Na Venezuela richt Donald Trump zijn pijlen openlijk op Groenland. Daarbij lijkt het de Amerikanen ook te doen om de grote voorraden aan zeldzame aardmetalen die onmisbaar zijn voor moderne technologie. Maar zeldzaam zijn deze metalen niet. De markt wordt alleen volledig gedomineerd door China, en daar gaat Groenland geen verschil in maken.
Christopher Christiaanse is ingenieur en werkt als adviseur en docent in de energietransitie.
Zeldzame aardmetalen zijn een groep chemische elementen die vanwege hun eigenschappen essentieel zijn voor hightech toepassingen: van digitalisering en energietransitie tot defensie en de zorg. In de grond komen deze aardmetalen bijna nooit voor als zuivere metalen, maar in lage concentraties in andere mineralen, zoals steenkool. Je moet eerst enorm veel gesteente verwerken om een relatief kleine hoeveelheid bruikbaar materiaal te winnen. Kritieker dan de mijnbouw zelf is het proces daarna: het scheiden, zuiveren en omzetten van ertsen in bruikbare metalen vraagt ontzettend veel energie en chemicaliën. Bij de verwerking komen enorme giftige afvalstromen vrij die ofwel voor veel milieuschade zorgen, ofwel veel geld kosten om te verwerken. Dat maakt de hele keten duur, omstreden en lastig op te schalen.
Zogeheten zeldzame aardmetalen komen op alle continenten veelvuldig voor, ook in Europa. De zeldzaamheid is dan ook economisch: ze zijn schaars omdat het lastig en duur is om ze te scheiden en te zuiveren. De echte schaarste zit in de raffinagecapaciteit, en die staat voor meer dan 70 procent in China. Ook Amerika’s enige mijn voor zeldzame aardmetalen, de Mountain Pass Rare Earth Mine, exporteert sinds 2017 de ertsen naar China voor raffinage.
China zet deze dominante positie steeds vaker in als drukmiddel door export te beperken of te vertragen. Zo bepaalt China in de praktijk hoe snel Europa en Amerika hun industrie, defensie en energietransitie kunnen opschalen. Om uit de Chinese greep te komen wordt vaak naar Groenland gewezen. dat 25 van de 34 kritieke grondstoffen voor Europa in Groenland voorkomen. Maar daarmee is Groenland niet een soort schatkamer die ons onafhankelijk kan maken van China.
Echte macht ligt bij raffinage en recycling
Mijnbouw in het Arctische gebied is extreem duur en riskant. Bovendien is er nauwelijks infrastructuur op Groenland, en zijn de meeste havens meer dan de helft van het jaar niet ijsvrij. Voor de verwerking van de ertsen ter plekke moet een enorme energie-infrastructuur opgetuigd worden, die continu van brandstof moet worden voorzien. Een veelgehoord argument is dat mijnbouw op Groenland makkelijker wordt door klimaatverandering, maar het tegenovergestelde lijkt waarschijnlijker: als de permafrost ontdooit, worden aardlagen en infrastructuur instabiel, met verdere kostenstijgingen tot gevolg.
Gelukkig staat Europa niet stil: De EU Critical Raw Materials Act moet de Europese aanvoerketens van zeldzame aardmetalen zekerder maken door meer metalen zelf te winnen, te verwerken en te recyclen. Onder de wet vallen ook 60 strategische kernprojecten die winning, verwerking en recycling versnellen en tegelijk samenwerking met landen buiten de EU versterken.
Europa en Amerika kunnen blijven staren naar kaarten van Groenland waar alle voorraden staan ingetekend, maar de echte macht ligt bij raffinagecapaciteit. Zolang raffinage en de bijbehorende kennis niet op schaal buiten China staan, blijft elke nieuwe mijn vooral een omweg naar dezelfde poort. Wie echt minder afhankelijk wil worden moet bouwen aan verwerking en recycling.
Lees ook
Voor cruciale grondstoffen heeft Europa de rest van de wereld gewoon nodig
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC