Stel je voor: je bent thuis, op het werk of in de winkel, en ineens klinkt een luide sirene. Paniek slaat misschien toe, maar hoe weet je eigenlijk wat er aan de hand is?

Roy uit Hoogeveen stuurde ons deze vraag naar de rubriek Zoek het uit!: hoe werkt het luchtalarm, en wat gebeurt er als de stroom of het mobiele netwerk uitvalt? We duiken in de techniek en de veiligheidsmaatregelen achter dit systeem.

Een woordvoerder van de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) legt uit: “In 1991 is het project Vernieuwing Waarschuwingsstelsel officieel van start gegaan. Het oude BB-sirenenetwerk (Bescherming Bevolking) was aan vernieuwing toe en riep te zeer een eenzijdige associatie op met het luchtalarm uit de Tweede Wereldoorlog. De term ‘luchtalarm’ is dus achterhaald.”

Het luchtalarm in Nederland is ontworpen om zo veel mogelijk mensen tegelijkertijd te waarschuwen bij een noodsituatie, zoals een grote brand of een chemisch incident. Er hangen ongeveer 4.200 sirenes door het hele land, van stadscentra tot kleinere dorpen.

Het alarm bestaat uit een op- en aflopend geluid van anderhalve minuut, dat duidelijk te horen is en mensen moet waarschuwen. “Wanneer je het signaal hebt gehoord, moet je naar binnen gaan, ramen en deuren sluiten en de radio of TV inschakelen, zodat je door de verantwoordelijke autoriteiten kan worden geïnformeerd over de eventueel te nemen maatregelen”, zo legt de VRD uit.

“Het alarmsignaal wordt gevormd door een op en neer gaande frequentie. De opgaande en de neergaande frequentie bereiken in acht stappen van 5,4 secondes een steeds hogere waarde. De laagste waarde loopt op van 25 Hz tot 196 Hz, de hoogste waarde loopt op van 392 naar 784 Hz. De frequentie stijgt gedurende 4,8 secondes en daalt in 0,6 secondes. Gedurende de eerste 2,4 secondes stijgt de frequentie sneller dan gedurende de tweede 2,4 secondes.”

Het systeem wordt centraal aangestuurd en is gekoppeld aan een netwerk van zendinstallaties. Dit betekent dat een alarm op afstand kan worden geactiveerd door de veiligheidsregio’s. De Rijksoverheid meldt dat het luchtalarm ook regelmatig getest wordt: elke eerste maandag van de maand om twaalf uur ’s middags klinkt het testsignaal, zodat iedereen weet hoe het geluid klinkt en de techniek gecontroleerd wordt. Zo blijft het systeem betrouwbaar.

Een veel gestelde vraag is: wat als de stroom uitvalt tijdens een noodsituatie? De sirenes van het luchtalarm zijn daar op voorbereid. Volgens de Rijksoverheid hebben alle sirenes een eigen noodstroomvoorziening, meestal in de vorm van batterijen, die automatisch inschakelen als de reguliere stroom wegvalt.

Hierdoor blijft het alarm hoorbaar, ook als er een lokaal stroomprobleem is. Het systeem is dus zo ontworpen dat het ook in noodsituaties onafhankelijk kan functioneren, zodat mensen altijd gewaarschuwd worden.

Het luchtalarm is niet afhankelijk van het mobiele netwerk, zoals sms- of app-waarschuwingen dat wel zijn. De sirenes worden aangestuurd via een vast netwerk van zendinstallaties en centrale controlepunten, waardoor een storing in mobiele telefonie of internet geen effect heeft op het afgaan van het alarm.

Volgens de Rijksoverheid is dit bewust zo geregeld: het is cruciaal dat de waarschuwing iedereen bereikt, ongeacht of je telefoon of internet het doet. Voor extra zekerheid kunnen de veiligheidsregio’s ook regionale omroepen, zoals RTV Drenthe, inzetten als rampenzender. Op zo’n moment wordt de radiozender overgenomen om mensen van informatie te voorzien tijdens een crisis.

Naast het klassieke luchtalarm via sirenes waarschuwt de overheid mensen tegenwoordig ook via NL-Alert, het landelijke waarschuwingssysteem op mobiele telefoons. Bij een noodsituatie krijgt je telefoon dan automatisch een bericht met informatie over het gevaar en instructies over wat je moet doen, zoals binnen blijven of een gevaarlijke locatie vermijden.

Het systeem is zo ingesteld dat het alleen mensen in het getroffen gebied bereikt, waardoor je geen overbodige meldingen krijgt. Volgens de Rijksoverheid werkt NL-Alert zelfs bij drukke netwerken, maar bij een compleet uitgevallen mobiel netwerk kan het bericht niet aankomen.

Heb jij ook een brandende vraag waar je zelf het antwoord niet op kunt vinden? Stuur hem naar zoekhetuit@rtvdrenthe.nl en wie weet duiken wij er voor jou in. Van grote mysteries tot kleine praktische vragen: wij gaan op onderzoek uit, zodat jij altijd weet hoe het zit.