EPADe Duitse bondskanselier Merz en de Spaanse premier Sanchez afgelopen oktober

  • Miral de Bruijne

    correspondent Spanje en Portugal

  • Charlotte Waaijers

    correspondent Duitsland

  • Miral de Bruijne

    correspondent Spanje en Portugal

  • Charlotte Waaijers

    correspondent Duitsland

Vooral de goede stemming niet bederven. Dat leek de opgave van de Duitse bondskanselier Friedrich Merz tijdens zijn bezoek aan het Witte Huis afgelopen dinsdag. Merz zat naast president Donald Trump toen die Spanje aanviel om diens kritische houding jegens de VS. De bondskanselier zei niets. En dat is slecht gevallen in Spanje.

Volgens Politico zouden Merz en de Spaanse premier Pedro Sánchez gisteravond met elkaar bellen. Of dat gesprek inmiddels heeft plaatsgevonden is onduidelijk, maar dat de relatie tussen de twee een deuk heeft gekregen is dat wel.

“Spanje is verschrikkelijk geweest”, zei Trump in een persconferentie bij de open haard in het Oval Office. In de dagen ervoor had de Spaanse premier de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran scherp veroordeeld. Hij liet weten dat de Amerikanen de Spaanse militaire bases niet voor hun operatie mogen gebruiken. Vorig jaar stelde Sánchez zich ook tegendraads op toen het ging om Trumps eis om ten minste 5 procent van het bbp aan defensie uit te geven.

“We zullen alle handel met Spanje stopzetten. We willen niets meer met Spanje te maken hebben”, vervolgde Trump. Als een journalist Merz vervolgens direct vraagt hoe hij dat ziet, schiet hij zijn EU-collega niet te hulp. Integendeel: “De president heeft gelijk, Spanje is het enige land dat de NAVO-eis niet accepteert. Wij proberen de Spanjaarden te overtuigen.”

AFPDe Duitse bondskanselier Merz bij de Amerikaanse president Trump in het Oval Office

De regering van de Spaanse premier Pedro Sánchez reageerde direct en duidelijk. Ze hadden juist steun van Duitsland verwacht. “Ik kan me niet voorstellen dat dit zou zijn gebeurd met eerdere bondskanseliers, zoals Angela Merkel of Olaf Scholz”, reageerde de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken. “Toen bestond er een andere Europese geest.”

De strategie van Merz

Merz liet in het Witte Huis duidelijk zijn prioriteiten blijken: voor de camera’s Trump niet afvallen, om hopelijk achter gesloten deuren zaken te kunnen doen met de VS. Over steun voor Oekraïne en importheffingen tegen de EU.

Na afloop zei de bondskanselier dat hij Trump achter gesloten deuren wel degelijk duidelijk heeft gemaakt dat handelsstraffen voor Spanje alleen niet mogelijk zijn. “Spanje is lid van de EU. Handelsovereenkomsten sluiten we samen, of we sluiten ze niet”, zei Merz tegen de Duitse pers. Maar het signaal dat in Spanje al was aangekomen, was dat Merz niet in de VS was om Europese eenheid uit te stralen, maar vooral belang hecht aan de Amerikaanse alliantie.

Onduidelijk is wat Merz met zijn strategie is opgeschoten. Meer duidelijkheid over toezeggingen voor Oekraïne kon hij na afloop niet geven, ook niet over importheffingen. Dat is voor hem een gevoelig punt, omdat Europese bedrijven naar duidelijkheid over de heffingen snakken. En een belangrijk deel van zijn draagvlak thuis hangt af van zijn vermogen om de Duitse economie uit het slop te trekken.

Zijn andere speerpunt, om als kanselier van het machtigste land in de EU ook als Europese leider op te treden, verliest ondertussen aan geloofwaardigheid. Het is zijn minister van Buitenlandse Zaken die vandaag als hoogste diplomaat de breuk probeert te lijmen, met de verklaring dat “we het niet toelaten om ons uit elkaar te laten spelen”.

De houding van Spanje

Ondertussen probeert Sánchez zich op te werpen als een vernieuwende leider binnen Europa. Waar de meeste wereldleiders president Trump met fluwelen handschoenen benaderen, is de houding van Sánchez een stuk feller. Sinds het begin van Trumps presidentschap spreekt Sánchez hem tegen en laat ook in daden zien dat hij een andere weg kiest dan zijn Europese collega’s.

Dat maakte hij gisteren weer duidelijk met zijn toespraak, als reactie op de dreigingen van Trump. Hij hamerde op diplomatie in plaats van bommen en zei: “Wij zullen niet medeplichtig zijn aan iets dat slecht is voor de wereld, uit angst voor vergeldingen van wie dan ook.”

De situatie in het Midden-Oosten doet hem denken aan de Irakoorlog van 2003, zei hij. Volgens Sánchez leidde die tot onveiligheid, meer terrorisme en nieuwe crises in Europa en wereldwijd. “No a la guerra” herhaalde hij een paar keer: “Nee tegen oorlog”. Ruim twintig jaar geleden gebruikten linkse partijen in Spanje dat motto toen de toenmalige premier José Aznar besloot de Amerikaanse inval in Irak te steunen.

Zo houdt de Spaanse premier vast aan zijn principiële houding in de hoop dat meer landen zullen volgen. En de Duitse bondskanselier Merz moet afwachten wat zijn pragmatische houding hem oplevert.