De boodschap van de influencers in Theroux’ documentaire Inside the Manosphere, te zien op Netflix, is telkens hetzelfde: word rijk en pomp je spieren op in de sportschool. Dan vind je al snel een vrouw die ‘ondergeschikt’ is aan jou. Want een dominante man is een ‘echte man’ en geen ‘slaaf van de maatschappij’, beweren de dubieuze hoofdrolspelers in de spraakmakende documentaire.
De 55-jarige Theroux onderzoekt daarin de manosphere, een subcultuur die al langer rondwaart op internet en zich vooral richt op jonge mannen. Door middel van interviews en observaties onderzoekt Theroux wie er schuilgaan achter populaire Amerikaanse en Britse ‘manfluencers’, zoals Myron Gaines, Justin Waller en Harrison Sullivan. Zij hebben online grote groepen volgers en zijn berucht om hun provocerende en controversiële standpunten over vrouwen, homoseksualiteit en Joden.
‘Het zijn echt idolen’
“Een zeer interessant fragment in de docu is wanneer deze mannen de straat op gaan en er jochies zijn die met ze op de foto willen”, zegt mediapedagoog en zorgethicus Jacqueline Kleijer, die de documentaire al twee keer zag. “Het zijn echt hun idolen, ze zien hen als een soort Messi of Ronaldo. Ik hoop dat ouders en leerkrachten dat stukje eruit lichten.”
Want dit toont volgens haar goed aan welke status deze influencers hebben op sociale media. “Jongens in de vroege fase van hun adolescentie zijn hier heel vatbaar voor. Het is de fase waarin je jezelf een beetje gaat afzetten tegen bepaalde waarden en normen. Het gaat om jongeren die soms wel 8 tot 12 uur per dag online zijn. Onderzoek van Argos toonde onlangs aan dat je dan binnen een aantal klikken in die manosphere kan belanden.”
Wat is de manosphere?
De manosphere is een verzamelnaam voor een online netwerk van websites, fora, sociale media-accounts en podcasts waarin mannelijkheid en de positie van mannen centraal staan. Deze beweging is actief op platformen zoals YouTube, TikTok, Reddit en X. (bron: NJi)
Het gaat in de manosphere vooral over wat nu eigenlijk ‘mannelijkheid’ is en hoe mannen zich zouden moeten verhouden tot vrouwen. Daarbij komt vrouwenhaat (‘misogynie’) in vele gedaanten voorbij. Wat uiteenloopt van ‘subtiele minachting voor vrouwen tot openlijk seksistische uitspraken’, concludeert kenniscentrum Nederlands Jeugdinstituut.
De algoritmes van sociale media zoals Tiktok, X, Snapchat en YouTube zorgen er vervolgens voor dat je, als je eenmaal zo’n filmpje aanklikt, snel opnieuw wordt blootgesteld aan vergelijkbare content, die vaak nog extremer is.
In deze video wordt uitgelegd hoe tieners de manosphere in worden gezogen:
De boodschap binnen de manosphere gaat vaak nog verder: de moderne samenleving zou mannen ‘hersenspoelen’ om onderdanig te zijn. Zo moedigt de 23-jarige, door fitnessprogramma’s opgekrabbelde Sullivan zijn online volgers aan om het systeem, dat hij ‘de matrix’ noemt, af te wijzen en voortaan hem te volgen.
Sullivan ziet zichzelf vooral als een verkoper, vertelt hij Theroux in de documentaire. “Verkopen is de belangrijkste vaardigheid die je kunt hebben, anders word je nooit ultra-succesvol”, zegt Sullivan, die online bekend staat als ‘HSTikkyTokky’.
In een van de meest omstreden scènes in de docu is te zien hoe Sullivan en zijn handlangers in hun online livestreams steeds verder gaan om aandacht te trekken. Ze zetten een zogenaamde date op voor een oudere man, met als doel hem te vernederen. Eenmaal ter plaatse wordt de man, die ze beschuldigen van misbruik, in elkaar geslagen en geschopt. Tot groot genoegen van veel van de kijkers van de livestream.
Andrew Tate wilde niet meewerken
Sullivan borduurt zo verder op de extreme ideologie van Andrew Tate, die ook vol haat en minachting zit richting vrouwen. En die een slaatje wil slaan uit zijn volgers door hen abonnementen en (crypto)investeringen aan te smeren.
Tate is de bekendste en meest controversiële influencer, maar wilde niet meewerken aan de docu van Theroux. De Amerikaans-Britse influencer wordt in meerdere landen verdacht van verkrachting, mishandeling en mensenhandel. Tate lijkt zich volgens zijn laatste online uitingen momenteel in Hongkong te bevinden. Een aantal Britse politici pleiten ervoor dat hij daar wordt opgepakt en uitgeleverd.
De ideologie van Tate en zijn volgelingen slaat aan bij veel jonge jongens, zegt Kleijer, die onderzoek deed naar hoe jongens van 11 tot 15 jaar ultrarechtse online content ervaren en beleven. “Wat heel belangrijk is om te zeggen: het is vaak ook een periode dat ze hiermee experimenteren. Dat hoeft niet heel erg te zijn, als je maar een weerwoord krijgt. Als je er thuis en op school gesprekken over voert, als je vrienden je corrigeren. Maar online is sprake van een bubbel die alleen maar een versterkend effect heeft.”
Zij is blij dat dankzij de documentaire weer volop aandacht is voor de giftige invloeden van de manosphere. “Alle ouders, opvoeders en beleidsmakers móéten deze docu zien. Je kunt het hierover hebben met je kind. Of gewoon eens vragen wat er in hem omgaat, wat voor persoon ze zijn of willen zijn. Die antwoorden vinden ze online als we niet met ze praten.”