(leestijd circa 4 minuten)
De vernietiging van het Schiphol‑besluit van 6 mei 2025 door de Raad van State vandaag is een ontmaskering van een systeem dat jarenlang leunde op politieke wenselijkheid, bestuurlijke improvisatie en een hardnekkige weigering om wettelijke kaders serieus te nemen. Die tijd is nu voorbij.
Voor omwonenden is dit een uitspraak die de kern raakt van wat al decennia misgaat: de overheid heeft de bescherming van omwonenden structureel ondergeschikt gemaakt aan de groei van de luchtvaart, en nu haalt de hoogste bestuursrechter daar een streep doorheen.
NNHS onwettig
Het kabinet wilde met het besluit van 6 mei 2025 eindelijk een einde maken aan het gedoogbeleid dat sinds 2010 de norm was. Schiphol opereerde al die tijd niet op basis van de wettelijke geluidsnormen uit het LVB 2008, maar op basis van het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel (NNHS), een pakket afspraken dat nooit democratisch is vastgesteld en nooit juridisch is verankerd.
De Inspectie Leefomgeving en Transport handhaafde niet op de wettelijke handhavingspunten, maar op basis van politieke instructies. De minister wilde dat gedoogbeleid beëindigen en tegelijk een maximum van 478.000 vluchten per jaar in de wet vastleggen, met een beperking van 27.000 nachtvluchten.
Het was bedoeld als een snelle, pragmatische ingreep: een tussenstap richting een volledig nieuw LVB dat later zou volgen. Maar juist die pragmatiek wordt nu afgestraft.
Fundamentele fout
De Afdeling bestuursrechtspraak maakt duidelijk dat de minister een fundamentele fout heeft gemaakt door een aantal vluchten te presenteren als een geluidsnorm. De Wet luchtvaart schrijft voor dat een LVB moet bestaan uit grenswaarden voor geluid, gekoppeld aan handhavingspunten. Die punten bepalen hoeveel geluid op welke plek maximaal mag worden geproduceerd. Een vluchtaantal is geen norm, maar een afgeleide van de beschikbare geluidsruimte. Door dat onderscheid te negeren, heeft de minister het wettelijke stelsel omzeild.
Daar komt bij dat de minister nooit heeft aangetoond hoe 478.000 vluchten zich verhouden tot de bestaande handhavingspunten. Het besluit lijkt vooral bedoeld om het NNHS – dat juridisch nooit heeft bestaan – alsnog als referentie te gebruiken. De Raad van State noemt dat onjuist en onhoudbaar. Het gevolg is dat het besluit niet voldoet aan de wettelijke eisen en daarom volledig moet worden vernietigd.
Niet gelijkwaardig beschermd
Een tweede cruciale fout is dat de minister niet heeft aangetoond dat het nieuwe besluit een gelijkwaardig of beter beschermingsniveau biedt dan het eerste LVB uit 2004. Dat is een harde wettelijke eis.
In plaats van te vergelijken met het wettelijke stelsel, vergeleek de minister met het NNHS. Dat is alsof je een nieuw verkeersbesluit toetst aan de afspraken die buurtbewoners onderling hebben gemaakt, in plaats van aan de Wegenverkeerswet. De Raad van State maakt korte metten met deze redenering: het NNHS is geen wet, nooit geweest, en kan dus niet dienen als referentie.
Hiermee bevestigt de rechter wat bewonersorganisaties al jaren zeggen: de overheid heeft de wettelijke bescherming van omwonenden structureel genegeerd en vervangen door informele afspraken die vooral de luchtvaartsector dienden.
Ondemocratisch
De uitspraak legt bloot hoe diep het probleem rondom Schiphol zit. Al sinds 2010 opereert de luchthaven op basis van afspraken die nooit democratisch zijn vastgesteld. De overheid heeft dat jarenlang gedoogd, terwijl de geluidsnormen uit het LVB 2008 structureel werden overschreden. De Raad van State zegt nu impliciet: dit kan niet langer. De tijd van gedogen, schuiven en improviseren is voorbij.
Het is een harde boodschap voor de luchtvaartsector, die jarenlang heeft gevaren op het NNHS alsof het wet was. Maar het is ook een harde boodschap voor de politiek, die het gedoogbeleid jarenlang heeft laten voortbestaan en zelfs heeft verdedigd als “praktisch” en “in het belang van de netwerkkwaliteit”.
