Het is dit jaar bijzonder: voor het eerst sinds de jaren negentig beginnen de islamitische ramadan en de christelijke veertigdagentijd vrijwel tegelijk. Dit bracht ons op de vraag: wat is eigenlijk het verschil tussen het vasten tijdens de ramadan en het vasten in de veertigdagentijd?
De redactie van Zoek het uit! ging met de vraag aan de slag.
De ramadan duurt 29 of 30 dagen en tijdens die periode mogen moslims niet eten, drinken, roken en seks hebben tussen zonsopkomst en zonsondergang.
Mohamed el Mourabit, voorzitter van het moskeebestuur van de As-soennahmoskee in Assen, legt uit: “Tijdens de ramadan onthouden moslims zich van eten en drinken van zonsopkomst tot zonsondergang. Eigenlijk gaat het meer om spirituele groei dan om het eten zelf. Het vasten helpt je tot jezelf te komen, je oefent zelfbeheersing en het brengt je dichter bij God.”
Na zonsondergang wordt het vasten gebroken met de iftar, een gezamenlijke maaltijd met familie of vrienden. El Mourabit zegt hierover: “Het is niet zo dat je na het breken van het vasten weer gewoon doorgaat zoals normaal. Je moet ook met mate eten; het gaat om beheersing en bewust leven.”
Wie door gezondheid of andere omstandigheden niet kan vasten, zoals ouderen, kinderen, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven of mensen die ziek zijn, kan het vasten later inhalen of een kleine compensatie geven aan mensen in nood. Aan het einde van de vastenperiode wordt het Suikerfeest gevierd.
Van oorsprong is de veertigdagentijd een katholieke periode van bezinning. Tegenwoordig doen er ook christenen van andere denominaties aan mee, zoals protestanten of remonstranten.
De veertigdagentijd voor christenen is minder strikt. Zo wordt de veertigdagentijd wat meer naar eigen inzicht ingevuld. Je kunt bijvoorbeeld besluiten veertig dagen niet te snoepen of geen alcohol te drinken. Of je legt sociale media aan de kant voor veertig dagen.
Pastoor Peter Wellen uit Hoogeveen is vicaris-generaal van het bisdom Groningen-Leeuwarden. Hij legt de oorspronkelijke regels van het vasten uit: “Formeel zullen alle katholieken op Aswoensdag en op alle vrijdagen en met name op Goede Vrijdag, geen vlees eten, dit heet onthouding.”
Het vasten geldt voor alle katholieken met uitzonderingen van baby’s en kleine kinderen, zieken en ouderen en zwangere vrouwen. “Het houdt in dat ze op Aswoensdag en Goede Vrijdag maar één volledige maaltijd mogen eten en geen tussendoortjes. Naast deze volledige maaltijd mogen er twee kleinere maaltijden gegeten worden, als ze samen maar niet groter zijn als de hoofdmaaltijd.”
Maar waarom specifiek op de vrijdagen? “Dit doet men uit respect voor de dag waarop Christus is gestorven en zijn vlees aan het kruis heeft geofferd. De Kerk geeft katholieken ook het advies een bescheiden vorm van boetedoening of een daad van barmhartigheid te verrichten als ze zich buiten de vastenperiode op vrijdagen niet onthouden van het eten van vlees”, legt Wellen uit.
“Officieel betekent vasten soberder leven en vanuit de soberheid de band met Christus te verstevigen. Hoe men dit precies doet, is een persoonlijke invulling. De één zoekt het in het beperken van eten of drinken, de ander kiest meer voor contacten met de naasten in plaats van veel tijd te spenderen aan televisie en sociale media. Dat is een persoonlijke keuze.”
Voorafgaand aan de vastenperiode vieren de katholieken Carnaval. Dit wordt gevolgd door Aswoensdag, wat de start is van de vastenperiode. Aan het einde van de vastenperiode volgt opnieuw een belangrijk moment: Pasen.
Hoewel de regels verschillen, draait het bij beide vastenperiodes om soortgelijke waarden. El Mourabit benadrukt dat de ramadan een tijd is voor bezinning, gemeenschapszin en solidariteit met mensen die minder hebben: “Het vasten helpt je niet alleen dichter bij God te komen, maar ook om aandacht te hebben voor anderen.”
Bij de veertigdagentijd staat volgens de katholieke traditie soberheid, naastenliefde en persoonlijke bezinning centraal. Wellen: “Er zal een grote groep zijn die bewust zoekt naar mogelijkheden om zich innerlijk en uiterlijk voor te bereiden op het Hoogfeest van Pasen. Een ander deel zal er niet zo bewust of helemaal niet mee bezig zijn. Dat is ook de eigen verantwoordelijkheid die men draagt.”
Volgens El Mourabit ligt de oorsprong van de vastenperiodes van beide religies grotendeels bij dezelfde traditie. Hij legt uit: “In de Koran staat dat vasten voor de gelovigen is voorgeschreven, ‘net zoals het al aan degenen voor jullie was voorgeschreven, opdat jullie vroom zullen zijn’. Dat betekent dat ook vóór de islam het vasten bestond voor mensen van het boek, christenen en joden. Het ramadanvasten behoort dus tot dezelfde spirituele traditie.”
Toch zijn er duidelijke verschillen. Het belangrijkste verschil zit in de duur en de manier van vasten. De ramadan is voor moslims een maand lang en verplicht voor iedereen die eraan kan deelnemen. Het vasten in de rooms-katholieke veertigdagentijd daarentegen is flexibeler en minder streng; katholieken hebben meer vrijheid om zelf te bepalen hoe ze deze periode invullen, en het is geen verplichte dagelijkse onthouding.
Wil je zelf ook weten hoe iets zit? Of heb je een vraag waar je al tijden een antwoord op zoekt? Stuur ‘m in naar zoekhetuit@rtvdrenthe.nl.