Wie wordt de nieuwe bewoner van het Belém Paleis in Lissabon? Na tien jaar is een einde gekomen aan het presidentschap van Marcelo Rebelo de Sousa, die de maximale twee termijnen als staatshoofd van Portugal heeft vervuld.
Zondag 18 januari wordt de eerste ronde van de presidentsverkiezingen gehouden. Als geen van de kandidaten dan een absolute meerderheid behaalt, volgt 8 februari een tweede ronde waarin de twee kandidaten met de meeste stemmen het tegen elkaar opnemen.
Die tweede ronde lijkt waarschijnlijk, want een recordaantal van elf kandidaten heeft zich aangemeld om De Sousa op te volgen — op een politiek instabiel moment voor Portugal. In de afgelopen drie jaar vonden driemaal parlementsverkiezingen plaats. Bij de meest recente verkiezing, in mei vorig jaar, wist de radicaal-rechtse partij Chega de tweede plaats te veroveren en doorbrak daarmee de decennialange dominantie van het centrum-rechtse PSD en de sociaal-democratische PS.
Bovendien staan er de komende periode een aantal controversiële onderwerpen op de agenda. Hoewel de president in Portugals semi-presidentiële stelsel grotendeels ceremoniële taken heeft, kan hij zich ook met politieke zaken bemoeien door een veto uit te spreken over wetsvoorstellen.
Die discussie rondom de nationaliteitswet zal terugkomen bij de nieuwe president. Daarnaast zal hij zich moeten uitspreken over een omstreden pakket arbeidshervormingen, dat in december tot een landelijke staking leidde, en een wet die euthanasie uit het strafrecht haalt. President De Sousa blokkeerde meerdere wetsvoorstellen over dat onderwerp met een veto.
Lees ook
Portugezen leggen donderdag het land plat uit protest tegen regeringsplan arbeidswet te flexibiliseren
Grondwet van na de dictatuur
Het takenpakket van de Portugese president bestaat verder uit de vertegenwoordiging van het land op internationaal niveau en de ratificatie van verdragen. Daarnaast is de president opperbevelhebber van de strijdkrachten, benoemt hij de minister-president en kan hij het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven, al wordt die mogelijkheid zelden gebruikt.
De verdeling tussen president en minister-president bestaat sinds de invoering van de grondwet in 1976, die er na vijf decennia dictatuur voor moest zorgen dat de macht nooit meer in handen van één persoon zou komen. Aan de president de opdracht om boven de politiek te staan en te bemiddelen bij politieke spanning. Die taak willen de elf kandidaten graag op zich nemen. Deze vier maken volgens de peilingen kans op het presidentschap.
André VenturaRadicaal-rechtse partijleider
André Ventura tijdens de campagne.
Foto TIAGO PETINGAANP / EPA
Zoom in
André Ventura, leider van de radicaal-rechtse partij Chega, maakte zijn kandidatuur voor het presidentschap al in januari vorig jaar bekend, maar ging twijfelen toen hij na de parlementsverkiezingen in mei plots de leider van de oppositie werd. De voormalig sportcommentator besloot voet bij stuk te houden, omdat het volgens hem mogelijk eenvoudiger is om het land te veranderen door het presidentschap te veroveren dan via parlementsverkiezingen. Dat wil hij niet doen door alleen linten door te knippen, maar door een ‘hands-on’ president te zijn. Hoewel hij hoog scoort in de peilingen, is het maar de vraag of Ventura (43) kan winnen in de tweede ronde, vanwege de weerstand van veel Portugezen om op een radicaal-rechtse kandidaat te stemmen.
Luís Marques MendesOud-partijleider centrum-rechts
Tijdens een campagnebijeenkomst in Paredes maakt presidentskandidaat Luís Marques Mendes op 12 januari 2026 een selfie met een inwoner
foto Miguel A. Lopes / EPA
Zoom in
Bij zijn benoeming tot presidentskandidaat namens de centrumrechtse partij PSD van premier Luís Montenegro had Luís Marques Mendes (68) forse concurrentie van voormalige partijleiders en premiers. Maar de oud-partijleider (2005-2007) hield vol en kreeg in mei de steun van zijn partij. De afgelopen jaren was Marques Mendes politiek commentator op televisie, maar hij vindt dat „de tijd is gekomen om iets terug te doen voor het land”, zo zei hij tijdens de bekendmaking van zijn kandidatuur. „Ik wil mijn land alles teruggeven wat het me door de jaren heen heeft gegeven: kennis, ervaring en kansen.”
António José Seguro Oud-partijleider sociaal-democraten
Presidentskandidaat Antonio Jose Seguro voert campagne in Lissabon.
Foto JOSE COELHO/ EPA
Zoom in
Na zijn jaren als Europarlementariër en verschillende politieke functies stond António José Seguro (63) tussen 2011 en 2014 aan het hoofd van de sociaal-democratische PS. Een teleurstellende verkiezingsuitslag dwong hem te stoppen, waarna hij de politiek verruilde voor de universiteit. Nu wil hij terugkeren omdat het land volgens hem „verandering en hoop op een beter leven nodig heeft”, zo kondigde hij vorige zomer aan. Later dat jaar kreeg hij de sociaal-democratische partij achter zich. Hij presenteert zichzelf als een progressief alternatief voor de veelal conservatieve kandidaten.
Henrique Gouveia e MeloOnafhankelijk kandidaat
De onafhankelijke kandidaat Henrique Gouveia e Melo begroet kiezers op een market in Lissabon.
Foto PATRICIA DE MELO MOREIRA /AFP
Zoom in
Na een 42-jarige carrière bij de marine werd Henrique Gouveia e Melo (65) bekend bij het brede Portugese publiek toen hij als coördinator van de Covid-19 vaccinatieprogramma in 2021 in negen maanden tijd een vaccinatiegraad van 85 procent wist te bereiken. Kort daarna begonnen de geruchten dat de marineofficier zijn uniform zou willen verruilen voor een pak, maar hij bevestigde zijn onafhankelijke kandidatuur pas in mei vorig jaar. „Het presidentschap is geen uitvoerende functie, het is eerder een positie van invloed”, zei Gouveia e Melo tegen het Portugese medium Observador. „Ik ben van plan een positieve invloed uit te oefenen.”
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC