Van vliegdekschepen vol gevechtsvliegtuigen tot onderzeeërs en luchtafweergeschut. De Amerikanen hebben hun militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten opvallend stevig opgevoerd. Toch lijkt nu te worden gekozen voor een diplomatieke oplossing.
De Iraanse topdiplomaat Abbas Araghchi ontmoet naar verwachting vrijdag de Amerikaanse speciale gezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner in de Turkse stad Istanbul. Dat meldden meerdere overheidsbronnen aan de Amerikaanse nieuwszender CNN en nieuwssite Axios.
Deze imposante vloot heeft Trump richting Iran gestuurd:
De Iraanse president Masoud Pezeshkian heeft zijn buitenlandminister naar eigen zeggen opdracht gegeven tot het voeren van ‘eerlijke en rechtvaardige onderhandelingen’ met de Verenigde Staten. Dit op verzoek van ‘bevriende regeringen in de regio’, schreef hij vanmorgen op X.
‘Gaat totaal niet meer over protest’
“Het is opmerkelijk dat we al wekenlang die oorlogsdreiging horen, maar dat het nu toch weer gaat aankomen op een gesprek”, zegt Midden-Oosten-correspondent Pepijn Nagtzaam vanuit Istanbul. “Een aantal weken geleden kwam die dreiging op stoom door het landelijk protest. Het Iraanse volk ging massaal de straat op en dat werd bloedig neergeslagen. Trump zei toen: ‘hulp is onderweg’. Maar daar gaat het totaal niet meer over.”
Want de aangekondigde gesprekken gaan zover bekend niet over het onderdrukte Iraanse bevolking. Die wil niet alleen een einde aan het peperdure levensonderhoud in Iran, maar eist ook meer vrijheden en bovenal een einde van het autoritaire regime van ayatollah Ali Khamenei.
Bij het landelijk protest zijn vele duizenden ongewapende demonstranten doodgeschoten door de Iraanse veiligheidsdiensten. Hoewel geverifieerde cijfers ontbreken, lopen de schattingen uiteen van 6000 tot ruim 30.000 doden.
Maar de Amerikanen willen vooral praten over een nieuwe nucleaire deal. Die moet voorkomen dat Iran een kernwapen ontwikkelt, iets waar grote zorgen over bestaan. De VS stapte in 2018 onder Trump uit het vorige akkoord, en stelde vervolgens harde economische sancties in tegen Iran.
“Iraniërs voelen zich bespeeld en in de steek gelaten”, zegt Iran-deskundige Damon Golriz, die als analist is verbonden aan het Haagse Instituut Geopolitiek. “Zelfs een deal lost niet de politieke problemen op van 100 miljoen mensen, driekwart onder 45 jaar.” Hij wijst daarbij op een groot risico: dat het protest plaatsmaakt plaats voor een gewapende strijd.
Als de Amerikanen akkoord gaan met een deal waarbij het regime mag blijven zitten, vreest Golriz dat dit ‘ongekende gevolgen’ zal hebben voor hoe Iraniërs naar de VS kijken. “De ongekende repressie in Iran leidde in slechts twee dagen tot ruim een derde van het aantal burgerslachtoffers van twee jaar Gaza-oorlog, terwijl publieke reacties in het Westen opvallend zwak bleven”, zegt Golriz, die zelf in 1995 als tiener uit Iran vluchtte met zijn familie.
Verrijkt uranium naar Rusland?
Het Iraanse regime zou intussen achter de schermen hebben aangeboden om zijn verrijkt uranium (de splijtstof die nodig is voor het ontwikkelen van kernwapens) naar Rusland te verschepen. Of die concessie genoeg is, zal moeten blijken in Istanbul. De Amerikanen eisen namelijk ook dat het regime zijn arsenaal aan ballistische raketten opgeeft en stopt met het steunen van andere milities in de regio, zoals Hamas en de Houthi’s.
Het is nu vooral afwachten wat Trump doet. Hij gaf afgelopen juni toestemming voor het bombarderen van drie nucleaire complexen in Iran. Trump beweerde na afloop dat de Amerikaanse B-2-bommenwerpers het Iraanse nucleaire programma ‘volledig vernietigd’ zou hebben. Toen Amerikaanse media vervolgens publiceerde dat de schade een stuk minder groot was, sprak Trump van ‘nepnieuws’ en ‘falende media’.
“Praten is positiever dan bombarderen”, zegt correspondent Nagtzaam. Hij wijst erop dat Irans buurlanden Egypte, Qatar en Turkije stevig hebben ingepraat op Trump dat een regionale oorlog in niemands belang is.
Nagtzaam: “Dat is telkens het dreigement van Iran geweest: val ons aan en je zal een grote oorlog in het Midden-Oosten krijgen. Na het Amerikaanse bombardement van juni 2025 reageerde Iran niet. Maar een kat in het nauw kan rare sprongen maken. Iran heeft nog steeds een groot leger en veel raketten.”
Het Iraanse regime blokkeert het internetverkeer. Het beetje informatie dat nog wel uit het land komt, gaat via Iraniërs met een Starlink-satelliet: