Zelf voor een paar honderd euro per maand een sociale huurwoning huren bij een corporatie, terwijl je intussen ook de eigenaar bent van één of meerdere koopwoningen: het is bepaald niet de bedoeling, maar het gebeurt toch. In 2024 maakten de huurders van bijna 12.000 corporatiewoningen zich hier schuldig aan, zo stellen onderzoekers van het Centraal Planbureau vast in een rapport dat dinsdag is verschenen.
Deze huurders zijn (deels) eigenaar van een koopwoning en verhuren die in veel gevallen ook, soms in strijd met de regels van hun corporatie. Zo’n 1.200 huurders hebben zelfs meer dan één woning – sommigen tot wel zes en een enkeling tien of meer. Het CPB spreekt van een „bijzondere vorm van scheefwonen” die niet strookt met het maatschappelijke belang van woningcorporaties: mensen met een lager inkomen betaalbare huisvesting bieden.
Wie deze huurders-annex-huisbazen zijn, is niet bekend. De onderzoekers komen op hun resultaten door geanonimiseerde datasets van het CBS te combineren met de gemeentelijke basisadministratie. Zo kunnen ze zien of een bepaald persoon staat ingeschreven bij een woningcorporatie én of diegene tegelijk een koopwoning op zijn of haar naam heeft. Of dat een huurder mede-eigenaar was van een koopwoning waar nog iemand anders woonde. Naam en adres van de huurders waren daarbij niet zichtbaar.
Bij een op de zes van deze 12.000 huurders-eigenaars is er sprake van bijzondere omstandigheden. Bijvoorbeeld een scheiding, waarbij een van de ex-partners achterblijft in de koopwoning en dat die nog niet verkocht is. Ook zou er sprake kunnen zijn van een erfenis, waarbij één van de ouders nog in leven is en in de woning zit maar een van de kinderen deels eigenaar wordt van het huis.
Zelf verhuren
Maar bij de overgrote meerderheid spelen zulke omstandigheden niet. Deze groep bleek volgens de onderzoekers een relatief hoog inkomen te hebben en in aantrekkelijke corporatiewoningen te wonen, bijvoorbeeld in de buurt van voorzieningen of een gewilde locatie.
Een scenario is een stel dat na een paar jaar huren een eigen huis koopt, maar de corporatiewoning aanhoudt om die – tegen de regels – onder te verhuren. Een van de twee blijft op papier in de corporatiewoning wonen, terwijl de ander zich inschrijft in de koopwoning. Intussen wordt de corporatiewoning onderverhuurd, buiten de corporatie om.
Andersom kan ook: een huurder die in een corporatiewoning zit maar ondertussen één of meerdere koopwoningen verhuurt als huisbaas. In 1.193 gevallen bleek een huurder in het bezit te zijn van twee of meer koopwoningen – en daar waarschijnlijk huurinkomsten mee op te strijken die niet passen bij een sociale huurwoning. Bij 33 huurders ging het om tien woningen of meer. In 2021 bleek uit onderzoek van het Kadaster, op verzoek van NRC, dat één huurder in de gemeente Súdwest-Fryslân maar liefst 59 huizen had.
De groep scheefhuurders heeft een relatief hoog inkomen en woont in aantrekkelijke corporatiewoningen, op een gewilde locatie
Vorig jaar kwam het tot een rechtszaak tussen Ymere en een huurder, waarbij de rechter in het voordeel van de Amsterdamse corporatie oordeelde. Die zegde het huurcontract op van een huurder die verderop in Amsterdam drie koopwoningen bleek te hebben. „Het maatschappelijk belang van woningzoekenden speelde daar zwaarder dan het privébelang van de huurder. Deze uitspraak was voor ons reden om hier dieper in te duiken”, zo zegt Rob Aalbers, sectorhoofd Klimaat en Gebouwde omgeving bij het CPB.
Je kunt zo 12.000 corporatiewoningen vrijspelen voor mensen die ze echt nodig hebben
Rob Aalbers
Centraal Planbureau
Hoewel het om maar 0,5 procent van alle 2,3 miljoen corporatiehuishoudens gaat, is het volgens het de onderzoekers genoeg reden om hier verder onderzoek naar te doen. Aalbers. „Deze mensen huren bij corporaties, waar lange wachtlijsten zijn, maar hebben intussen zelf een woning waar ze in zouden kunnen. Je kunt zo 12.000 corporatiewoningen vrijspelen voor mensen die ze echt nodig hebben.”
Wel inkomen opgeven, geen vermogen
Corporatiekoepel Aedes noemt het „heel onrechtvaardig” als corporatiehuurders zelf ook huizen bezitten waar ze niet in wonen. „Er is hoge woningnood en wij moeten echt alle zeilen bijzetten om van die ellenlange wachtlijsten af te komen”, aldus Aedes-voorzitter Liesbeth Spies. „Die corporatiewoningen moeten beschikbaar komen voor de mensen die op de wachtlijst staan.”
Veel corporaties proberen deze praktijk aan te pakken door bij elke nieuwe huurder vooraf te vragen of zij al woningeigenaar zijn, of in clausules vast te leggen dat huurders het moeten melden als zij een woning in bezit krijgen. In geval van een scheiding kan een corporatie om een verkoopakte of een verkoopopdracht aan een makelaar vragen.
Wat de opsporing van huurders-huiseigenaren lastig maakt, is dat inkomensgegevens opvragen is toegestaan, maar huurders niet verplicht zijn om informatie over hun vermogen op te geven, zoals over eigen vastgoed.
Spies: „Een keer per jaar kunnen we bij de Belastingdienst opvragen of een huurder meer verdient dan de inkomensgrens voor toewijzing van een sociale huurwoning (in 2026 ruim 51.500 euro voor eenpersoonshuishoudens, ruim 56.900 voor meerpersoonshuishoudens). We krijgen dan een ‘ja’ of een ‘nee’, maar niet hoeveel iemand precies verdient. Bij een ‘ja’, kunnen we een eenmalige inkomensafhankelijke huuropslag invoeren van maximaal 100 euro.” Deze inkomensafhankelijke huur werd volgens Aedes in 2024 door iets meer dan de helft van alle corporaties toegepast.
Volgens Spies zou een periodieke vermogenstoets in de toekomst „behulpzaam” kunnen zijn. „Al wil ik het niet doen lijken alsof we huurders uit hun corporatiewoning willen jagen als ze te veel verdienen. Soms kan je situatie veranderen en ga je wat meer verdienen, maar je kunt ook terugvallen in inkomen. Het gaat ons om deze groep huurders die een eigen woning heeft. Daar moeten we wat ons betreft goed naar kijken.”
Lees ook
Sociaal huren, met een pied-à-terre in de grachtengordel
Aanvulling (13 januari 2026 om 12.09 uur): het stuk is in de loop van dinsdagochtend geactualiseerd met een reactie van Aedes-voorzitter Liesbeth Spies
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC