EPAMensen zoeken verkoeling bij het Colosseum in Rome tijdens een hittegolf, begin augustus 2025.

NOS Nieuws•vandaag, 04:00

  • Rob Ramaker

    redacteur Klimaat

  • Rob Ramaker

    redacteur Klimaat

Afgelopen jaar was wereldwijd het op twee na warmste sinds het begin van de metingen. Wel lag de gemiddelde temperatuur flink lager dan het recordjaar 2024. Dat blijkt uit gegevens van Copernicus, een Europese dienst die met satellieten onder meer het klimaat in de gaten houdt.

De wereld is nu bijna 1,5 graad Celsius warmer dan aan het einde van de 19de eeuw:

NOSGemiddelde wereldwijde temperaturen van 1940 tot 2025

Voor Nederland is de trend in gemeten temperaturen vergelijkbaar. Het KNMI maakte onlangs bekend dat 2025 een relatief warm jaar was, maar niet zo warm als de twee recordjaren ervoor. Ook in het Noord- en Zuidpoolgebied was het in 2025 warm, net als het zeewater rond Europa.

Diverse andere organisaties, zoals de Amerikaanse organisatie Berkeley Earth, maken ook vandaag hun metingen bekend.

El Niño stuwt temperaturen

De metingen illustreren dat de aarde opwarmt. Zo zijn de afgelopen elf jaar wereldwijd ook de elf warmste gemeten jaren. Voornaamste oorzaak daarvan is de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Die komen vooral vrij bij de verbranding van steenkool, olie en gas. Van die fossiele brandstoffen verbrandden mensen vorig jaar opnieuw een recordhoeveelheid.

Toch waren de afgelopen drie jaar opvallend warm, zelfs als je uitgaat van de opwarming van de aarde. Deels komt dat door natuurlijke variatie, zegt Bart Verheggen, klimaatexpert bij het KNMI. “Zo kreeg 2024 een forse duw in de rug van El Niño.” Dat fenomeen leidt ertoe dat de bovenste laag zeewater in de Stille Oceaan voor de kust van Zuid-Amerika relatief warm is.

In 2025 was er geen sprake meer van een El Niño. Het is daarom logisch dat het jaar koeler uitvalt, zegt Verheggen: “Het zou heel raar zijn als het net zo warm of zelfs warmer zou zijn.” Toch waren de temperaturen nog steeds hoog. “In vergelijking met decennia geleden was vorig jaar bijzonder warm”, zegt Verheggen, “en ook warmer dan we op grond van de opwarmende trend zouden verwachten.”

Actievere zon, minder vervuiling

Onder wetenschappers woedt nog altijd een discussie over welke oorzaken, naast El Niño, de afgelopen jaren zo warm maakten. Waarschijnlijk gaat het om een cocktail van diverse zaken, schreef de Amerikaanse klimaatwetenschapper Zeke Hausfather in december op Carbon Brief, een gespecialiseerde website over klimaat.

De wereld is de lange termijnlimiet uit het verdrag van Parijs snel aan het naderen.

Carlo Buontempo, directeur bij de Europese klimaatdienst Copernicus

Zo was de zon wat actiever dan normaal wat leidde tot iets hogere temperaturen. Verder nam de vervuiling in de Chinese industrie en de internationale scheepvaart af. Daardoor zitten minder kleine deeltjes (aerosolen) in de lucht die zonlicht weerkaatsen, en de aarde iets afkoelen. Er zijn ook aanwijzingen dat de wereldwijde bewolking afneemt. Dat leidt ertoe dat de aarde iets donkerder is en meer zonlicht vasthoudt. Het is onduidelijk hoe dit komt.

In 2024 brak de aarde voor het eerst door de grens van 1,5 graden Celsius opwarming. Tien jaar geleden beloofden bijna alle landen in Parijs om de opwarming onder de 2 graden Celsius te houden, en liever nog onder de 1,5 graad. Wetenschappers vergelijken de temperatuur daarbij met de periode tussen 1850 en 1900. Toen begon het grootschalige verbranden van steenkool, olie en gas.

Doorbreken 1,5 graad ‘kwestie van tijd’

Vorig jaar bleef de wereld met 1,47 graden Celsius net onder de grens van ‘Parijs’. Omdat het klimaat van jaar tot jaar varieert, kijken experts veelal niet naar losse jaren. In plaats daarvan berekenen ze een gemiddelde over een langere periode. Zo bezien is de aarde nu circa 1,4 graden Celsius opgewarmd.

Toch lijkt de definitieve doorbraak een kwestie van tijd. “De wereld is de lange termijnlimiet uit het verdrag van Parijs snel aan het naderen”, zegt Carlo Buontempo, die bij Copernicus verantwoordelijk is voor de gegevens over klimaatverandering. “We gaan erdoorheen. We moeten nu kiezen hoe we omgaan met die onvermijdelijke overschrijding.” De recentste raming van Copernicus wijst erop dat dit begin 2029 gaat gebeuren.