midden-Oosten Pepijn Nagtzaam. “Maar feit blijft dat er op dit moment nog steeds gebombardeerd wordt, dat huizen worden verwoest, dat er droneaanvallen zijn. Alleen in naam is het een staakt-het-vuren. Ook de VS lijkt er nog maar weinig druk op te zetten.”

Specialistische zorg

Mede omdat de angst bestaat dat de situatie verder verslechtert, is de aanwezigheid van hulporganisaties nog belangrijker. “Ik verwacht dan ook juist dat onze Nederlandse regering, onze minister van Buitenlandse Zaken voor ons opkomt en zich sterk uitspreken dat wij ons werk moeten kunnen doen. Maar ik mis dat heel erg. Ze hebben het over stille diplomatie, maar ik merk daar weinig van”, zegt Verhoeven. 

Het Rode Kruis is en blijft nog steeds actief in de Gazastrook, maar ziet het gemis van specialistische zorg. “De Palestijnse Rode Halve Maan is geen ngo, maar een internationaal erkende humanitaire organisatie die actief mag blijven,”, legt Van Blokland het verschil uit. “Maar we zien straks echt een gemis van al die specialismen van de andere organisaties. Of dat nu gaat om zorg die gericht is op vrouwen, of bijvoorbeeld psychosociale zorg. Het zijn activiteiten die we ook doen, maar we kunnen die gaten niet zomaar opvangen. In die puzzel van noodhulporganisaties is iedere organisatie kei hard nodig.”

Een klein beetje goed nieuws is er wel: er is sinds dat staakt-het-vuren wel meer voedsel beschikbaar in het Palestijnse gebied. Vorige maand werd ook bekend dat er officieel geen sprake meer is van hongersnood. Wel werd direct daarbij de kanttekening gemaakt dat de toestand nog altijd kritiek was en er nog steeds grote voedseltekorten in het gebied zijn. 

Rechtszaak

“Daarnaast is het winter”, zegt Van Blokland. “Dat betekent vaak dat er grote regenbuien zijn, we hebben al regelmatig overstromingen gezien. Het is best aannemelijk dat dat nog eens gaat gebeuren.” Nagtzaam zegt: “Die omstandigheden zorgen weer voor verdere ziektes die normaal makkelijk te voorkomen of genezen zouden moeten zijn: longontsteking, verkoudheid, onderkoeling. Maar door de dramatische medische situatie kunnen dit soort ziektebeelden grote gevolgen hebben.”

Save the Children heeft een rechtszaak aangespannen tegen het Israëlische ministerie van Diaspora en Antisemitismebestrijding om de schorsing ongedaan te maken. “Zij moeten van de rechtbank vragen beantwoorden waarom ze ons hebben geschorst. Daar hebben we nooit duidelijkheid over gekregen. Maar de deadline waarvoor ze dat moesten doen, is allang verlopen. Vorige week zou er een zitting plaatsvinden, maar die is dus geannuleerd omdat het ministerie geen antwoord geeft.”

In de video hieronder het relaas van de Rotterdamse arts Salih el Saddy, die midden in de oorlog een aantal weken werkte in een ziekenhuis in Gaza: