‘Luister niet naar de bankenlobby’

De digitale euro moet een alternatief worden voor het geld dat wij op bankrekeningen zetten en de digitale evenknie van contant geld worden. Aangezien het belang van fysieke briefjes en munten (publiek geld) in de eurozone afneemt, groeit de afhankelijkheid van geld dat banken beheren (privaat geld). 

“Europa dreigt de controle te verliezen over het meest fundamentele onderdeel van onze economie: ons geld. Een robuuste publieke digitale euro is onze enige verdediging”, aldus de groep economen in januari. 

Geopolitiek drukmiddel 

Bovendien is onze betaalinfrastructuur ‘vrijwel volledig’ in handen van Amerikaanse bedrijven, waarschuwde de Nederlandsche Bank (DNB) onlangs. De centrale bank wil in 2028 ver zijn met de realisatie van de moderne digitale munt. De politiek moet de noodzakelijke wetgeving nog wel goedkeuren, schreef de centrale bank eerder deze week. 

Dat DNB de druk opvoert is niet zonder reden. Concreet: de angst is dat de Amerikaanse regering het betalingsverkeer in Europa kan platleggen. De digitale euro moet consumenten de mogelijkheid bieden om altijd digitaal te kunnen betalen. Ook bij stroom- en internetstoringen.  

Rol ECB 

De ECB neemt mede hierom samen met nationale centrale banken (waaronder DNB) het initiatief en probeert met de digitale euro wat meer macht naar zich toe te trekken. Niet gek, want contant geld wordt ook uitgegeven door de centrale bank. 

Maar (Europese) commerciële banken zoals ING willen juist niet dat de digitale euro te groot wordt. Ze zien het bijvoorbeeld niet zo zitten dat de munt beschikbaar wordt voor Europeanen die geen bankrekening bij een commerciële bank hebben of willen. Iets wat volgens de economen mogelijk moet worden met de digitale euro. 

Digitale portemonnee

Het idee is dat de digitale euro kan worden opgeborgen in een digitale portemonnee (bijvoorbeeld op je smartphone) die dus gebruikt kan worden zonder internetverbinding. Bijvoorbeeld via NFC-chips, die nu al gebruikt worden om contactloos te betalen. Of met dezelfde techniek die gebruikt wordt om in het vliegtuig te betalen, waarbij het bedrag gevorderd wordt aan boord maar pas daadwerkelijk afgeschreven als er weer verbinding met internet is. 

Verder is het de bedoeling dat consumenten niet hoeven te betalen voor het hebben van digitale euro’s, zoals je wel moet betalen voor het hebben van een bankrekening en bankpas. Daar staat tegenover dat het hebben van digitale euro’s geen spaarrente oplevert. 

Tot ongenoegen van commerciële banken dus die graag zien dat Europeanen hun geld bij hen stallen. Zij kunnen daar immers geld mee verdienen. Daarom wordt er gesproken over het instellen van een maximumbedrag digitale euro’s dat iemand mag bezitten. Zo’n limiet moet ervoor zorgen dat mensen niet massaal hun geld weg kunnen halen bij een bank. 

Dirk Bezemer van de RUG, een van de economen achter de brief uit januari, meent dat de ‘bankenlobby’ aandringt op een lage limiet van enkele duizenden euro’s. “Op die manier zet de digitale euro geen zoden aan de dijk.”

Ongezonde marktmacht 

De ‘ongezonde marktmacht’ van de banken moet als het aan Bezemer ligt gebroken worden. Ook hier kan een sterke digitale munt bij helpen, denkt hij. Bezemer ziet dat banken nu miljardenwinsten boeken, maar ook onverantwoorde risico’s nemen. 

Dit komt volgens hem doordat banken doorhebben dat ze zo groot en machtig. Aangezien ze ’too big to fail’ zijn, weten ze dat overheden in crisistijd toch wel bijspringen met belastinggeld. Een perverse prikkel in zijn ogen. 

Banken zeggen zelf te vrezen voor de hoge kosten die de digitale munt met zich meebrengt. Het grote adviesbureau PwC schat na een studie, die is uitgevoerd in opdracht van banken, dat de implementatie en invoering van de digitale euro de Europese bankensector minstens 18 miljard euro kost. 

Het gaat om ‘een behoudende schatting’, schrijft de Nederlandse Betaalvereniging (waar banken en andere financiële instellingen lid van zijn). De uitkomsten van de studie zijn volgens de vereniging ‘reden voor bezorgdheid’. 

Het klopt wel dat de ECB commerciële banken wil laten meebetalen aan de digitale euro. De implementatie kost volgens de ECB echter ‘maar’ vier tot zes miljard euro.

Meer bezwaren en risico’s 

Er zijn nog meer bezwaren en risico’s, beschrijft Annelieke Mooij, universitair docent staats- en bestuursrecht aan de Tilburg University in haar vorige maand uitgekomen boek Designing the Digital Euro. Ze noemt zich kritisch voorstander van de digitale euro. 

Een risico is volgens haar veiligheid van gegevens. Kwaadwillenden zouden bijvoorbeeld alleen de servers van de ECB hoeven te hacken voor een enorme bulk aan gegevens. “Daar staat tegenover dat de ECB veel investeert in cyberveiligheid en daar kennis voor in huis heeft, vaak zelfs meer dan commerciële aanbieders”, nuanceert Mooij wel. 

En de angst dat de overheid toegang heeft tot gevoelige informatie is volgens haar ongegrond. “De ECB is onafhankelijk van politieke invloed en heeft zich te houden aan de grondrechten.” Wel pleit ze voor meer regels omdat de ECB naast centrale bank ook toezichthouder op commerciële instellingen is. 

Verder denkt dat ze dat internationaal betalen makkelijk wordt voor bedrijven en consumenten. Bovendien verwacht ze dat er meer concurrentie komt tussen banken, wat kan zorgen voor hogere spaarrentes. 

Geen symbolisch compromis

Politiek draagvlak lijkt er in ieder geval te zijn. In december bereikten EU-leiders een akkoord over de komst van de digitale euro. In februari sprak een ruime meerderheid in het Europees Parlement haar steun uit. Maar het ging niet om de definitieve stemming. Over de vorm van de digitale euro kan dus nog onderhandeld worden. 

Bezemer en zijn collega’s doen een klemmend beroep op Europese beleidsmakers die in het belang van Europese burgers weerstand moeten bieden aan de ‘kortzichtige financiële lobby’. “De digitale euro mag geen symbolisch compromis worden. Mogelijk krijgen we geen tweede kans.”

In de onderstaande video uit 2023 wordt ook ingegaan op de digitale euro: