Hoe krijg je een makaak zo ver dat hij iets doet waar hij helemaal geen zin in heeft? Door met zijn brein te rommelen, schrijven wetenschappers aan de universiteit van Kyoto in Current Biology. De onderzoekers wisten apen te motiveren door specifieke hersengebieden tijdelijk chemisch van elkaar los te
Het was al bekend dat de betreffende gebieden, het ventrale stratium (VS) en het ventrale pallidum (VP), een hoofdrol spelen in het reguleren van motivatie. Samen gaan ze over het inschatten van taken: is een beloning de moeite waard? Om te begrijpen waarom mensen gedemotiveerd kunnen raken, zoals bijvoorbeeld bij depressie, namen de onderzoekers de VS-VP-verbinding onder de loep.
De apen kregen een taak voorgeschoteld waaraan ze vrijwillig konden meedoen. Een aap die besluit mee te doen, krijgt een aanbod: een combinatie van smakelijk suikerwater en een irritante puf lucht in het gezicht. Elke ronde is het aanbod anders: de hoeveelheid suikerwater en de sterkte van de puf worden aan de hand van de lengte van twee streepjes op een scherm aangekondigd. De apen mogen via een touchscreen dan zelf beslissen of ze de combinatie krijgen of niet.
Al snel leerden de apen dat meedoen met de taak weleens vervelend kon uitpakken. Ondanks de mogelijke beloning, en de optie om het aanbod af te slaan, aarzelden ze om überhaupt mee te doen. Maar toen de onderzoekers de VS-VP-verbinding tijdelijk chemisch onklaar maakten, verdween die twijfel als sneeuw voor de zon. De apen trotseerden de angst voor dat nare pufje en voerden de taak vaker uit.
Belangrijk detail: de gemotiveerde apen vonden de pufjes onverminderd irritant. Hoofdonderzoeker Ken-ichi Amemori legt uit: „Bij het uitschakelen van de VS-VP-verbinding zien we dat de apen dezelfde keuzes blijven maken tijdens de taak. We kunnen dus uitsluiten dat de apen de pufjes ineens prima vinden. Ons resultaat gaat echt over motivatie.”
Speciaal ontworpen medicijnen
„Zo’n luchtpufje is gewoon strontvervelend”, grinnikt Dennis Schutter aan de telefoon. Hij is hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht, en niet betrokken bij het onderzoek. „En dat die apen dan toch aan de taak meedoen is supercool. Die hersenverbindingen zijn natuurlijk enorm complex, dus ongetwijfeld is dit nog maar een stukje van de puzzel. Maar gaaf onderzoek is het wel.”
De neurowetenschappers schakelden de hersenverbinding uit met chemogenetica. Daarbij verstoren speciaal ontworpen medicijnen de werking van specifieke hersengebieden. Dit gerichte en tijdelijke ingrijpen in het brein is instrumenteel bij onderzoek naar de werking van de hersenaandoeningen als epilepsie.
Het onderzoek is dus niet alleen relevant voor het begrip van apenbreinen. Amemori: „Makaken lijken qua hersenstructuur flink op mensen. Veel meer nog dan bijvoorbeeld ratten, die ook voor dit soort onderzoek gebruikt worden. We kunnen op gebied van emotie en cognitie ontzettend veel leren dankzij deze apen.”
Schutter beaamt dat makaken geschikt zijn als model voor de mens, maar benadrukt dat motivatie niet in één hersenverbinding te vatten is. „Het is een mooi resultaat, maar er zijn nog veel meer hersengebieden bij betrokken. Daarbij komt nog de invloed van externe omstandigheden. Genoeg ruimte voor vervolgonderzoek dus.”
Of we in de toekomst ook mensen wat motivatie kunnen inspuiten? Daar is Amemori nog voorzichtig mee. „In de verre toekomst kunnen we daar misschien aan sleutelen. Maar laten we eerlijk zijn: de ruimte om te twijfelen voordat je iets vervelends doet, is misschien juist wel gezond.”
Schrijf je in voor de nieuwsbrief NRC Wetenschap
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Inschrijven
Ingeschreven
Afmelden
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC