Naast huishoudens zijn ook kleine ondernemers niet langer zeker van een elektriciteitsaansluiting. De veranderingen vloeien voort uit een nieuwe werkwijze bij netbeheerders, waarbij de goedkeuring van stroomaanvragen afhankelijk is van hoeveel capaciteit er nog is op het net.
De afgelopen jaren was het overbelaste elektriciteitsnet alleen een probleem voor ondernemingen. De wachtlijst groeide snel, er staan ongeveer 14.000 bedrijven op.
Vanaf 1 juli
Voor huishoudens was er doorgaans nog voldoende plek. Maar vanaf 1 juli gaat dit veranderen. ‘Maatschappelijk vitale functies’ krijgen dan voorrang, zoals ziekenhuizen, drinkwaterbedrijven en brandweerkazernes, en ook een categorie die ‘congestieverzachters’ wordt genoemd. Dat zijn bijvoorbeeld batterijen die de problemen op het net kleiner maken.
Het is geen eenvoudige klus om te bepalen wie voorrang krijgt op het net. “Keuzes maken doet pijn”, zegt Jinny Moe Soe Let van Netbeheer Nederland. “Kleinverbruikers hebben tot nu toe niets gemerkt van de schaarste op het net. Maar dat is niet toekomstbestendig. Er is schaarste, en de beschikbare ruimte moeten we eerlijk verdelen.”
Laadpaal geen prioriteit
De netbeheerders gaan tussen 1 juli aanstaande en 1 januari 2027 die schaarse ruimte op het net verdelen. De aanvragen die minder of geen prioriteit hebben, zoals dus een laadpaal, komen op een wachtlijst, laten de organisaties weten. Als alle aanvragen die prioriteit hebben, zijn verwerkt en er dan nog ruimte beschikbaar is, wordt die na 1 januari verdeeld op volgorde van de datum van aanvraag.
Eerder maakten we deze video over file op het elektriciteitsnet:
De problemen zijn groot, benadrukken de ACM, de netbeheerders en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. “Als alle capaciteit is vergeven en er in de tussentijd niet meer capaciteit beschikbaar komt, betekent dit dat alle nieuwe aanvragen op de wachtlijst komen”, schrijven ze. “Dat geldt dan voor zowel aanvragers met prioriteit, zoals huishoudens en ziekenhuizen, als voor aanvragers zonder prioriteit, zoals grote en kleine bedrijven.”
Regionale verschillen
Tegelijk zijn er grote regionale verschillen. Eerder werd al bekend dat in de provincies Utrecht, Gelderland en Flevoland de problemen het grootst zijn, en er een aansluitstop dreigt. Vooral tijdens piekmomenten stijgt het elektriciteitsverbruik hard. De maatregelen die daar tot nu toe tegen zijn genomen, hebben volgens de netbeheerders onvoldoende effect.
Lees ook TenneT waarschuwt voor aansluitingsstop op stroomnet in drie provincies
Het stroomnet zit overvol omdat steeds meer bedrijven, organisaties en huishoudens gebruikmaken van elektriciteit. Vooral op specifieke momenten, met name tijdens de avondspits, ontstaan daardoor knelpunten. Netbeheerders werken overal aan uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar dit kost tijd. Kortom: de ‘elektrificatie’ gaat dus sneller dan het net kan worden uitgebreid.
De opgave is ‘enorm’
Volgens Netbeheer Nederland is nodig tot 2050:
- Ruim 50.000 transformatorhuisjes
- 670 hoog- en middenspanningsstations
- 100.000 km kabels
- 11.000 voetbalvelden aan ruimte voor al deze infrastructuur
Woningbouw loopt vertraging op
De gevolgen van de nieuwe werkwijze kunnen heel groot zijn, stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Zo heeft een grote groep gemeenten al aangegeven dat voor 30 tot 50 procent van de plannen voor woningbouwprojecten vertraging dreigt of dat die mogelijk zelfs stilvallen.
Ook zullen er gevolgen zijn voor de verduurzamingsopgave. Gemeenten werken aan de warmtetransitie, met bijvoorbeeld warmtenetten. Maar collectieve warmtebronnen hebben elektriciteit nodig, en daarmee een aansluiting op het stroomnet.
“Het kan zijn dat gemeenten moeten wachten met het aanwijzen van wijken die van het gas af moeten, totdat er capaciteit is op het net”, stelt de VNG. Hoe groot de consequenties zijn voor de verduurzaming, en daarmee de klimaatdoelen, is nog onbekend.
‘Flex wordt norm’
Naast het uitbreiden van het net is het ‘absoluut noodzakelijk’ dat iedereen in Nederland flexibeler omgaat met het gebruiken van elektriciteit, blijven de organisaties benadrukken. Vooral tussen 16.00 en 21.00 uur is er een piekmoment, terwijl er daarbuiten nog genoeg ruimte is. Daarom komen netbeheerders met meer flexibele contracten voor bedrijven.
Ook huishoudens kunnen helpen om de problemen op het net te verminderen. Netbeheer Nederland geeft een voorbeeld: “Als 200 huishoudens hun droger uitstellen tot buiten de piek, kun je van die energie 62 huishoudens een dag lang van stroom voorzien”.
Door de ruimte op het net die hierdoor vrijkomt, kunnen omgerekend 62 huishoudens een hele dag lang energie gebruiken. Je kunt dit vergelijken met een file op de weg. Door niet tijdens de spits de weg op te gaan, maar daarvoor of erna, en met 200 auto’s het weggebruik te spreiden, heb je een minder brede weg nodig en kunnen flink meer mensen doorrijden.
Lees ook Waarom het loont om te wassen als het waait en de zon schijnt