China Iran Venezuela Khamenei olie

Voor de tweede keer dit jaar treft de Amerikaanse president Donald Trump een belangrijke olieleverancier van China. In januari werd de Venezolaanse president Nicolás Maduro opgepakt, waarna de olie-export uit Venezuela naar China stilviel. Nu ligt ook Iran onder vuur en is de belangrijke Straat van Hormuz afgesloten. Daardoor dreigt China opnieuw een vaste leverancier kwijt te raken.

Er varen vrijwel geen schepen meer door de Straat van Hormuz. Daardoor komen er ook amper nog olie en vloeibaar gas doorheen. En dat merken we meteen, leggen we in deze video uit:

Strategie van Washington?

Of dit een bewuste strategie van Trump is, blijft de vraag. Volgens RTL Nieuws-correspondent Erik Mouthaan is het in ieder geval een ‘bijwerking waar de Amerikanen wel blij mee zijn’. De Verenigde Staten willen zich profileren als militaire grootmacht én tegelijkertijd de economische groei van rivaal China afremmen.

Dat gebeurt niet alleen via geopolitiek, maar ook economisch. “Zo zet Washington zwaar in op kunstmatige intelligentie en worden Amerikaanse bedrijven onder druk gezet om hun meest geavanceerde chips niet aan China te verkopen,” zegt Mouthaan.

Hoe afhankelijk is China echt?

Toch is de situatie minder dramatisch dan het lijkt. Volgens databureau Kpler kwam vorig jaar 13 procent van de Chinese olie-import over zee uit Iran en 4 procent uit Venezuela. Dat is aanzienlijk, maar niet allesbepalend.

Voor Iran zelf zijn de gevolgen veel groter. Het land exporteert ongeveer 1,3 miljoen vaten olie per dag naar China, en dat is vrijwel de volledige Iraanse olie-export. Door internationale sancties zijn er nauwelijks andere kopers.

China vergroent in hoog tempo

Bovendien was China al bezig zijn afhankelijkheid van olie te verkleinen. Meer dan de helft van alle nieuwe auto’s die er worden verkocht, is inmiddels elektrisch. Daardoor wordt olie steeds minder cruciaal voor de Chinese economie.

De huidige spanningen bevestigen voor Peking vooral dat het verstandig is om sneller te investeren in alternatieve energiebronnen.

De ’theepotten’ in de knel

Er zit nog een bijzonder aspect aan de Iraanse en Venezolaanse olie. Die wordt vrijwel uitsluitend verwerkt door kleine, onafhankelijke raffinaderijen in het noordoosten van China. Deze bedrijven staan bekend als ’theepotten’ vanwege hun verouderde technologie, en opereren vooral binnen China en lopen daardoor minder risico op Amerikaanse sancties.

Grote staatsbedrijven zoals Sinopec mijden deze olie juist, omdat zij internationaal actief zijn en bang zijn voor Amerikaanse strafmaatregelen.

Maar juist die kleine raffinaderijen komen nu in de problemen. Analisten stellen dat het wegvallen van Venezolaanse olie hen al hard heeft geraakt. Als ook de Iraanse aanvoer stopt, krijgen ze een tweede klap. Volgens oliemarktanalist June Goh van Sparta Commodities blijft er voor deze raffinaderijen dan vooral Russische olie over, ‘waarschijnlijk tegen een hogere prijs’.

Blijft de deur naar Iran open?

Toch is het nog geen gelopen race dat China definitief geen Iraanse olie meer zal krijgen. In Peking hopen ze dat, zelfs als er een machtswisseling in Teheran komt, de handelsrelatie in stand blijft.

Wen Shaobiao van de Shanghai International Studies University zegt tegen de South China Morning Post dat een toekomstig, mogelijk pro-westers Iran de handel met China niet zomaar zal afwijzen. “Sterker nog: als Amerikaanse sancties worden opgeheven, zouden Chinese investeringen in Iran juist kunnen toenemen,” voorspelt Wen.

Voorlopig lijkt China dus niet in paniek. En in de ogen van Peking onderstreept de onrust vooral één boodschap: minder afhankelijk worden van olie is bittere noodzaak.

Waarom schiet China Iran niet te hulp?

China heeft als belangrijke handelspartner van Iran de Amerikaanse aanval en het doden van ayatollah Ali Khamenei scherp veroordeeld. Toch hoeft Teheran militair geen steun uit Peking te verwachten. Volgens sinoloog Casper Wits van de Universiteit Leiden is Iran namelijk ‘niet van existentieel belang voor China’. 

China sluit bovendien zelden formele militaire bondgenootschappen. De belangrijkste uitzondering is Noord-Korea. In de meeste gevallen houdt Peking bewust afstand als het om militaire steun gaat. Dat betekent niet dat China en Iran niets met elkaar gemeen hebben. Beide landen stellen zich geregeld kritisch op tegenover het Westen. Ook werken ze samen binnen internationale samenwerkingsverbanden zoals BRICS, dat wordt gezien als een alternatief voor westerse machtsblokken.

Maar die samenwerking kent grenzen. “Het feit dat China Iran betrekt bij dit soort organisaties, betekent niet dat het land Iran militair uit de brand zal helpen,” zegt Wits. Volgens de sinoloog ziet Peking wél een kans om de Amerikaanse acties fel te veroordelen. Dat past in de Chinese boodschap dat het Westen voor onrust zorgt, terwijl China zichzelf neerzet als voorstander van stabiliteit.

Maar verder dan woorden zal het waarschijnlijk niet gaan. “Ik denk dat China nu vooral achterover zal leunen en zal afwachten hoe de situatie zich ontwikkelt,” aldus Wits.