De vernietiging van het besluit betekent dat er geen wettelijk maximumaantal vluchten geldt. De enige harde norm die overeind blijft is de beperking van 27.000 nachtvluchten. Voor de rest geldt het oude LVB 2008, inclusief de handhavingspunten die al jaren niet worden toegepast. De minister moet nu terug naar de tekentafel. Een volledig nieuw LVB is noodzakelijk, inclusief een milieueffectrapportage, een passende beoordeling en een onderbouwing van het beschermingsniveau. Dat proces gaat jaren duren.
Handhaving conform LVB 2008
In de tussentijd is de juridische basis voor de huidige omvang van Schiphol uiterst wankel. Zonder wettelijk stelsel is elke uitbreiding onmogelijk, en zelfs het huidige niveau is juridisch discutabel. De vraag die nu boven de markt hangt is hoe de overheid de wettelijke geluidsnormen uit het LVB 2008 denkt te handhaven, nu de Raad van State duidelijk heeft gemaakt dat gedogen geen optie meer is.
Deze uitspraak markeert een fundamentele verschuiving. De Raad van State maakt duidelijk dat Schiphol niet langer kan opereren op basis van informele afspraken, gedoogconstructies en politieke coulance.
Wet weer leidend
De wet is weer leidend, en dat betekent dat de geluidshinder centraal moet staan. Voor ons omwonenden is dit een belangrijke overwinning: eindelijk erkent de hoogste bestuursrechter dat hun rechtsbescherming jarenlang is genegeerd. Voor Schiphol betekent het dat de toekomst onzeker is. De sector zal moeten leren opereren binnen de grenzen van de wet, niet binnen de grenzen van wat politiek wenselijk wordt geacht.
De komende maanden zullen bepalend zijn voor de koers van het luchtvaartbeleid. De vraag is niet langer hoeveel vluchten Schiphol “nodig heeft”, maar hoeveel geluid Schiphol mag produceren binnen de wettelijke kaders. Dat is een totaal andere manier van denken, en precies de manier die de wet al twintig jaar voorschrijft.
Dankwoord aan onze donateurs
De uitspraak van de Raad van State van vandaag is niet alleen een juridische mijlpaal, maar ook een bewijs van wat een betrokken gemeenschap kan bereiken wanneer zij haar krachten bundelt. Deze zaak is gevoerd dankzij duizenden mensen die bereid waren bij te dragen, vaak in stilte, soms met grote bedragen, altijd met dezelfde overtuiging: dat de rechtsstaat moet functioneren voor iedereen, ook voor de mensen die onder de aanvliegroutes wonen.
Zonder jullie steun was dit vonnis er niet geweest. De tienduizenden euro’s die jullie samenbrachten maakten het mogelijk om gespecialiseerde advocaten in te schakelen, deskundigen te raadplegen en een procedure te voeren die zich kon meten met de juridische slagkracht van een miljardenindustrie. Jullie hebben laten zien dat burgers niet machteloos zijn wanneer zij zich organiseren, dat rechtvaardigheid niet alleen een principe is maar ook een inspanning, en dat die inspanning gedragen kan worden door velen.
Elke donatie, groot of klein, was een stem voor eerlijk bestuur, voor handhaving van de wet en voor bescherming van de leefomgeving. Het is dankzij jullie dat de hoogste bestuursrechter nu heeft uitgesproken dat de wettelijke normen niet langer kunnen worden genegeerd. Dat is een overwinning die verder reikt dan deze ene zaak. Het is een signaal dat zorgvuldig bestuur geen luxe is, maar een verplichting.
Wij zijn jullie dankbaar voor het vertrouwen dat jullie in ons hebben gesteld, voor de volharding waarmee jullie deze strijd hebben gesteund en voor de overtuiging dat het anders kan. Deze uitspraak is van jullie. En het werk dat hieruit voortvloeit, zullen we met dezelfde vastberadenheid blijven doen.
Laat dit moment een herinnering zijn aan wat mogelijk wordt wanneer burgers samen opkomen voor hun rechten.
Steun ons. Overweeg aub een donatie via iDeal.
