‘Krijgen de aandacht die ze willen’

Ze halen al jarenlang het nieuws in Duitsland. Door de meest recente actie van de Vulkangruppe kwamen ruim 45.000 woningen en zo’n 2200 bedrijven zonder stroom te zitten. Het duurde dagen voordat de stroomvoorziening via tijdelijke bekabeling weer kon worden hersteld.

De politie is hard op zoek naar de daders en heeft een beloning van 1 miljoen euro uitgeloofd aan degene die de gouden tip heeft.

Meerdere groepen?

“Er is weinig bekend over deze groep”, zegt Wiebke Pittlik, hoofdredacteur van kennisplatform Duitslandweb. “We weten niet eens zeker of het om één groep gaat, of om meerdere groepen die onder hetzelfde label opereren.”

“Onbekende personen stichten sinds 2011 brand in Berlijn onder de naam Vulkangruppe”, schreven de autoriteiten van Berlijn in een rapport in 2019. Ze worden getypeerd als links-extremistische klimaatactivisten.

“Ze willen mensen attent maken op een probleem, en willen dat anderen in de samenleving gaan nadenken over de schade die wordt veroorzaakt aan de natuur”, zegt Bart Schuurman, hoogleraar terrorisme en politiek geweld aan de Universiteit Leiden.

“Je kan je afvragen of de groep zijn doelen bereikt, want ik denk dat ze mensen ook heel erg boos maken door ze in de kou te zetten.”

“Maar het is ook ontegenzeggelijk een manier om de aandacht te grijpen, waar niemand omheen kan”, zegt Schuurman. “En ze zullen hopen dat ze juist medestanders vinden, mensen die denken: ‘dit kan ik ook’. Bijvoorbeeld mensen uit de milieubeweging die teleurgesteld zijn over het gebrek aan vooruitgang.”

Aanvallen op Tesla

De Vulkangruppe richt zijn pijlen vooral op energievoorzieningen, maar ook specifiek op de elektrische autofabrikant Tesla. De Amerikaanse fabrikant bouwde bij Berlijn een gigafabriek, en daar werden een half miljoen bomen voor gekapt. In 2021 en 2024 voerde de Vulkangruppe sabotages uit bij de fabriek.

“Dat kan ook verklaren waarom de Duitse autoriteiten zo’n hoog bedrag uitloven, want zo’n extreem bedrag komt bijna nooit voor”, vertelt Pittlik. “Waarschijnlijk heeft de politie weinig aanknopingspunten, maar we weten natuurlijk niet welke informatie ze achter de schermen hebben.”

Brieven achtergelaten

De verdachten eisen hun verantwoordelijkheid vaak op met brieven, waarin ze verwijzen naar verschillende IJslandse vulkanen. Vandaar ook de naam Vulkangruppe.

Maar na de laatste actie doken er meerdere brieven op van ‘de Vulkangruppe’. De brieven spreken elkaar deels tegen, en in een van de brieven ontkent de groep zelfs helemaal dat ze verantwoordelijk zijn. Door de verschillende brieven is het motief voor de sabotage ook niet helemaal duidelijk.

Mogelijk zijn de brieven juist bedoeld om verwarring te zaaien. “De zogeheten Vulkangruppe heeft dit al eerder gedaan”, zegt de Duitse forensische linguist Joachim Scharloth tegen de krant Die Zeit.

“Na acties stellen ze graag meerdere teksten op. Ook in het verleden hebben acties en bekentenisbrieven een schriftelijke dialoog tussen mogelijk verschillende ‘vulkangroepen’ op gang gebracht”, vervolgt Scharloth.

Hoge beloning

De autoriteiten loven een bijzonder hoge beloning uit voor de gouden tip over de daders. “De hoogte van de beloning zegt iets over de minister van Binnenlandse Zaken, Alexander Dobrindt”, stelt Pittlik. “Hij wil hard optreden tegen veiligheidsbedreigingen. Hij wil zijn spierballen laten zien, bijvoorbeeld door wetgeving aan te scherpen.”

Volgens de minister zullen de Duitse veiligheidsdiensten ‘flink verstevigd worden in de strijd tegen links-extremisme’. Zo wordt er meer personeel ingezet op dat thema en wordt er gewerkt aan nieuwe wetgeving die de digitale opsporingsbevoegdheden van de diensten moet uitbreiden.

De nieuwe wetten zullen onder andere regelgeving rond geautomatiseerde data-analyse, gezichtsherkenningssoftware en het opslaan van IP-adressen bevatten. Volgens Dobrindt ‘lag de focus niet voldoende op links-extremisme, een stroming die een sterke comeback maakt’.

“Er wordt al veel gedaan aan extremisme, zowel van rechts als van links”, zegt Pittlik. “Maar ik denk dat er nu meer wordt gedaan aan de bescherming van kritieke infrastructuur. Het blijkt te makkelijk om stadsdelen van Berlijn lam te leggen door een brandje te stichten. Er klinkt in Duitsland ook kritiek dat veel informatie over kritieke infrastructuur openbaar is.”

Trend van geweld?

“We zien een verharding in het maatschappelijke debat. Dat zien we ook in Nederland, bijvoorbeeld als het gaat om azc’s of het gebruik van vuurwerk met oud en nieuw”, legt Schuurman uit. “Door de jaren heen lijkt de geweldsdrempel onder sommige groepen en op sommige momenten in het jaar wel lager te zijn geworden. Maar het verschilt ook per land.”

“Links-extremistische bewegingen zijn in Europa nooit helemaal weggeweest, maar we zien de laatste jaren wel dat ze nadrukkelijker van zich laten horen. De afgelopen jaren waren er meerdere incidenten in Duitsland, maar bijvoorbeeld ook in Frankrijk, rondom de Olympische Spelen.”

Rondom de Olympische Spelen in 2024 werden de Franse spoorwegen gesaboteerd, en de autoriteiten vermoeden dat dit het werk was van een links-extremistische beweging.

Hoewel de Vulkangruppe deze actie in Berlijn zelf heeft opgeëist, is dat niet altijd het geval geweest bij eerdere vergelijkbare acties. Daarmee kan het moeilijker zijn om te identificeren wie de daders zijn.

“Er wordt niet altijd een briefje achtergelaten”, zegt Schuurman. “We zien ook aanslagen van andere ideologieën die niet worden opgeëist door een beweging, en dat kan leiden tot twijfels over de motivatie en de verantwoordelijkheid. Soms worden jihadistische aanslagen niet opgeëist, en Rusland eist bijvoorbeeld geen sabotage op.”

Afgelopen december ontstond in Duitsland ook ophef om een toespraak bij de jongerentak van de AfD, omdat deze deed denken aan Hitler. Bekijk de beelden hier:

Ophef om toespraak ‘in Hitler-stijl’ bij jongerentak AfD In Duitsland is ophef ontstaan rondom de speech van Alexander Eichwald, een lid van de radicaal-rechtse partij AfD. Zijn gebaren en manier van spreken doet men denken aan een speech van Hitler.