De laatste poging was een kort geding, blijkt uit een recent vonnis van de rechtbank Noord-Nederland. Het was aangespannen door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), die in handen is van Shell en ExxonMobil. Doel van de rechtszaak was uitstel voor het overmaken van 1,35 miljard euro aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Staat betaalt grootste deel

Het geld is een bijdrage aan schadevergoedingen voor Groningers, het versterken van woningen in het bevingsgebied en compensatie voor waardedalingen van de huizen. Afgesproken is dat de staat 73 procent hiervan betaalt, de NAM de rest.

Staatssecretaris Eddie van Marum (BBB) van BZK stuurde halverwege november de rekening naar de NAM, met het verzoek uiterlijk 30 december te betalen.

NAM wil uitstel

De NAM vroeg om uitstel bij de staatssecretaris, maar die wees dat verzoek af. Waarna de NAM een kort geding aanspande. Een dergelijke rechtszaak is bedoeld voor als er echt haast bij is, bijvoorbeeld om een staking te voorkomen.

Maar bij een financieel geschil als dit is ‘onverwijlde spoed’, zoals dat in juridisch jargon heet, ‘niet snel het geval’, schrijft de rechter in het vonnis. Dat geldt alleen in situaties waarin een bedrijf anders bankroet dreigt te gaan, legt de rechter uit. Dat is niet het geval, bevestigt de NAM zelf in een mail aan de rechtbank.

Volgens de NAM had de rechter zijn verzoek tot uitstel alsnog moeten inwilligen, omdat de heffingen ‘evident onrechtmatig’ zijn. 

Dat is volgens de rechter alleen niet vast te stellen op basis van de belangrijkste documenten die door de NAM zijn ingebracht ter onderbouwing van de claim. En daarom wijst de rechtbank het verzoek van de NAM af. 

Déjà vu

Dit zal niet als verrassing zijn gekomen voor de NAM. Want in 2024 oordeelde een rechter hetzelfde in een soortgelijke zaak over 600 miljoen aan schadevergoedingen.

Het recente kort geding was niet de enige poging van het bedrijf om onder de betaling van 1,3 miljard euro uit te komen. ExxonMobil stapte via een Belgisch dochterbedrijf ook naar het internationaal arbitragehof ICSID. Bij deze instelling kunnen bedrijven landen aanklagen als zij vinden dat ze benadeeld zijn door een staat. Ook hier kreeg het bedrijf nul op het rekest.

De oliemaatschappijen voeren al jaren dit soort procedures tegen de staat. Die draaien vooral om de eindafrekening van de gaswinning in Groningen. De energiebedrijven willen gecompenseerd worden voor het gas dat in de grond blijft zitten als gevolg van het besluit om de gaskraan dicht te draaien.

Ellenlang getouwtrek

De belangrijkste zaak op dat vlak wordt sinds eind december 2023 achter gesloten deuren gevoerd bij het Nederlands Arbitrage Instituut. Voorlopig wordt er nog wel even verder geprocedeerd: in deze zaak wordt op z’n vroegst pas in 2028 een vonnis verwacht, meldden staatssecretaris Van Marum en minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) onlangs aan de Tweede Kamer.

Al dat juridische getouwtrek is niet gratis. De twee betrokken ministeries hebben voor de jaren 2025 en 2026 maar liefst 14,7 miljoen euro begroot om alle juridische kosten te dekken.

Onlangs was er weer een aardbeving in Groningen en die zorgde voor tranen en stress, blijkt uit onderstaande video.