Minder dan een seconde hing de symbolische sleutel maandag gewichtloos tussen de Amerikaan en de Rus. Daarna werd drie maal de scheepsbel geluid en had Sergei Kud-Sversjkov het bevel over het International Space Station (ISS) overgenomen van Mike Fincke.
NASA-astronaut Fincke keert met drie andere bemanningsleden vervroegd terug op aarde, omdat een van de vier ernstige medische problemen heeft. Om wie van de vier het gaat, en wat het medische probleem is, is niet bekend gemaakt. Na hun landing voor de Californische kust, voorzien voor donderdag om 09.41 uur Nederlandse tijd, bestaat de ISS-bemanning nog uit drie personen: een Amerikaan en twee Russen.
De Russisch-Amerikaanse samenwerking binnen het International Space Station (ISS) is de meest zichtbare uitzondering op de bevriezing van de bilaterale betrekkingen na de grootschalige Russische aanval op Oekraïne, in februari 2022. In augustus 2025 kwamen NASA en Roscosmos nog overeen om de gezamenlijke operaties van het station in elk geval tot 2028 voort te zetten, inclusief de permanente aanwezigheid van beide landen in de ruimte.
Daartoe behoren ook de zogeheten ‘cross-flights’, waarbij Russische kosmonauten met Amerikaanse commerciële ruimtevaartuigen, zoals die van SpaceX, naar het ISS reizen, en Amerikaanse astronauten met Sojoez-capsules reizen en vliegen.
Tijdens de Koude Oorlog maakte wetenschappelijke samenwerking deel uit van de zogeheten ‘détente’, de periode van verminderde spanning tussen het kapitalistische Westen en de communistische landen, die de kern vormde van het buitenlandbeleid van president Richard Nixon (1969-1974) en zijn opvolger Gerald Ford.
Ook destijds werkten ruimtevaartwetenschappers al samen, bijvoorbeeld in het Apollo-Sojoez-testproject (1975), waarbij ruimtevaartuigen van die twee types zich in de ruimte aan elkaar koppelden. In de jaren zeventig was er ook enige samenwerking op medisch gebied (onderzoek naar kanker, hartziekten en vaccins) en op het gebied van oceanografie en meteorologie. Bij de onderhandelingen over de kernwapenbeheersingsverdragen SALT I en SALT II (1972-1979) speelde bilateraal wetenschappelijk overleg over wapensystemen ook een belangrijke rol.
Kernfusie
Naast de ruimtevaart is er alleen nog samenwerking binnen de internationale kernfusie-organisatie ITER, die in Zuid-Frankrijk een plasmareactor ontwikkelt. Tussen de wetenschappers uit 35 deelnemende landen bevinden zich Amerikanen en Russen. De Europese Unie dragen bijna de helft van de kosten, van de rest betalen China, India, Japan, Zuid-Korea, Rusland en de VS elk een gelijk deel. In november vorig jaar werd er nog een in Rusland gebouwde vacuümtank afgeleverd, een cruciaal onderdeel voor diagnostische tests.
Rusland en de VS maken eveneens deel uit van de Arctic Council, samen met zes andere landen die aan het noordpoolgebied grenzen en vertegenwoordigers van daar levende inheemse volken. Die raad praat sinds 1996 over economische, wetenschappelijke en sociale thema’s en wisselt elke twee jaar van voorzitter; Rusland was het van 2021 tot 2023.
In hun laatste slotverklaring (mei 2025) bevestigden de leden van de raad hun „toewijding aan het handhaven van vrede, stabiliteit en samenwerking” in het noordpoolgebied en erkenden ze de veranderingen in het gebied door klimaatopwarming. Maar een reeks geopolitieke spanningen en Amerikaanse onwil onder ‘Trump-1’ en ‘Trump-2’ om de factor ‘mens’ in de temperatuurstijging te erkennen, maken zulke verklaringen grotendeels symbolisch.
Beide landen zouden nog wel data en observaties over het weer en ijsvorming via bestaande internationale platforms delen.
Kernkoppen
Het Amerikaans-Russische nucleaire wapenbeheersingsverdrag New START bestaat formeel nog, maar vervalt op 5 februari als er geen (tijdelijke) verlenging komt. Het verdrag, getekend in 2010, bindt Moskou en Washington elk aan een maximum van 1.550 kernkoppen, verspreid over intercontinentale raketten in silo’s en onderzeeboten, en aan boord van strategische bommenwerpers. Het volgde op START I (1991) en START II (1993).
De Amerikaanse president George H.W. Bush en de Russische president Michail Gorbatsjov ruilen de vulpennen waarmee ze in 1991 het ontwapeningsverdrag START I ondertekenden.
Foto Reuters
Zoom in
Sinds Rusland New START in 2023 opschortte, hebben geen wederzijdse inspecties van arsenalen plaatsgevonden. Zonder verlenging bestaat vrees voor een nieuwe kernwapenwedloop.
Rusland en de VS voeren ondanks de sancties nog steeds handel met elkaar. De totale waarde in goederen en diensten bedroeg volgens officiële Amerikaanse cijfers 3,5 miljard dollar in 2024, een kwart minder dan het jaar ervoor. De VS voeren meer in dan uit: voornamelijk grondstoffen en chemicaliën die buiten de sancties op energie, militaire zaken en luxegoederen vallen.
Op sportgebied is er geen samenwerking meer. Op hun top in Anchorage, Alaska, in augustus vorig jaar, zouden Trump en Poetin gepraat hebben over ijshockeywedstrijden tussen Russische en Amerikaanse clubs, maar die zijn er nog niet gekomen.
Lees ook
Wie de ruimte in wil moet kerngezond zijn, maar een verblijf in de ruimte is dat allerminst
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC