ANPRechtbanktekening van de verdachte
Hoe kon een specialist van veiligheidsdienst NCTV jarenlang honderden staatsgeheime documenten doorsluizen aan Marokko? Naast de vraag of Ab el M. schuldig is aan het lekken van staatsgeheimen, roept de rechtszaak vragen op over de werkwijze van de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid.
Vandaag maakt het Openbaar Ministerie de strafeis bekend tegen de verdachte en wordt er meer bekend over de inhoud van de documenten die hij zou hebben gelekt. Om te begrijpen hoe dit kon gebeuren, zoomen we eerst in op M. zelf.
Paolo de Mas, voormalig directeur van het Nederlands Instituut in Marokko, omschrijft M. als een harde werker en een intelligente man die “alom werd geprezen” om zijn deskundigheid. De twee kennen elkaar “uit het wereldje van de inlichtingen en het contra-radicalisme”. “We kwamen elkaar voortdurend tegen op congressen.”
Op het gebied van migratie, integratie en radicalisering was M. “een centrale man in Nederland”, zegt De Mas. “Hij was een van de eersten die begin deze eeuw waarschuwde voor het opkomende fundamentalisme en radicalisering.”
Vertrouwen
Door zijn lange staat van dienst bij de NCTV en zijn brede kennis, opereerde M. ook op meerdere terreinen. Naast de NCTV onderhield hij contacten met de politie en ook met andere diensten, zegt De Mas. “Men vertrouwde hem. Hij kwam met nuttige informatie, dus die speelruimte werd hem ook gegeven.”
Volgens het OM kon M. door dat vertrouwen jarenlang ongemerkt grote hoeveelheden geheime stukken printen op het kantoor van de NCTV. Die nam hij vervolgens mee naar huis, waar hij ze scande en op USB-sticks zette. Die sticks zou hij aan de inlichtingendienst in Marokko hebben overhandigd.
In 2023 werd hij aangehouden op Schiphol, toen hij op het punt stond om naar Marokko te vliegen. In zijn bagage zaten tientallen staatsgeheime documenten. In zijn huis werden nog honderden documenten gevonden. Gisteren, tijdens de eerste zitting, ontkende M. dat hij staatsgeheimen heeft doorgespeeld aan Marokko.
Hoe werken de Marokkaanse inlichtingendiensten?
“De Marokkaanse inlichtingendiensten gaan heel professioneel en geavanceerd te werk”, zegt Abdukader Abdurrahman, kenner van de Marokkaanse inlichtingenwereld. Hij legt uit dat de Marokkaanse geheime diensten diep in de haarvaten van de Marokkaanse maatschappij zitten. “We noemen dat de ‘Magkhzen’: een enorm netwerk waar iedereen deel van kan uitmaken. De bakker kan er ook bij horen.”
Maar de inlichtingendiensten leunen ook sterk op Marokkaanse burgers in het buitenland, zegt Abdurrahman. Met name in Europa. “Omdat de Marokkaanse populatie in Europa zo groot is, kun je niet voorkomen dat een aantal van hen betrokken is bij het verzamelen van inlichtingen voor Marokko.”
Rowin Jansen, specialist op het gebied van nationaal veiligheidsrecht en de inlichtingendiensten, vindt het zeer verontrustend dat dit heeft kunnen gebeuren bij de NCTV. “Een organisatie die zich nota bene bezighoudt met spionage en sabotage.”
Vandaag wordt meer duidelijk over wat er precies is gelekt. Jansen legt uit dat het begrip ‘staatsgeheim’ verschillende gradaties kent. “Het kan gaan om analyses. Als die uitlekken is dat al erg. Maar het kan ook gaan om namen van agenten en informanten in het buitenland. Als dat uitlekt, is dat bloedlink.”
Gefaald
Dat het wel eens misgaat bij de Nederlandse veiligheidsdiensten was al langer bekend. Jansen wijst op verschillende rapporten waaruit blijkt dat de NCTV, maar ook de algemene inlichtingendienst AIVD en militaire inlichtingendienst MIVD, hun technieken en cultuur niet op orde hebben. “De NCTV heeft op bijna alle fronten gefaald en dat is zeer zorgwekkend.”
De NCTV vergaart niet zelf inlichtingen, maar krijgt die van de AIVD en MIVD. “Bij die diensten zit geheimhouding echt in het DNA. Die zullen dus zorgvuldiger moeten gaan kijken welke informatie ze delen met de NCTV en wie daar toegang tot heeft.”
Jansen verbaast zich erover dat er bij de NCTV blijkbaar minder streng wordt omgegaan met gevoelige informatie. “Je zou verwachten dat daar dezelfde strenge regels gelden, in elk geval op het punt van informatiebeveiliging. Het is toch wel heel bijzonder dat één persoon zo’n brede toegang had tot informatie.”
Politiek
Vorig jaar april debatteerde de Tweede Kamer – onder andere naar aanleiding van de arrestatie van Ab el M. – over de omgang van staatsgeheime informatie door de NCTV. Toenmalig minister van Justitie David van Weel erkende dat er sprake was van een zekere “laksheid” bij de dienst.
“Zorg ervoor dat de regels op orde zijn”, adviseert Jansen de politiek. “En dat er met name bij de NCTV ook een cultuur is waar er goed wordt gelet op de beveiliging van informatie. Dus dat je niet zomaar stapels papieren kunt printen en mee naar huis kunt nemen.”