Nieuwsuur

Negen maanden nadat een schilderij van de wereldberoemde Amerikaanse kunstenaar Mark Rothko beschadigd raakte, is het topstuk weer te zien in het Rotterdamse Depot van Museum Boijmans Van Beuningen.

Op het doek waren krasjes ontstaan nadat een kind het had aangeraakt. Werken van Rothko leveren op veilingen vaak tientallen miljoenen euro’s op.

Bijna kale kwast

Wie denkt dat restauratie een kwestie is van snel overschilderen, heeft het mis. De restaurator ging, na lang onderzoek, te werk met een zeer fijne kwast met maar enkele haren. De zoon van de in 1970 overleden Rothko, Christopher Rothko, hielp bij de restauratie. Nieuwsuur had de primeur om het gerestaureerde werk voor het eerst te tonen.

Het gaat om het schilderij Grey, Orange on Maroon, No.8, een doek van 2,3 bij 2,6 meter, aangekocht door het Boijmans in 1970. Vanwege de grootte van het schilderij én de instructie van Rothko dat al zijn werken op ooghoogte te zien moeten zijn, hing de onderkant binnen handbereik van een kind dat afgelopen april het museum bezocht. Het kind ging met vingers langs het doek, wat vier krassen veroorzaakte.

Restaurator Rika Pause is “heel tevreden” over het resultaat van de restauratie. Ze laat zien hoe ze te werk ging, ineengevouwen op een minuscuul krukje:

Oncomfortabel zitten en een superfijne kwast: zo ging restaurator Rika Pause te werk

“Je wilt nooit dat iets uit je collectie beschadigd raakt”, zegt Ina Klaassen, directeur van het museum. “Dit is natuurlijk ook een topstuk dat we vaak op zaal hebben hangen of uitlenen voor grote tentoonstellingen. Het is natuurlijk verschrikkelijk als zoiets gebeurt, dus je eerste reactie is: hoe erg is het? Is het herstelbaar?”

Na de beschadiging wist de restaurator, Rika Pause, meteen dat het herstel geen makkelijke klus zou worden. “Je moet eerst tijd vrijmaken om de techniek van de kunstenaar goed te begrijpen. Pas dan kun je aan de slag.”

Daarbij kreeg Pause hulp uit onverwachte hoek, namelijk van Rothko’s zoon Christopher. Samen met zijn zus beheert hij de nalatenschap van zijn vader en hij weet als geen ander hoe kwetsbaar de werken zijn. “Mijn vader gebruikte geen vernis voor zijn werken en hij lijstte ze niet in. Hij stond erop dat de schilderijen laag getoond werden, zodat de kijker in direct contact stond met het werk.”

Schade nabootsen met nagels

Mark Rothko overleed toen zijn zoon nog maar zes was, maar Christopher weet nog goed dat zijn vader niet graag toeschouwers had in zijn atelier. “Hij kon het niet uitstaan als mensen naar hem keken terwijl hij bezig was.”

Toch kwam Christopher veel te weten over de techniek die zijn vader gebruikte. “Het ziet er simpel uit, maar de gekleurde vlakken zijn vaak opgebouwd uit zes tot wel twaalf lagen verf. Hij keek na elke laag hoe die opdroogde, en bepaalde daarna zijn volgende zet.”

Uitzonderlijk bij deze restauratie was dat Christopher Rothko het Boijmans een stukje doek gaf, beschilderd door zijn vader in dezelfde periode als het beschadigde doek. “Daarop kon ik de schade nabootsen door er met scherpe voorwerpen, zoals mijn nagels, in te krassen”, zegt restaurator Pause. “Op de nagemaakte schade kon ik mijn zelfgemaakte verf voor de restauratie testen.”

In totaal is er bijna een half jaar onderzoek gedaan naar het schilderij. In maart reist het gerestaureerde werk alweer naar Venetië voor een tentoonstelling georganiseerd door Christopher Rothko.