Het is een week van grote woorden, in de wereld van de centrale banken. Niets minder dan de „onafhankelijkheid” van de belangrijkste centrale bank van de wereld, de Amerikaanse Federal Reserve, is in het geding. Dat zeggen een groeiend koor van (voormalig) centrale bankiers in de VS en daarbuiten, plus politici van Republikeinen en Democraten in Washington. Ze zien ook de economische „stabiliteit” in de VS en daarbuiten bedreigd, zo klonk het maandag en dinsdag.

Het is een brede reactie op de ongekende stappen van de regering van president Donald Trump tegen de Fed en diens voorzitter Jerome Powell. Afgelopen zondag maakte Powell bekend dat hij is gedagvaard door justitie. De dagvaarding, met mogelijk een strafrechtelijke aanklacht als vervolg, wordt niet alleen door Powell zelf, maar ook door vakgenoten opgevat als pressiemiddel van het Witte Huis om de Fed ertoe te bewegen de rente te verlagen. De dagvaarding komt van aanklager Jeanine Pirro, een bondgenoot van Trump.

Dinsdag spraken de voorzitters van meerdere internationale centrale banken, waaronder de Europese Centrale Bank, hun „volledige solidariteit” uit met Powell. „De onafhankelijkheid van centrale banken is een hoeksteen van prijsstabiliteit, financiële stabiliteit en economische stabiliteit, in het belang van de burgers die wij dienen”, aldus een verklaring, ondertekend door tien, voornamelijk westerse centrale banken en door de Bank voor Internationale Betalingen, waarbinnen centrale banken samenwerken. Powell wordt door zijn internationale collega’s geprezen om zijn integriteit.

De groeiende druk op de Fed doet oud-Fed-bazen denken aan „hoe monetair beleid wordt gemaakt in opkomende landen met zwakke instituties”

Hyperinflatie

Formeel dagvaardde aanklager Pirro de Fed-chef in verband met kostenoverschrijdingen bij de renovatie van het Fed-hoofdkantoor. Waar het daadwerkelijk om gaat, suggereerde Powell, is Trumps streven zélf de rentestand te bepalen. Trump meent al jaren dat de economie gebaat is bij drastische renteverlagingen.

Powells nog levende voorgangers delen zijn analyse. Oud-Fed-bazen Alan Greenspan, Ben Bernanke en Janet Yellen spraken maandag in een verklaring van een „ongekende poging” om de onafhankelijkheid van de Fed te „ondermijnen” via het strafrecht. Het doet hen denken aan „hoe monetair beleid wordt gemaakt in opkomende landen met zwakke instituties”. Daarmee doelen ze bijvoorbeeld op Turkije, Argentinië en Brazilië, waar politiek afgedwongen renteverlagingen leidden tot hyperinflatie en financiële instabiliteit.

Ook vooraanstaande economen luiden de alarmklok. Barry Eichengreen, hoogleraar in Berkeley en kenner van de valutamarkten, noemt de aanval op Powell een „serieuze bedreiging voor de positie van de dollar als internationale reservemunt”. Als justitie doorzet, schrijft Eichengreen in een opinieartikel in de Financial Times, komt er een „crash van de dollar”.

Of deze geluiden indruk zullen maken op de regering-Trump, is de vraag. Potentieel lastig voor Trump is het opgelaaide verzet vanuit zijn eigen partij; enkele Republikeinse senatoren en afgevaardigden namen publiekelijk afstand van de dagvaarding van Powell. Senator Lisa Murkowski bijvoorbeeld betitelde Powells dagvaarding als „poging tot dwang”. Ze sloot zich aan bij collega Thom Tillis, die zondag al had verklaard voorlopig niet akkoord te gaan met benoemingen bij de Fed door het Witte Huis.

Daarmee hebben deze twee senatoren een machtsmiddel in handen. Op korte termijn maakt Trump naar verwachting bekend wie hij wil benoemen als opvolger van Powell. Diens termijn als voorzitter loopt op 15 mei af – als Fed-bestuurslid zit hij nog tot januari 2028. De Senaat, waarin de Republikeinen een nipte meerderheid hebben, moet akkoord gaan met de benoeming.

Er is één ding dat Trump kan doen inbinden, zo is het afgelopen jaar gebleken: onrust op de financiële markten

Onenigheid

Amerikaanse media berichten ook over onenigheid binnen de regering-Trump zelf. Scott Bessent, minister van Financiën, zou zondag met Trump hebben gebeld om zijn zorgen over de gang van zaken kenbaar te maken. Volgens The Wall Street Journal zou Bessent hebben gewezen op het risico van een reactie, zowel op de financiële markten als in de politiek.

In de vaak chaotische, grillig opererende Amerikaanse regering heeft Bessent, afkomstig uit de hedgefondswereld, een goede reputatie bij beleggers en zakenbanken. Sommigen daarin zien hem als iemand die de scherpste kantjes van het economische beleid van Trump af haalt.

Er is één ding dat Trump kan doen inbinden, zo is het afgelopen jaar gebleken: onrust op de financiële markten, specifiek de obligatiemarkten. In april zag de president zich genoodzaakt drastische importheffingen uit te stellen vanwege een abrupte stijging van de rente op Amerikaanse staatsleningen, van 3,9 naar 4,5 procent. Dat betekent: hogere leenkosten voor de Amerikaanse overheid.

Deze week is tot dusver amper sprake van druk vanuit de markten op Trump: de rente op tienjarige Amerikaanse staatsobligaties is slechts licht gestegen (van 4,17 naar 4,19 procent). Ook de effecten op de aandelenmarkten en de koers van de dollar zijn beperkt. Wel zijn goud en zilver – traditioneel ‘veilige havens’ voor beleggers – duurder geworden. De kalmte contrasteert met de dramatische woorden van centrale bankiers en politici deze week.

De financiële markten, schrijft economisch adviesbureau Oxford Economics in een analyse, lijken de dagvaarding van Powell goeddeels „van zich af te schudden”. Mogelijk, schrijft het bureau, gaan beleggers ervan uit dat Trumps invloed op de beslissingen van het twaalfkoppige monetaire beleidscomité van de Fed beperkt blijft, wie de nieuwe Fed-baas ook wordt. De bestuursleden zijn vrij om voor of tegen rentebesluiten te stemmen.

Maar, tekent Oxford Economics hierbij aan, Trump tracht ook individuele bestuursleden onder druk te zetten. Sinds augustus probeert hij bestuurslid Lisa Cook te ontslaan, op grond van vermeende malversaties bij aanvraag van een hypotheek. Tot dusver vocht Cook dit ontslag met succes aan. Binnenkort buigt het Hooggerechtshof zich over deze zaak. De zaak-Cook is „de grotere bedreiging voor de onafhankelijkheid van de Fed”, aldus Oxford Economics.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

De journalistieke principes van NRC