Gisteren
leestijd 5 minuten
2940 keer bekeken
Bewaren
© Foto: Elianne van Turennout
Ongeacht welke mening de mensen thuis mogen hebben, kunnen we concluderen dat protest werkt, als je bereid bent een metaforische marathon te lopen. Dit brengt ons terug naar Nederland, dat nog steeds sterke banden heeft met Elbit Systems. Op diezelfde 14 januari verscheen activist Olax in de rechtbank van Den Haag. Op 22 december 2025 sloopte hij met een baksteen een ruit van de Britse ambassade in Den Haag met de tekst “Free the Filton 24.” Dat leverde hem een gebiedsverbod op, dat hij meermaals overtrad. Tijdens de herhaalde arrestaties ging de baksteenactivist in honger- en dorststaking — die hij ondanks zijn diabetes type 2 honderd uur volhield.
Aangekomen in de rechtbank werd er medegedeeld dat er een zaal voor maximaal 20 mensen was geregeld, terwijl er minstens 40 mensen aanwezig waren. Zo moesten er keuzes gemaakt worden wie deze zitting bij kon wonen en kreeg de pers voorrang. Dat is des te pijnlijker, omdat deze zaak in essentie draait om gehoord worden. Zo verdiepte de zaak zich naast juridisch ook fysiek.
Hoewel Olax zijn dorststaking had gestaakt nadat het OM “mogelijk” bereid was tot afspraken, was hij op 14 januari al twintig dagen in hongerstaking. Die bereidheid bleek echter niet meer dan voorwaardelijk. Omdat op 1 januari iemand anders eveneens met een baksteen een ruit intikte, beargumenteerde het OM dat de baksteenactivist anderen bewust geïnspireerd heeft op sociale media, waardoor de “mogelijke” afspraken van tafel gingen. In de periode van 26 december tot en met 14 januari — zo zei hij in de rechtbank — was hij “al een kleuter aan gewicht verloren”. Volgens de verdediging hield Olax zich aan de gemaakte afspraken, terwijl het Openbaar Ministerie deze niet nakwam.
Het OM stelde daartegenover dat nooit sprake was geweest van een harde toezegging, maar slechts van een “mogelijke alternatieve afdoening”, onder voorwaarden zoals het vergoeden van de schade — een typische juridische slimmigheid waarmee feitelijk niets wordt beloofd, maar wel valse verwachtingen worden gecreëerd. Ook werd Olax verantwoordelijk gehouden voor het vermeende aanmoedigen. Hoewel de rechter erkende dat het woord “mogelijk” in deze context zwaar weegt, zei hij ook dat het niet betalen van de schade Olax niet kon worden verweten. Tegelijkertijd oordeelde de rechter dat bepaalde uitingen op sociale media, waaronder een video, als opruiend konden worden aangemerkt.
In de rechtszaal kreeg Olax ruimte om zijn motieven toe te lichten. Hij erkende de ruit te hebben vernield en het gebouw te hebben beklad, maar benadrukte dat schade nooit het doel was. Zijn handelen was, zo stelde hij, een vorm van protest en wanhoop, ingegeven door solidariteit met de hongerstakers in het Verenigd Koninkrijk en door het uitblijven van politieke respons.
De rechter stelt terecht dat vrijheid van meningsuiting een groot goed is, maar zei ook dat de overheid “de vrijheid heeft om te negeren.” Hoewel die uitspraak formeel binnen het recht past, miskent de rechter wellicht waar artikel 7 van de Grondwet voor bedoeld is: bescherming tegen (preventieve) staatscensuur. Daarom is deplatforming vanwege een mening wat anders dan een staat die iemand opsluit vanwege diens mening. Wanneer een overheid haar bevolking — letterlijk of figuurlijk — doodzwijgt, wordt luisteren een democratische plicht. Een particulier platform dat iemand negeert is daarom ook anders dan een overheid die bewust kiest om niet te luisteren.
Zo stelde de rechter ook dat dit verder gaat dan vrijheid van meningsuiting, en deze acties meer lijken op “verzet” en “dwang.” Ergens opmerkelijk dat een mening uiten geen “verzet” kan zijn en de rechter daar bewust onderscheid in maakt. Aangezien degene die op 1 januari een ruit vernielde na deze zitting in de rechtbank moest verschijnen, zou de uitspraak ook pas later komen.
Toen alle aanwezigen buiten waren werden er rode overalls aangetrokken door zo’n 20 sympathisanten. Dat was op het verzoek van Olax zelf. Van de politie mocht dit niet voor de deur, want een “collectieve uiting” geldt als een demonstratie. Vervolgens zei Olax in een korte toespraak: “Ik ga niets ontkennen, wel verklaren wat ik heb gedaan en waarom.” Ook kondigde hij aan een mars te maken naar de Britse ambassade. De baksteen — die hijzelf introduceerde als zijn “mascotte” — ging ook mee.
© Foto: Elianne van Turennout
Het was duidelijk dat dit een bewuste actie was om aangehouden te worden, bij voorkeur met zo min mogelijk schade. een oplettend oog zag al wat politie meerijden, en al vrij snel ontstond er in het park een politielinie. De Officier van Dienst gaf de sympathisanten door dat zij tot 18.00 uur mochten demonstreren binnen zicht- en gehoorsafstand van de ambassade, mits zij buiten gooiafstand bleven.
Later ontstond een confrontatie tussen Olax en de begeleidende agenten. “Doe wat ik zeg, anders is het nu klaar,” werd tegen hem gezegd. Hoewel Olax aangaf dat het voor hem klaar was, mocht de groep toch doorlopen. Bij de ambassade was met lint een vak afgezet waar demonstranten zich mochten bevinden. Omdat Olax bewust uit was op aanhouding, stapte hij onder het lint door, met het beoogde resultaat. Tussen half 5 en 5 uur hadden de sympathisanten een eind gebreid aan deze happening. Later op de avond Olax vrijgelaten en in afwachting van de uitspraak heeft de rechter hem een gebiedsverbod opgelegd binnen een straal van 50 meter rond de Britse ambassade.
Na 73 dagen hongerstaking werd een Brits overheidscontract van £2 miljard met Elbit Systems stopgezet. Niet na parlementair debat of diplomatieke druk, maar nadat gevangenen hun lichaam hadden ingezet als laatste middel om gehoord te worden. Tegelijkertijd werd in Nederland een Rode Lijn-demonstratie met circa 250.000 mensen genegeerd zonder noemenswaardige politieke consequenties. In het interview dat ik met Olax deed kwam dit dilemma ook naar voren.
Zoals John F. Kennedy ooit waarschuwde: “Those who make peaceful revolution impossible will make violent revolution inevitable.” Kennedy riep niet op tot geweld, maar wees erop waar de verantwoordelijkheid lag. Een overheid “hoeft niet te luisteren” — maar komt ze dan nog wel haar verantwoordelijkheden na? De vraag is niet waarom activisten grenzen opzoeken, maar waarom een democratische rechtsstaat pas reageert wanneer die grenzen al zijn overschreden. Het is terecht om ongemak bij die vraag te voelen; want wat blijft er nog over als vreedzame middelen worden uitgehold en uitgeput? Deze zaak maakt vooral het contrast zichtbaar tussen de vervolging voor een baksteen en het uitblijven van politieke consequenties voor geweld in Gaza.
© Foto: Elianne van Turennout