ANP

  • Sjors Hofstede

    datajournalist Nieuwsuur

  • Sjors Hofstede

    datajournalist Nieuwsuur

Een jaar voor een belangrijke deadline voldoet nog geen enkele Nederlandse sloot, beek of rivier aan de Europese kwaliteitseisen. De Nederlandse wateren behoren al langer tot de slechtste van Europa, en de laatste jaren is zelfs sprake van achteruitgang.

Dit blijkt uit een analyse door Nieuwsuur van meetgegevens voor de Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze Europese regel moet voldoende schoon drinkwater garanderen voor de toekomst, en ecosystemen beschermen. Lidstaten moeten in 2027 aan de eerste eisen voldoen. Lukt dat niet, dan kan Brussel miljoenenboetes opleggen. Nederland ontving in 2024 al een waarschuwing.

Verder is de kans groot dat, als er niet voldaan wordt aan deze eisen, er rechtszaken worden aangespannen tegen bijvoorbeeld bouwprojecten die de waterkwaliteit aantasten. Een vergelijking met de stikstofcrisis is daarmee snel getrokken: de KRW heeft, in de recente woorden van kabinetsadviseur Peter Wennink, “de potentie om de Nederlandse vergunningverlening opnieuw op slot te zetten”.

Al langer zorgen, maar weinig verbetering

De dreiging van een watercrisis is niet helemaal nieuw: al in 2021 spraken Kamerleden hierover hun zorgen uit en in 2023 publiceerde de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur een advies over hoe zo’n crisis kan worden afgewend. Toch heeft er sindsdien weinig verbetering plaatsgevonden, blijkt uit meetgegevens van het Informatiehuis Water.

In 2025 voldeed geen enkel van de 745 oppervlaktewateren aan alle KRW-eisen. Met 150 stoffen en categorieën is die lijst weliswaar lang, maar het aantal voldane eisen stijgt ook nauwelijks meer en neemt op sommige plekken zelfs af.

Nieuwsuur

Voor de deadline van 2027 worden oppervlaktewateren vooral beoordeeld op hun ecologische toestand: de aanwezigheid en gezondheid van algen, voedingsstoffen, dieren en planten. Hiervoor krijgt maar één water het oordeel “goed”: de Rode Beek bij het Limburgse Brunssum. Daarbuiten is de laatste jaren het oordeel “matig” vaak vervangen voor het slechtere “ontoereikend”. Dit komt deels doordat er vaker te veel nutriënten zoals stikstof en fosfor zijn aangetroffen.

  • Nieuwsuur
  • Nieuwsuur
  • Nieuwsuur

Vorige slide

Volgende slide

Ook worden door heel het land meer onvoldoendes uitgedeeld voor zogeheten “specifiek verontreinigende stoffen” die de ecologie aantasten, met name zink, arseen en ammonium. Daar komt bovenop dat als een water voor één van deze niet-chemische stoffen wordt afgekeurd, dit gelijk geldt voor de hele categorie. Nederlandse wateren voldoen eveneens minder vaak aan de eisen voor chemische stoffen zoals PFAS.

De Nederlandse waterecologie bungelt al langer onderaan in Europa, waar bij de laatste tussenmeting in 2022 gemiddeld 40 procent van de wateren voldeed. Met één goedgekeurd water is dat sindsdien dus niet veranderd.

Meerdere oorzaken

Dat Nederlandse wateren zo slecht scoren heeft meerdere oorzaken, vertelt onderzoeker Piet Groenendijk van Wageningen Research: “Nederland is dichtbevolkt, het water wordt veel gebruikt en oppervlaktewateren zijn sterk verbonden.” De ligging onder de zeespiegel speelt volgens Groenendijk ook een rol: “In het westen van Nederland wordt veel water opgepompt en rondgepompt.” Oftewel: verontreiniging komt overal.

Maar er is nog een belangrijker aspect, zegt aquatisch ecoloog Piet Verdonschot (Wageningen University en Universiteit van Amsterdam): “De landbouw. Door uitzonderingen vanuit Brussel hebben Nederlandse boeren jarenlang veel meer mest mogen uitrijden dan goed is voor het water.” In mest zitten nutriënten als stikstof en fosfor, die via de bodem het water inspoelen en daar de groei stimuleren van algen die de ecologie aantasten.

Het gebruik van dierlijke mest is de afgelopen jaren afgenomen, maar door de transitie van veeteelt naar akkerbouw wordt er volgens Verdonschot meer kunstmest gebruikt, waardoor de belasting gelijk blijft. Terwijl: “Willen we de doelen van de KRW halen, dan moeten we zeker de helft minder uitrijden.”

De politiek

Daar is voorlopig alleen nog geen sprake van. Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) is voor de kerst nog teruggefloten door de Tweede Kamer toen zij op een aantal plekken juist meer ruimte wilde geven voor het uitrijden van mest. Eerder zette het kabinet-Schoof al een streep door het Nationaal Programma Landelijk Gebied, dat een aantal aanbevelingen bevatte van de Raad voor de leefomgeving. Ook veel andere adviezen uit dat rapport zijn niet of nauwelijks opgevolgd.

D66 en CDA hebben in hun gezamenlijke agenda al een aantal maatregelen aangekondigd voor het verbeteren van de waterkwaliteit. De VVD schreef in het verkiezingsprogramma dat het zich wil houden aan de Europese regels hiervoor.