Hij roept: locatie, locatie, locatie. Groenland ligt op een strategische plek in het arctisch gebied en de Amerikaanse president Donald Trump wil niet dat Rusland en China het daar samen voor het zeggen hebben. Op Groenland zijn ook fijn grote datacenters weg te zetten en zijn er gewilde grondstoffen te vinden. Maar ook size does matter, vermoeden veel Trump-watchers. De size op de wereldkaart.
Op de kaart lijkt Groenland gigantisch, ongeveer even groot als het hele continent Afrika. In werkelijkheid is Afrika veertien keer groter dan Groenland. Ook Europa en Noord-Amerika zijn op de meeste kaarten uitgerekt, de continenten rond de evenaar niet. Dit komt door hoe de aarde (een bol) vaak wordt weergegeven op papier of scherm (plat). De veelgebruikte Mercatorprojectie rekt de boven- en onderkant van de aardbol enorm uit.
Zoom in
De Mercatorprojectie is groot geworden dankzij de Europese handel over de wereldzeeën. De wereldkaart van de Vlaamse cartograaf Gerard Mercator stamt uit 1569. De officiële titel luidt: Nova et aucta Terrae descriptio ad usum navigantium emendatè accomodata, oftewel: Nieuwe en verbeterde kaart van de wereld geschikt voor de zeevaart.
Handel via zee was in de zestiende eeuw heel belangrijk geworden. Maar routebepaling midden op zee was vrijwel onmogelijk, er waren nauwelijks oriëntatiepunten en de juiste meetinstrumenten waren nog niet uitgevonden. Het principe van lengte- en breedtegraden was al wel bedacht, maar waar breedtegraden steeds op gelijke afstand van elkaar blijven, verandert de lengteschaal: richting de polen komen ze steeds dichter bij elkaar. Voor een schipper die een koers wilde bepalen was dat hoogst onhandig.
https://x.com/neilrkaye/status/1161610119165161473
Mercator kwam met een oplossing: zijn kaart was dan wel niet oppervlaktegetrouw, hij was wél richtingsgetrouw. Een gelijkblijvende koers op het kompas is op deze kaart een rechte lijn. De kaart werd daarmee voor schippers bruikbaarder als navigatiehulp, en dankzij de dominantie van de handel en zeevaart werd het in het Westen de dominante kaartweergave. Ook Google Maps gebruikt de Mercatorprojectie.
Door de mercatorprojectie lijkt Groenland zo groot als Afrika. De realiteit is anders.
Zoom in
Er zijn tal van andere kaartweergaven die realistischer zijn. De Winkel-tripelprojectie bijvoorbeeld, van de Duitser Oswald Winkel uit 1921, probeert de lijnen bruikbaar te houden terwijl hij tegelijkertijd het uitrekken vermindert, zijn wereldkaart is dan ook ronder dan die van Mercator. Deze variant staat in veel atlassen, de National Geographic Society van de VS is in 1998 officieel overgestapt op deze projectie.
Het verder vrij wetenschappelijke vak van kaartenmaken is regelmatig onderdeel van geopolitiek. In de Koude Oorlog kwam het Amerika bijvoorbeeld heel goed uit dat in de Mercatorprojectie ook Rusland gigantisch lijkt, het gevaar leek extra groot. Vorig jaar werd de petitie Correct the Map gelanceerd. De organisatie wil de Equal Earth-kaartprojectie leidend maken, die lijkt op Winkel-tripel, maar de oppervlaktes zijn nog iets eerlijker. Afrika is in deze weergave veel prominenter dan in de Mercatorprojectie.
Lees ook
Een kaart is nooit zomaar een kaart. Daarom wil Afrika de wereldkaart hertekenen
Liveblog
Economieblog
Nederland krijgt voorlopig geen eigen pakketjesheffing (China had wel een giga-handelsoverschot)
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC