Volgens informatie die mensenrechtenorganisatie Amnesty International ontving, is Erfan Soltani afgelopen donderdag opgepakt. Hij woont in de stad Fardis, ten westen van Teheran, waar hij een eigen kledingwinkel heeft. Sinds zijn arrestatie hebben familieleden niets meer van hem vernomen, maar de autoriteiten zouden hen hebben meegedeeld dat hij ter dood is veroordeeld.
Een familielid vertelde aan de Amerikaanse zender CNN dat Soltani deelnam aan de protesten omdat hij gelooft in fundamentele vrijheden. De demonstraties houden inmiddels al twee weken aan. Wat begon als protest tegen de hoge inflatie, is uitgegroeid tot een bredere uiting van onvrede over de kloof tussen de staat en de bevolking.
Lees ook Deze Iraniërs werden doodgeschoten tijdens protesten: ‘Gestorven op weg naar vrijheid’
Het orthodox islamitische regime treedt hard op tegen de demonstranten. Volgens de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie HRANA zouden al tweeduizend mensen daarbij zijn gedood. Het is moeilijk om dit soort cijfers bevestigd te krijgen, omdat het internet grotendeels is afgesloten.
Ondanks het geweld van het regime stellen Iraanse staatsmedia dat juist de demonstranten relschoppers zijn. Het familielid van Soltani stelde tegenover CNN dat hij nooit geweld heeft gebruikt. “Het is altijd het regime geweest dat vernietigt”, zei zij. “Ze verzinnen beschuldigingen om jonge mensen te kunnen executeren.”
‘Kritische stemmen het zwijgen toebrengen’
Soltani zou vermoedelijk de eerste demonstrant zijn die in verband met de recente protesten wordt geëxecuteerd. Iran hanteert al decennialang de doodstraf. Volgens mensenrechtenorganisatie Iran Human Rights zijn in 2025 zeker 1500 mensen geëxecuteerd door ophanging.
“In Iran wordt al snel de doodstraf ingezet als politiek middel om kritische stemmen het zwijgen toe te brengen”, zegt Elke Kuijper van Amnesty International. De organisatie vreest dat meer opgepakte demonstranten hetzelfde lot wacht.
Lees ook Gemiddeld drie mensen per dag: Iran executeert in recordtempo
“De snelheid en hardheid waarmee het Iraanse regime nu optreedt, is ongekend”, stelt Ladan Rahbari, politiek socioloog aan de Universiteit van Amsterdam en Irankenner. “Iedereen kent wel iemand die gearresteerd of gedood is. De politie en het leger schieten in het rond en vallen iedereen aan die in de weg staat.”
Die wreedheid laat volgens Rahbari juist zien hoe zwak het Iraanse regime is. “De staat is enorm bang voor wat de protesten teweeg kunnen brengen.”
Het regime zet alle beschikbare krachten in om de demonstranten te intimideren, zowel militairen als inlichtingenofficieren. “Alle opgepakte demonstranten worden geregistreerd en ondervraagd”, zegt de socioloog. “Daarvoor is een omvangrijk inlichtingenapparaat nodig.”
Lees ook Wankelt het Iraanse ayatollah-regime? ‘Machtswisseling ver weg’
Op welke plekken demonstranten worden vastgehouden en hoe zij worden behandeld, is onduidelijk. “Bij dit soort massa-arrestaties houdt het regime geen rekening met mensenlevens”, stelt Rahbari. “Capaciteit speelt geen rol. Als in een gevangenis ook maar een beetje ruimte is, zitten mensen daar opeengepakt.”
Geen eerlijk proces
Het regime heeft aangekondigd juridische procedures te versnellen naar aanleiding van de protesten. “Als organisatie schrikken wij ervan als wij dat lezen”, stelt Kuijper. Zulke versnelde processen vinden vaak plaats bij militaire rechtbanken, die erom bekend staan hoge straffen zoals de doodstraf te geven zonder eerlijke rechtsgang.
Zo zou Soltani geen beroep hebben kunnen doen op een advocaat en geen nieuw proces kunnen aanvragen. Zijn zus, die advocaat is, probeerde de zaak aanhangig te maken, maar de autoriteiten vertelden haar dat er niets aan kon worden gedaan.
Lees ook 26 seconden contact met familie in Iran: ‘Het regent lichamen, zeiden ze’
“Na een executie krijgt de familie het lichaam meestal niet terug”, vertelt Kuijper. Executies vinden plaats in gevangenissen, maar soms ook in het openbaar, op pleinen. “Dat zou bij Soltani eveneens kunnen gebeuren, om extra angst te zaaien.”
Brede beweging
Soltani is een van de duizenden demonstranten die zijn vastgezet. Volgens HRANA zijn inmiddels ruim 16.000 mensen opgepakt. Die aantallen onderstrepen hoe breed de protestbeweging is. Iran Human Rights, ook een mensenrechtenorganisatie, spreekt ondertussen van 3428 doden. Ook dat getal is moeilijk te verifiëren vanwege het afgesloten internet.
Rahbari wijst erop dat de demonstraties zich niet beperken tot de grote steden, waar je een grotere progressieve onderstroom zou kunnen verwachten. Ook in kleinere steden en dorpen laten mensen van zich horen.
Op de beelden van de protesten is een dwarsdoorsnede van de samenleving te zien. “Ik zie studenten, arbeiders, ouderen, mannen en vrouwen”, somt Rahbari op. “De diepe onvrede wordt breed gedragen.”
Wil je meer weten over de internationale druk op het Iraanse regime? Bekijk dan de video hieronder:
De strijd om de macht in Iran