De dreigementen van Trump volgen op de grootschalige protesten in Iran. De protesten, die in eerste instantie om de hoge inflatie draaiden maar al gauw zich op het regime richtten, werden keihard neergeslagen. 

Duizenden demonstranten zouden zijn gedood, volgens het Amerikaanse Time Magazine zelfs 30.000 mensen in twee dagen tijd. De exacte getallen zijn alleen moeilijk te verifiëren, omdat de internettoegang in Iran al wekenlang wordt geblokkeerd en beelden en informatie slechts mondjesmaat naar buiten komt.

Trump dreigde begin januari al met militair ingrijpen in Iran, als er demonstranten zouden omkomen. Zo stonden er executies van opgepakte demonstranten gepland, maar werden die toch niet uitgevoerd na de dreigementen. Midden-Oosten-correspondent Pepijn Nagtzaam plaatst daar wel een kanttekening bij: “Voor zover wij weten, hebben er nog geen executies plaatsgevonden. Maar het kan zijn dat dat in de gevangenissen wel gebeurd is.” 

‘Armada’

Het afgelopen weekend is een zogenoemde ‘armada’ richting Iran gestuurd door de VS. Dat is een vloot van oorlogsschepen. Onderdeel van deze armada is het vliegdekschip USS Abraham Lincoln, met meerdere geleide luchtafweerraketten. 

Oud-commandant De Kruif legt uit dat er zo’n 60 tot 80 schepen om het vliegdekschip heen hangen. Bovendien heeft de VS meerdere militaire bases op het vasteland in de buurt, bijvoorbeeld op Cyprus. “Ze kunnen heel veel militair vermogen ontplooien tegen Iran”, stelt hij.

De vraag is wat De Kruif betreft wat de VS kan bereiken met de militaire inzet. “Je kunt wel vaste installaties uitschakelen, of een aantal leiders van de Iraanse Revolutionaire Garde, maar je kunt nooit de hele garde uitschakelen”, stelt De Kruif. Het gaat dan namelijk om bijna 200.000 man. “Ze kunnen met grote precisie doelen uitschakelen, maar geen regimeverandering teweegbrengen.”

Druk van buurlanden

Buurlanden en andere grote landen in het Midden-Oosten hebben de afgelopen tijd veel druk op de VS gezet om vooral niet aan te vallen. “Landen als Qatar, Saoedi-Arabië en Turkije zien dat niet zitten”, zegt Nagtzaam. “Ze zijn bang dat je daarmee iets in gang zet, wat je later niet meer kunt controleren.” 

Een bombardement zou namelijk kunnen uitlopen op een grotere oorlog, die effect heeft op de rest van de regio. Iran heeft al gewaarschuwd dat een Amerikaanse aanval zou uitlopen op een ’totale oorlog’.

Zo vreest Turkije voor een grote vluchtelingenstroom uit Iran als er oorlog uitbreekt, en zijn Qatar en Saoedi-Arabië bang dat de handel in de regio wordt verstoord. 

‘Vooral een dreiging’

Wat De Kruif betreft betekent het sturen van de vloot oorlogsschepen in ieder geval nog niet direct dat er ook echt een aanval zal volgen. “Ik denk dat het vooral een dreiging is”, stelt hij. Helemaal uitsluiten kan hij het niet.

Ook Nagtzaam gaat niet direct uit van een aanval. Onder meer omdat de VS altijd wel een vliegdekschip met bijbehorende schepen in de regio heeft gehad. “Een paar weken geleden werd een van die schepen juist weggehaald om in te zetten bij Venezuela”, legt hij uit. “Het feit dat er nu een nieuw vliegdekschip richting het Midden-Oosten is gestuurd, kan twee dingen betekenen: of Amerika bereidt een aanval voor, of het andere vliegdekschip wordt vervangen.”

Gevluchte Iraniërs gingen eerder deze maand in gesprek met correspondent Pepijn Nagtzaam op de luchthaven van Istanbul. Daar vertelden ze over wat ze hebben meegemaakt: